شدت و ضعف گناه

شدت و ضعف گناه[1]

قال امیرالمؤمنین(ع) :« أعظم الذنوب ذنبا ما اصرّ علیه صاحبه »(غرر الحکم و درر الکلم ص 187)

شدت و ضعف گناه در گناهان کبیره و صغیره منوط به دو چیز است: قبح فعلی و قبح فاعلی.

قبح فعلی مربوط است به مفاسد و زشتیهای موجود در خود عمل قطع نظر از خصوصیات روحی و شرایط شخص بزهکار.

قبح فاعلی مربوط است به شرایط ذهنی و روحی بزهکار قطع نظر از خصوصیات خود عمل.

شرایط ذهنی بزهکار عبارت است از داشتن روح تمرد و طغیان و قانون شکنی و عدم اهتمام به حقوق خدا و خلق. البته تمام گناهان از این حیث (قبح فاعلی) بزرگ و عظیم‌اند، زیرا سرپیچی از دستورهای خداوند بزرگ و مهربان با علم و اختیار، بسیار زشت و ناپسند است. قطب راوندی نقل می‌کند:

خداوند به عزیر وحی کرد: ای عزیر! گاهی که در معصیت افتادی به کوچکی آن نگاه مکن بلکه نگاه کن به کسی که نافرمانی‌اش کرده‌ای (یعنی خداوند متعال)

ولی با تمام اینها، این حالت (قبح فاعلی) نیز در تمام بزهکاران یکسان نیست،‌ زیرا ممکن است شخصی در اثر طغیان غریزه‌ی شهوت مرتکب گناهی بشود که دیگری همان گناه را با انگیزه‌ی فساد و افساد و الحاد انجام دهد، ‌و شک نیست که گناه دومی بزرگتر از اولی است زیرا انگیزه‌ی گناه در فرد دوم افساد و تباهی مردم است. این‌گونه گناه بحدی بزرگ و قبیح است که در صورت اصرار و تکرار، عامل آن به عنوان «مفسد فی‌الارض» شناخته شده و احیانا به کیفر اعدام باید محکوم شود، برعکس فرد اول که تا این حد سزاوار تقبیح و تنبیه نیست.

بنابراین، هم در قبح فعلی وهم در قبح فاعلی شدت و ضعف وجود دارد و همین شدت و ضعف موجب می‌شود که یک گناه گاهی از هر دو جهت کبیره و گاهی از هر دو جهت صغیره محسوب شود،‌ چنانچه ممکن است از لحاظ قبح فعلی کبیره و از لحاظ قبح فاعلی صغیره،‌ و برعکس، از نظر فعلی صغیره و از لحاظ فاعلی کبیره به حساب آید.

گناهان قرقگاه الهی (منطقه ممنوعه) است . کسانی که می‌خواهند از ورود به این منطقه احتراز کنند باید از نزدیک شدن به آن نیز اجتناب ورزند،چنانچه خداوند متعال می‌فرماید:

« تلک حدودالله فلاتقربوها »[2]

اینها حدود و مرزهای خداوند است، پس به آن نزدیک نشوید.

پی نوشت:
• [1]. مهدوی کنی، محمدرضا، نقطه های آغاز در اخلاق عملی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1374، پنجم، ص 112
• [2] .سوره بقره آیه 178