آگوست کنت (August Comte)

كلمات كليدي : آگوست كنت، پوزيتيويسم، الوهي، متافيزيكي، علمي

نویسنده : شاهين كاوه

آگوست کنت نخستین کسی است که واژه‌ی پوزیتیویسم به نام او ثبت شده است. وی در 1798 در پاریس به دنیا آمد. پدر و مادر آگوست تا 14 سالگی وی را یک کاتولیک و سلطنت‌طلب بار آوردند، اما در این سن او رسماً اعلام کرد که دیگر کاتولیک نیست و احتمالاً در همین سنین نیز جمهوری‌خواه شده است.

از 1814 تا 1816 در دانشگاه پلی‌تکنیک فرانسه درس ‌خواند و در همین دوران به این نتیجه رسید که جامعه باید توسط دانشمندان اداره شود. در 1816 به دلیل گرایشات سلطنت‌طلبانه‌ی دانشگاه پلی‌تکنیک از دانشگاه اخراج شد. وی مطالعات‌اش را به صورت انفرادی ادامه داد. در 1817 منشی سن‌سیمون شد و تا هفت سال با او در ارتباط باقی ماند.

در 1822 برنامه‌ی تحقیقات علمی لازم برای بازسازی جامعه را نوشت. سن‌سیمون نیز معتقد بود که جامعه باید تحت لوای یک علم تجربی مربوط به رفتار و روابط اجتماعی _ انسانی بازسازی شود. کنت فیزیک، نجوم و شیمی را علومی می دانست که در آن‌ها ابتدا موضوع مورد مطالعه به اجزاء تشکیل دهنده تقسیم می شود و پس از مطالعه رفتار اجزاء، از طریق جمع رفتار اجزا، آگاهی از رفتار کل سیستم امکان‌پذیر می گردد. در مقابل کنت زیست‌شناسی و جامعه‌شناسی (واژه‌ی دیگری که به نام کنت ثبت شده است) را علوم ترکیبی می دانست که تنها با رویکردی کل‌گرایانه مورد مطالعه قرار می گیرند. بنابراین کنت به نوعی گسست در روش‌شناسی علوم معتقد بود که هنوز هم در جامعه‌شناسی طرفدار دارد. بر این اساس می توان گفت که سن‌سیمون از نظر اعتقاد به آرمان "وحدت علوم تجربی" به پوزیتویست های منطقی نزدیک‌تر بود تا کنت. کنت روان‌شناسی را به دلیل این که هویات روانی مشاهده پذیر نیستند، علمی نمی دانست. کنت روش هر علم را مختص به آن علم و وابسته به مرحله‌ی تاریخی‌ای می‌دانست که آن علم در آن قرار دارد، و بنابراین از این نظر نیز با پوزیتیویست‌های منطقی تفاوت داشت.

قبل از 1826 کنت ایده‌ی مشهور خود را مبنی بر گذر ذهن بشر از سه مرحله‌ی الوهی، متافیزیکی و علمی ارایه کرد. در 1826 (دو سال بعد از اختلاف شخصی با سن‌سیمون و جدایی از وی) کنت که با تدریس ریاضیات و ارایه‌ی سخنرانی روزگار می‌گذراند، نخستین سخنرانی‌های خصوصی‌اش در مورد پوزیتویسم را آغاز کرد، اما در اثر فشارهای زندگی نتوانست آن را به پایان رساند. در 1829، پس از یک خودکشی ناموفق، سلامت‌اش را بازیافت و ادامه‌ی سخنرانی‌هایش "مجموعه درسنامه ها‌ی فلسفه‌ی پوزیتیو" را تشکیل داد.

ایده‌ی کنت مبنی بر دین انسانیت در "گفتاری درباره دورنمای پوزیتیویسم" (1844) و "گفتاری درباره پوزیتیویسم به عنوان یک کل" (1848) ظاهر شد. در 1851 تا 1854 چهار جلد "نظام سیاست پوزیتیوی" منتشر شد. از 1856 کنت نوشتن کتابی را درباره‌ی ترکیب علوم به فراخور نقشی که برای رفع نیازهای طبیعی بشر دارند آغاز کرد؛ اما این پروژه با مرگ وی در 1867 ناتمام ماند.

کنت هرگز کرسی دانشگاهی نداشت و خرج زندگی‌اش را دانشجویانی می‌دادند که وی برایشان تدریس می‌کرد.