ملاك های ايمان كامل

پرسش:

    از منظر قرآن چه ملاک هايي براي ايمان کامل در ابعاد عقيده، عمل و اخلاق بيان شده است؟

پاسخ:

    قرآن کريم در سوره بقره آيه 177 شاخص هاي نيکوکاران و ملاک هاي ايمان کامل افراد را به نحو اجمال بيان کرده و مي فرمايد: «نيکي (تنها) آن نيست که (هنگام نماز) صورت خود را به سوي مشرق و مغرب کنيد، بلکه (مظهر) نيکي، کسي است، که به خدا، روز رستاخيز، فرشتگان، کتاب آسماني و پيامبران ايمان آورده و مال را با وجود علاقه به آن، به بستگان، يتيمان، فقيران، در راه ماندگان، سائلان و بردگان انفاق کند و نماز را بر پا دارد و زکات بپردازد و (نيز کساني که) وفادار به عهدشان هستند، آن گاه که پيمان مي بندند و در تنگدستي و سختي و به هنگام کارزار صبر پيشه مي کنند، آنان راستگويان و از تقوا پيشگانند».

    اين آيه شريفه به طور صريح و شفاف بيشتر کمالات انساني را در ابعاد عقيده، عمل و اخلاق بيان مي کند و دارندگان اين کمالات را از ابرار و متقين مي داند. پيامبر اکرم(ص) مي فرمايد: «هرکس بدين آيه شريفه عمل کند، ايمان خود را کامل ساخته است» (تفسير صافي، ج 1، ص 161) اينک ملاک هاي مطرح شده در اين آيه را به نحو اجمال بيان مي کنيم:

ملاک های اعتقادی

    باورهاي بنيادين و اعتقادي اسلام شامل: ايمان به خدا، قيامت، ملائکه، قرآن و پيامبران است، که براساس آنها ساختار رفتاري و اخلاقي مسلمان شکل گرفته و استوار مي گردد.

به بيان ديگر، رفتار و اخلاق مسلمان، ريشه در زمينه هاي ايماني او دارد، يعني مسلمان به سبب ايمان به خدا و روز قيامت آنچه را که دوست دارد، انفاق مي کند. او با انفاق مال، دوستي خدا را به دست مي آورد و چون به حرکت به هم پيوسته پيامبران معتقد است و خود را در راه آنان مي داند، مانند ايشان برعهد خود استوار مي ماند و در ميدان هاي دشوار زندگي، صبر و مقاومت مي ورزد.

        انفاق

    از نشانه هاي کمال ايمان مومن و نيکوکار واقعي بخشيدن مالي است که آن را دوست مي دارد: «اتي المال علي حبه» نه بخشش مالي که بدان رغبت ندارد. قرآن در جاي ديگر مي فرمايد! هرگز به کمال نيکي نمي رسيد، مگر آنکه از آنچه دوست داريد، انفاق کنيد: «لن تنالوا البرحتي تنفقوا مما تحبون» (آل عمران- 92) طبيعي است که در هزينه ها و انفاق، بايد اولويت ها در نظر گرفته شود و در اين راه، خانواده و خويشان و بستگان بر همه مقدمند، سپس يتيمان و ديگران.

        وفای به عهد

    وفاي به عهد، زيربناي روابط اجتماعي است، اين صنعت، يعني پايمردي در به سر بردن پيمان، از ويژگي هاي ايمان کامل و نيکان و ابرار است. «خلف وعده» نشانه نفاق شمرده مي شود (بحارالانوار، ج 73، ص 206)

    خداوند در قرآن کريم سوره اسراء آيه 34 مي فرمايد: اوفوا بالعهد، ان العهد کالامسئولاً» به عهد خود وفا کنيد که از عهد سوال مي شود.

    آري بي توجهي به وعده و به اصطلاح زير قول خود زدن، نشانه حقير و غيرقابل اعتماد و اطمينان بودن شخصيت انساني است، پيمان شکن نه براي خود ارزش قائل است و نه براي ديگران. هيچ گاه نمي توان به ياري او به ويژه در سختيها و روز تنهايي اميدوار بود، و قول و وعده هايش دل بست، به همين دليل، عاقل در دوستي او احساس آرامش نمي کند.

    صبر و مقاومت

    از ديگر اوصاف کمالي ايمان ابرار و نيکوکاران «صبر» است. ابرار، در فقر و تنگدستي در سختي و مشقت، و در گرماگرم جنگ و کارزار، هرگز از ميدان به در نمي روند و خود را نمي بازند. کساني ايمان و تقواي کامل دارند که صفات مزبور را داشته باشند. «ايمان» و «تقوا» با ادعا درست نمي شود و يک بعدي هم نيست. تقوا ابعاد گوناگون اعتقادي، عملي، اخلاقي، فردي، اجتماعي، مادي و معنوي دارد. بنابراين در پيشامدها و رويدادهاي سخت است که مي توان متقي را از غير متقي باز شناخت، يعني آن گاه که وفاي به عهد، صبر و استقامت او در همه ميدان هاي عمل آزموده شده باشد.

        صدق و راستی

    صدق در بيان قرآن و روايات، معنايي گسترده و فراگير دارد و آن مطابق بودن ظاهر با باطن، در عقايد و در اخلاق و رفتار است. راستان و راستگويان براساس آيه مزبور کساني هستند که در صحنه آزمون هاي گوناگون، سرفراز باشند و در واقع صداقت آنان با جلوه هاي مختلف از وجودشان ظاهر شده باشد، و نيز کردار آنان با گفتارشان مطابق باشد.

 روزنامه كيهان، شماره 21043 به تاريخ 6/2/94، صفحه 6 (معارف)