طلاق؛ ریشه پیدایش آسیب های اجتماعی

براساس آمار سال 89 نرخ رشد طلاق در کشور 8/8 درصد بوده است

صدای گریه کودک در دادگاه، جدایی دیگر و دوباره فرزندی دیگر که با آینده ای مبهم مواجه می شود. کمبود محبت و نبود پشتیبانی خانواده در زندگی اش او را به دالانی تاریک راه می برد، بسیاری از جنایات امروز، محصول فرزندان طلاق دیروز است.

دفاتر ازدواج و طلاق امروز 10 درصد بیشتر جدایی زن و شوهری را ثبت می کنند تا وصالشان را، طلاق تبدیل به بحرانی روزمره و عادی کند. انگار طلاق اتفاقی معمولی و روزمره است.

گرچه طلاق، حلالی است که هیچ کس از وقوع آن خوشحال نمی شود، اما در هر صورت گاهی پایان تلخ بهتر از تلخی بی پایان است و ضروری است قوانین مربوط به آن را بدانیم. از هفته آینده در همین صفحه ابعاد حقوقی طلاق واکاوی می شود.

رشد روزافزون طلاق در کشور

نرخ رشد جدایی در خانواده های کشور هر سال رکورد سال گذشته را می شکند. تنها در 9 ماه اول سال 88 نرخ رشد بیشتر از سال 84 و 85 بود. سال پیش نیز این نرخ رکورد سال پیشش را شکست. سازمان ثبت اسناد و املاک کشور از افزایش 10 درصدی طلاق در کشور طی 9 ماه سال پیش خبر داد. در 9 ماه نخست سال گذشته 94 هزار و 591 طلاق به ثبت رسید که این رقم در سال 88، 86 هزار و 225 طلاق بوده است.

اما آمار رشد طلاق ادامه داشت تا در اسفند سازمان ثبت احوال کشور نرخ رشد آن را در سال 89 ، 8 / 8 درصد عنوان کند. در 11 ماه اول سال گذشته 124هزار و 741 طلاق ثبت شده است، یعنی در هر روز حدود 373 فروپاشی در خانواده های کشور، در حالی که ازدواج تنها یک درصد افزایش را ثبت نموده است.

رشد طلاق را حالادر همه جای کشور می توان دید. در سال 89 از هر 6 ازدواج در استان خراسان رضوی یک مورد با جدایی همراه بوده است. استان سمنان نیز با 4 / 59 درصد رشد طلاق در کشور رکورددار 9 ماه ابتدایی سال پیش، بوده است.

افزایش آمار طلاق دغدغه خیلی هاست، رئیس مجلس هم حتی، نسبت به آمار تکاندهنده طلاق هشدار داده است و از صداوسیما خواسته تا در جهت تحکیم بنیاد های خانواده برنامه ریزی کند، اما علل این ناهنجاری چیست؟

علت های طلاق

هر کسی از ظن خود دلایل طلاق را عنوان می کند. عده ای اختلافات جنسی را علت اصلی عنوان می کنند و دیگرانی دست روی اعتیاد می گذارند. طیف گسترده عوامل طلاق نشان از پیچیدگی این بحران اجتماعی است.

دکتر نسرین تهرانی، روان شناس بالینی علت اصلی طلاق را مشکلات جنسی عنوان می کند. او معتقد است بیش از 70 درصد طلاق ها به همین دلیل اتفاق افتاده است.

اما در این میان توجه به هر طلاق به عنوان یک پرونده خاص، اهمیت دارد. هر چند عوامل این پدیده را می توان به علل فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی تقسیم کرد. بیکاری که عاملی اقتصادی است، اعتیاد را که مساله ای اجتماعی است به وجود می آورد و همین اعتیاد را بلای خانمانسوز خانواده خوانده اند.

موسی الرضا ثروتی عضو کمیسیون اجتماعی مجلس موادمخدر و مسائل اقتصادی را از عوامل اصلی طلاق در کشور قلمداد کرده است.

بر این اساس باید گفت خود اعتیاد ریشه در بنیان های سست خانواده دارد. خانواده ای که در آن عشق وجود داشته باشد، اعتیادی نخواهد داشت، زیرا کسی راضی نخواهد شد تا با اعتیاد زندگی خانواده خود را نابود کند.

اعتیاد اگرچه یک پدیده دردناک است، اما ریشه در اقتصاد و فرهنگ و سیاست دارد و کمرنگ کردنش نیازمند همکاری های چندجانبه و مطالعات عمیق می باشد.

عده ای نیز رواج گسترده طلاق را حاصل قصور در اجرای احکام دینی جستجو می کنند. اگر خانواده نهادی سنتی است پشتیبان این نهاد را هم باید در شریعت به عنوان بخش عمده سنت جست. هواداران سنت، تهاجم فرهنگی در قالب رواج سبک های زندگی از طریق ماهواره را هم عاملی بر افزایش جدایی در خانواده ها می دانند.

رئیس اداره بهزیستی آبادان، عدم رعایت صحیح حجاب را یکی از مهم ترین عوامل افزایش بروز پدیده طلاق و سست کردن بنیان خانواده ها دانسته است. علی فرحانی می گوید که تاثیر حفظ حجاب بر تحکیم خانواده ها و سلامت روانی جامعه امروزه بر هیچ کسی پوشیده نیست و باید این مساله برای جوانان نیز به درستی تبیین شود. یک عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور ارومیه هم با تاکید بر رعایت معیارهای دینی برای حفظ نهاد خانواده، تنها راه سعادت و خوشبختی جوانان ما را در روی آوردن به مساجد، نهاد روحانیت، آموزه های راستین دینی و همچنین پرهیز از مدگرایی و افزایش شناخت تاثیر مخرب هجمه های فرهنگی در زندگی می داند.

