تدبر

تدبر[1]

قال الامام الصادق (ع):«کان أکثر عبادة أبی ذر رحمة الله علیه التفکرَ والاعتبار»(بحار الانوار ج 68، ص 323)

فکر و اندیشه ، آئینه‌ی خوبیها و پوشاننده‌ی بدیها و روشنی بخش دلها و موجب خوشخویی و سعه‌ی صدر می‌شود. به وسیله‌ی تفکر، انسان به صلاح روز رستاخیز و پایان کارش آگاه می‌شود و برعلم و دانشش افزوده می‌گردد و هیچ عبادتی بالاتر از تفکر نیست. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلّم فرمود:یک ساعت تفکر بهتر از یک سال عبادت است وتنها کسانی به این مقام می‌رسند که خداوند آنان را به نور معرفت و توحید ویژگی داده باشد.

تذکر و تفکر در مراحل مختلف پا به پا یکدیگر پیش می روند. گاهی تذکر مقدمه‌ی تفکر است و گاه تفکر زمینه ساز تذکر. باید از جریاناتی که در اطراف انسان می‌گذرد برای کسب معلومات جدید و شناخت بیشتر استفاده کرد؛ باید فکر را به کار انداخت و از جمود و رکود بیرون آمد و از حالت ایستایی به پویایی رسید. تفکر اساس تعالی و تکامل مادی و معنوی انسان است و او را از بسیاری موجودات متمایز می‌سازد. تفکر انسان را از مرحله‌ی احساس به مرحله‌ی تعقل می‌رساند و از مرتبه‌ی حیوانی به مقام انسانی سوق می‌دهد. تفکر روح ماورایی انسان را بیدار می سازد و آن را به پرواز وا می‌دارد. خداوند متعال در وصف مؤمنان می‌فرماید:

آنان که در همه حال خدای را یاد می‌کنند و در آفرینش آسمانها و زمین می‌اندیشند و می‌گویند خدایا تو این عالم (با عظمت را ) بیهوده نیافریده ای …

از این آیه برداشت می‌شود که ذکر بدون فکر و فکر بدون ذکر کارساز نیست و در صورتی که هردو با هم همره شوند انسان را از حضیض حیوانی و درنده خویی به قلّه عرفان و خداجویی می‌رسانند. پس ای برادر! بکوش تا همیشه به یاد خدا باشی و در عین حال فکرت را به کار بینداز و روحت را برای پرواز و تعالی آماده ساز .

رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

شخص عاقل باید برای خود سه گاه داشته باشد: ساعتی برای مناجات با خداوند عزوجل و ساعتی برای حسابرسی از خویش و ساعتی برای تفکر و اندیشه در آنچه خداوند عزوجل در باره‌ی او انجام داده است. افزون بر اینها ساعتی را نیز به استراحت و بهره بردن از لذّات حلال اختصاص دهد(که این ساعت مدد کار انسان نسبت به ساعات دیگر است).

پی نوشت:
• [1].مهدوی کنی، محمدرضا، نقطه های آغاز در اخلاق عملی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1374، پنجم، ص 73