قرآن کتابی برای هدایت بشر

هدف خداوند از نزول قرآن، در واقع نشان دادن یک برنامه سنجیده و شایسته زندگی برای مسلمانان بوده است تا با توسل به این کتاب آسمانی در تمامی اعصار بتوانند مسیر درستی و صحیح زندگی را یافته و یک جامعه و اجتماع اسلامی را بنیان کنند. اما در این راستا نمونه‌هایی از علوم گوناگون و داستان‌های آموزنده از تاریخ را بیان کرده تا افراد این اصول و احکام را به خوبی دریافته و از حوادث و داستان‌های تاریخی عبرت آموزند.

قرآن کتاب آسمانی مسلمانان است و مسیر نیکوکاری و خیر را از راه زشتی و بدی‌ها تمییز کرده و به انسان‌ها نشان داده که با رعایت چه اصولی و معیارهایی بتوانند مسیر سعادت و خوشبختی دنیوی و اخروی را بیابند. در قرآن یک سری احکام الهی و قوانین دینی مورد نیاز برای زندگی اجتماعی انسان‌ها بیان گردیده و افراد با رعایت این اصول جامعه را به آرمان‌های واقعی آن می‌رسانند. هدف قرآن، تربیت معنوی انسان است.

قرآن کتاب هدایت اخلاقی، تربیتی و دینی است و نازل شده تا انسان‌ها را به سوی فضیلت‌ها و خداشناسی هدایت کند، تا از خرافه پرستی دور شوند و حقوق را به صورت کلی بیان کرده تا مردم با رعایت احکام الهی، زندگی سالمی داشته باشند و بر جهان شناسی و معرفت طبیعت، تکیه می‌کند تا رابطه انسان و جهان با خدا روشن شود و مردم معرفت بهتری به خدا پیدا کنند. که قرآن معجزه ای است جاویدان، که بایستی اهل هر عصر و زمانی به آن ایمان آورده و به احکام و اصولی که در آن بیان گردیده عمل نماید. چرا که این کتاب برنامه سعادت و هدایت انسان در تمامی اعصار و قرون و در کل جهان است.

انسان با عمل به آیات و اصول قرآنی می‌تواند زندگی و جامعه ای آرمانی و ایده آل را سامان دهد. آنچه که در قرآن آمده با ذات و سرشت انسان و ظاهر و باطن حیات و جهان هستی، هماهنگی کامل دارد و آموزه‌های قرآنی می‌تواند انسان را نه تنها به سعادت اخروی بلکه به زندگی مطلوب دنیوی نیز رهنمون سازد.‌

موضوعاتی که قرآن به آن پرداخته است متنوع و شامل تمام عرصه‌های زندگی دنیوی و اخروی انسان است. به طور کلی این موضوعات در موارد زیر خلاصه می‌شود. خداوند و یگانگی او، صفات و خصوصیات و قدرت خداوند تا با ایجاد شناختی از رب جهانیان، انسان‌ها از خالق خود و صفات او آگاه گردند. معاد و جهان آخرت و اینکه زندگی انسان‌ها به حیات دنیوی خلاصه نمی شود بلکه این دنیا مقدمه ای برای زندگی اخروی افراد است. ملائکه و فرشتگان و دیگر مخلوقات خداوند که اوامر و دستورات او را اجرا می‌نمایند. پیامبران و انسان‌های برگزیده که وحی الهی بر آنها نازل می‌شد و چگونگی دعوت آنها و واکنش قوم و افراد که یا ایمان آورده و یا به طغیان بر می‌خاستند.

تشویق یا تحریض برای ایمان به خدا، معاد، نبوت و دیگر اصول دین تا انسان‌ها با آشنایی با این اصول جهت و مسیر زندگی خود را بیابند. خلقت جهان هستی و دستگاه آفرینش یعنی آسمان ها، زمین، کوه ها، دریاها، گیاهان و حیوانات، ابر و باد و باران.

حضرت آیت الله مصباح یزدی می‌نویسد: «لازم نیست قرآن در یک مسئله علمی حتماً نظریه داده باشد، زیرا قرآن درصدد و جایگاه حل مسائل علمی نیست، البته آنچه فرموده باشد حق است و اگر اشاره ای به نکته ای داشته باشد و لفظ قرآن، بر آن دلالت داشته باشد، حق است و جای هیچ حرفی نیست.»

در تطبیق آیات قرآن بر اکتشافات عصر حاضر دو راه افراط و تفریط وجود دارد که باید از هر دو پرهیز کرد: گروهی در تطبیق آیات قرآن و علوم و دانش‌های روز، آنچنان افراط می‌ورزند که گویی قرآن برای تشریح اسرار آفرینش و بیان روابط موجودات مادی هدف دیگری ندارد در صورتی که قرآن زندگی دنیوی را زندگی ناچیز و حیات و زندگی حقیقی را از آن سرای دیگر می‌داند. گروهی هم از تشریح آیات مربوط به آفرینش انسان و جهان سخت امتناع ورزیده و از هر نوع اظهار نظر و تفسیر مفاد آیات، خودداری می‌نمایند.

از این رو تنها آن گروه می‌توانند از قرآن بهره کامل برند که در تمام اهداف قرآن، حزم و تحتیاط، اعتدال و میانه روی را از دست ندهند. پس قرآن کتاب هدایت برای انسان هاست و حاوی تمامی چیزهایی است که بشر در حوزه ایمان و عمل به آنها نیاز دارد.