نکته: آموزش زوجین قبل و بعد از ازدواج، مشاوره در جهت حل اختلاف های خانوادگی و آموزش های رسانه ای درباره عواقب طلاق از راه های پیشگیری از افزایش طلاق است

نهاد خانواده علاوه بر بنیان گذاری اجتماع انسانی از طریق عشق میان زن و مرد، برآورنده نیازهای جنسی نیز هست، اما گفت وگو در این میان همواره با احتیاط همراه بوده است. عدم تعهد و ازدواج موقت به عنوان عوامل طلاق در حالی مطرح می شود که دکتر اصغر مهاجر، جامعه شناس معتقد است، استفاده از این ادبیات و بکارگیری این واژه ها در واقع به نوعی پنهان کردن عامل اصلی است، عاملی که تنها به نام آن اشاره می شود.

زوج های زیاد دیگری هستند که به خاطر سوء رفتار و خشونت به دادگاه می روند. پاره ای از مشکلات هم معیشتی است. از سویی دیگر برخی زوج ها طلاق را به خاطر دخالت های بی جای اطرافیان، سرنوشت خود یافته اند و به این عوامل می توان ازدواج های غلط، تحمیلی، اجباری و مصلحتی، فساد اخلاقی و اجتماعی و خیانت زوجین را افزود.

طلاق چه می کند

کودکی میان پدر و مادر، این تصویر اولین نما از یک خانواده را تشکیل می دهد. اما طلاق شکستن این تصویر است. با طلاق، فرزند، پدر یا مادر خود را از دست می دهد و همین آینده او را با مخاطرات فراوان همراه می سازد. آینده جامعه نیز در گرو آینده فرزندان امروز است.

طلاق می تواند به انحرافات جنسی، خودکشی، فرار از منزل، سرقت، اعتیاد، تکدی گری، ولگردی و ... منجر شود. اسماعیل داغستانی، معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی استان تهران، طلاق را به طور مستقیم و غیرمستقیم عامل اصلی بروز 70 درصد آسیب های اجتماعی ذکر کرده است.

دکتر فرجاد درباره عوامل انجام جرم می گوید که طلاق یکی از علل جرایمی مانند ضرب و جرح، اعتیاد، سرقت، تجاوز به عنف و قتل است.

اردشیر گراوند، جامعه شناس و پژوهشگر اجتماعی هم در این زمینه تحقیقاتی انجام داده و معتقد است براساس پژوهش های انجام شده، گرایش فرزندان طلاق و بدسرپرست به انجام بزه غیرقابل انکار است. این جامعه شناس، سرقت و جنایات جنسی را از جمله مهم ترین این جنایات خوانده است.

طلاق برای فرزندان، بسی دردناک است، کودکانی که مرگ یکی از والدین خود را تجربه می کنند، خیلی راحت تر می توانند نسبت به آنهایی که قربانی طلاق شده اند، با قضیه کنار بیایند. این تجربه دردناک بی تردید زمینه ای می شود برای آینده ای که چندان روشن نیست.

چه باید کرد

طلاق فی نفسه امری نامطلوب نیست، راه حلی است برای دو نفر که نمی توانند دیگر با هم زندگی کنند. اگر مهری میان دو طرف نباشد، دیگر نمی توان با هم ساخت. این افزایش نرخ طلاق در جامعه است که زنگ خطر شده است. اگر خانواده ای براساس عشق و علاقه پا گیرد به جدایی نمی انجامد. از همین روست که بسیاری اعتقاد دارند برای طلاق هم، پیشگیری بهتر از درمان است، اولین راهی که پیشنهاد می شود، دقت در انتخاب همسر است.

اگر خشت اول کج نهاده شود دیگر جبران نخواهد شد، از همین رو گام اول یعنی انتخاب همسر باید درست نهاده شود تا تداوم یابد. تفاوت فرهنگی و سنتی و عدم شناخت دختر و پسر قبل از ازدواج منجر به طلاق می شود، دوران نامزدی کوتاه موجب عدم شناخت طرفین شده و این موضوع طلاق را در پی دارد.

عباس جعفری، یکی از قضات دادگاه خانواده، علاوه بر کنترل آسیب های اجتماعی پیشنهاد تقویت آموزش زوجین قبل و بعد از ازدواج، مشاوره در جهت حل اختلاف های خانوادگی، ایجاد توازن مالی و غیرمالی زوجین و آموزش های رسانه ای درباره عواقب طلاق را به عنوان راه حل پیشگیری از سرعت افزایش طلاق عنوان می کند.

با توجه به سنخ موضوعات زناشویی، مهاجر، استاد دانشگاه پیشنهاد می کند که آموزش به صورت کارگاهی، چهره به چهره در محل کار و دانشگاه آموزش داده شود.

نگاهی به عوامل و راه حل های پیشنهادی جواب مساله طلاق را در همکاری نهادهای اقتصادی، فرهنگی و برنامه ریز می یابد. نظام های یادشده در هم تاثیر متقابل می نهند و همین اصلاح روند موجود را منوط به تدبیری در سطح کلان می سازد. تضمین آینده جامعه ارزش این تدبیر را دارد.