اصحاب یمین

كلمات كليدي : قرآن پژوهي، تاريخ قرآن، اصحاب يمين، نامۀ اعمال، دست راست، قيامت، پاداش، فضائل

نویسنده : كاظم احمدزاده

"أصحاب" جمع صاحب و به معنی ملازم است و اصحاب یمین؛ یعنی سعادتمندان و اهل میمنت و بر این معنی همان سخن متعارف مردم عرب زبان است که یمین را به سعادت و شِمال را به شومی و بدیمنی تعبیر می‌کنند.[1] اصحاب یمین، مؤمنان درست کار در دنیا و دریافت کنندگان نامۀ عمل با دست راست در قیامت‌اند.[2]

تعبیرهای قرآن از اصحاب یمین:

1- أصحاب الیمین (واقعه/90)

2- أصحاب المیمنة (بلد/ 18)، کلمۀ میمنة از مادۀ «یمن» مقابل «شوم» است و معنایی برخلاف آن دارد یعنی أصحاب و دارندگان یمن و سعادت و در مقابل آنان أصحاب المشئمة (بلد/ 19) هستند که اصحاب و دارندگان شقاوت و شئامتند.[3]

3- کسی که نامۀ اعمالش به دست راستش داده شود:

«مَن أُوتی کِتابَهُ بیَمینِه » (انشقاق/7)

ویژگیهای أصحاب یمین در آخرت:

1- داده شدن نامه اعمال به دست راست أصحاب یمین:

«یَومَ نَدْعُوا کُلَّ اُناسٍ بإمامِهِمْ فَمَنْ اوتِیَ کِتابَهُ بِیَمینِهِ فَاُولئکَ یَقرَئونَ کِتابَهُمْ و لا یُظْلمُونَ فَتیلاً »

«(به یاد آورید) روزی را که هر گروهی را با پیشوایشان می‌خوانیم، کسانی که نامۀ عملشان به دست راستشان داده شود آن را (با شادی و سرور) می‌خوانند و بقدر رشتۀ شکاف هستۀ خرمایی به آنان ستم نمی‌شود.»

2- بازگشت شادمانۀ اصحاب یمین به سوی اهل خویش در قیامت پس ازحسابرسی آسان:

«فَأمّا مَنْ اُوتِیَ کِتابَهُ بِیَمینه فَسوفَ یُحاسَبُ حِساباً یَسیراً وَ یَنقَلِبُ إلی أهْله مسروراً » (انشقاق/ 7 و 8)

«پس کسی که نامۀ اعمالش به دست راستش داده شود بزودی حساب آسانی برای او می‌شود و خوشحال به اهل و خانواده‌اش باز می‌گردد »

پاداش أصحاب یمین:[4]

1- زندگی رضایت بخش:

«فَأمّا مَنْ اُوتِیَ کِتابَهُ بِیَمینِه...فَهُوَ فی عیشةٍ راضیةٍ » (حامة 19-21)

«پس آن که کارنامۀ او به دست راستش داده شود او در زندگانی پسندیده باشد »

2- بهشت عالی مرتبه:

«فی جنّةٍ عالیةٍ » (حاقه / 22)

«در بهشتی عالی »

3- غذای گوارا:

خوردنی و آشامیدنی گوارا و بدون آزار در بهشت، پاداش اعمال نیک دنیوی اصحاب یمین:

«کُلُوا و اشْرَبُوا هَنیئاً بِما اَسلَفتُم فی الاَیّامِ الخالیةِ » (حاقة/ 24)

«بخورید و بیاشامید، نوش و گوارا به پاداش آنچه در روزگار گذشته پیش فرستادید »

4- در دسترس بودن میوه‌های بهشتی برای اصحاب یمین:

«فی جَنّةٍ عالیةٍ، قُطُوفُها دانیةٌ »(حاقه/ 22 و 23)

«در بهشتی عالی که میوه‌هایش در دسترس است »

أصحاب یمین در هنگام مرگ:

اصحاب هنگامی که در آستانۀ مرگ قرار می‌گیرند، فرشتگان قبض روح،

سلام یارانشان را به آنان می‌رسانند.[5]

«وأمّا إنْ کانَ مِنْ أصحابِ الیَمین فَسَلام لَکَ مِنْ أصحابِ الیَمین » (واقعه/ 90 و 91)

«امّا اگر (محتضر) از اصحاب یمین باشد ( به او گفته می‌شود) سلام بر تو از سوی دوستانت که از أصحاب یمینید »

امام صادق (ع) در ذیل آیات فرموده است:

«هم شیعَتُنا ومُحِبّونا »

«آنان شیعیان و دوستداران ما هستند » [6]

فضائل اصحاب یمین در دنیا:[7]

1- آزاد کردن برده از صفات پسندیده اصحاب یمین:

«فکُّ رَقَبةٍ» (بلد/ 13) «آزاد کردن بنده‌ای »

2- اطعام به یتیم خویشاوند یا به بینوای خاک نشین در روزهای سخت وقحطی از خصوصیات أصحاب یمین:

«أوْ إطعامٌ فی یومٍ ذی مَسْغَبَةٍ، یَتیماً ذا مَقرَبَةٍ أوْ مِسکیناً ذا مَترَبَةٍ» (بلد/ 14 – 16)

«یا غذا دادن در روز گرسنگی، یتیمی از خویشاوندان، یا مستمندی خاک نشین را »

3- ایمان و توجیه به صبر:

«ثمّ کانَ مِنَ الّذینَ آمَنُوا وتَواصَوا بِالصَبْرِ...» (بلد/ 17)

«سپس از کسانی باشند که ایمان آورده و یکدیگر را به شکیبایی توجیه می‌کنند...»

4- توجیه به مهربانی:

«وَ تَواصَوا بالمَرحَمَةٍ» (بلد/ 17)

«یکدیگر را به رحمت توصیه می‌کنند »

5- یقین:

یقین اصحاب یمین به حسابرسی در قیامت پس از دریافت نامه عمل؛

«فَأَمّا مَنْ اُوتِیَ کِتابَهُ بِِیَمینِه فَیَقُولُ هاءُمُ اقْرَئوا کِتابَیهِ إنّی ظَنَنْتُ أنّی مُلافٍ حِسابِیَه»(حاقه/ 19 و 20)

«پس کسی که نامۀ ‌اعمالش را به دست راستش دهند (از شدت شادی و مباهات) زیاد می‌زند که: (ای اهل شر!) نامه اعمال مرا بگیرید و بخوانید! من یقین داشتم که (قیامتی در کار است و) به حساب اعمالم می‌رسم!»

مصونیت اصحاب یمین:

اصحاب یمین از اسارت کردار خویش مصون و از بازخواست الهی در امانند:

«کُلُّ نفسٍ بِما کَسَبَتْ رَهینَةٌ إلّا أصحابَ الیمین» (مدثر/ 38 و 39)

«هر کسی در گرو اعمال خویش است مگر «اصحاب یمین»