طبیعت از دریچه آیات قرآن کریم‌

قرآن کریم همراه با دعوت از ابنای بشر برای تفکر و تدبر و تعقل در آیات الهی مخاطبان خویش را به فراگیری علوم طبیعی و عقلی نیز تشویق نموده است. تاکید دین مبین اسلام به علم آموزی و بیان مطالبی از جمله زمین و عناصر موجود در آن نظیر آب و خاک و گیاهان و ... در قرآن و توضیح بسیاری از آیات با علوم تجربی و نیز چگونگی تعامل اسلام با دانش مدرن گردیده است. جستجوی قرآنی واژگانی نظیر تراب، طین و ارض با رویکردی تجربی همچنین تامل در روایات نبوی که در این زمینه وجود دارد می‌تواند در حوزه علوم مربوط به زمین و خاک نیز مورد ملاحظه قرار گیرد.‌

راهیابی به خداوند چهره های گوناگونی دارد که یکی از آنها کشف و تفسیر آیت تکوین و راهیابی عقلانی و تجربی از طبیعت به خداوند است. این رویکرد در بسیاری از آیات و نیز آموزه های نبوی نیز مورد تاکید قرار گرفته است. در فرمایشی از پیامبر اعظم (ص) در زمینه چگونگی رویکرد به قرآن این چنین آمده است: «اقرءوا القرآن و اعملوا به و لاتجفلوا عنه و لاتغلوا فیه..» قرآن را بخوانید و بدان عمل کنید، از آن فاصله نگیرید و در آن زیاده روی نکنید.‌

از آنجا که علوم طبیعی مظهر افعال و صفات خداوند است، برخی از اندیشمندان قرآنی نظیر غزالی بر این باورند که کلیات و اصول تمام علوم در قرآن وجود دارد و می‌توان آنها را از قرآن به دست آورد و در مقابل برخی دیگر از متفکرین نیز بر این اعتقادند که قرآن تنها کتاب هدایت و تربیت است. اما از آنجا که صاحب سخن به تمامی علوم و حقایق هستی آگاه است، می‌توان از برخی مثال ها و اشاره های قرآنی که با هدف هدایت و تربیت و یا عبرت گیری آدمیان آمده است شواهدی به دست آورد که با جدید ترین قوانین و نظریات علمی مطابق است. این استعداد قرآن، در کنار وجوه دیگر اعجاز همچون فصاحت و بلاغت، عدم اختلاف، غیب گویی، به لحاظ آورنده و... در دو قرن اخیر در تفاسیری نظیر تفسیر نمونه و کتاب هایی همچون اولین دانشگاه و آخرین پیامبر در میان آثار علمای شیعی، همچنین در آثار و کتب دیگر، مورد توجه مفسران و اندیشمندان قرار گرفته است. ‌

نگاه پیامبر اعظم(ص) به طبیعت و خاک نگاهی توام با احترام و تقدیس بوده و همواره پیروان خویش را به حفاظت و تصرفات خیر خواهانه و مصلحت طلبانه در آنها دعوت کرده است: «تحفظوا من الارض فانها امکم و انه لیس من احد عامل علیها خیراً او شراً، الاو هی مخبره به». از زمین حفاظت نمایید زیرا زمین مادر - منشا پیدایش و تامین زندگی- شماست و هر کس عمل خیر یا شری روی آن انجام دهد، زمین از آن خبر خواهد داد. پیامبر اکرم (ص) در این روایت علاوه بر حفاظت خاک و زمین و عدم آلوده نمودن خاک، از آلودن سفره‌های آب زیر زمینی که منجر به آلودگی زمین می‌شود نیز برحذر داشته‌اند.‌

قرآن در بسیاری موارد، خصوصاً آنجا که می‌خواهد آدمی را به معاد و آخرت خویش متوجه گرداند از خاک و گیاه و بهار و پاییز مثال زده یا شبیه می‌آورد که آگاهان و عالمان زیرک از این گونه تمثیلات، تشبیهات و اشاره‌های قرآنی نکته‌های علمی فراوانی کشف نموده‌اند.

خاک مهد آرمیدن اولیاء خداوند و مسجد انسان های با ایمان است. آن گونه که امام متقیان حضرت علی (ع) را بوتراب لقب نهاده اند. چرا که در لحظه های واپسین حیات، خاک روی سر می‌ریخت و می‌فرمود: از این خاک شما را آفریدیم در آن شما را باز می‌گردانیم و بار دیگر شما را از آن بیرون می‌آوریم.

به این ترتیب تفکر و تدبر در آیات الهی موجب افزایش معرفت انسان به خویش و خالق هستی و نیز کشف قوانین و استعدادهای نهفته می‌گردد.