پیامدهای منفی جهانی شدن

پيامدهاي منفي جهاني شدن

اكبر احمد

هم اکنون تمامی جوامع فرهنگ خود را از هجمه جهانی شدن، در معرض تهدید می‌بینند. دامنه مشکلاتی که توسط جهانی شدن، ایجاد شده به طور گسترده‌ای مورد بررسی واقع شده است، ولی پیشنهادات خیلی اندکی برای نحوه حل و فصل این مشکلات ارائه گردیده است.

بسیاری از افرادی که با این تحولات روزافزون مواجه شده‌اند، درباره آینده‌ای که اندیشمندان مختلف، «فرهنگ وحشت»، یا «جامعه در معرض خطر» می‌نامند، نگران و بی‌اعتماد هستند. از نظر آنتونی گیدنز، یکی از جامعه شناسان برجسته معاصر، جهانی شدن، « جهانی از برندگان و بازندگان را ایجاد می‌کند؛ عده ای با سرعت به سوی رفاه پیش می‌روند و اکثریت نیز محکوم به زندگی فلاکت بار و نومیدانه‌ای هستند». از این رو وی جهانی شدن را اندکی بیش از یک غارت جهانی در نظر می‌گیرد.

گیدنز با وام گیری عبارتی از ادموند لیچ مردم شناس، استدلال می‌کند که جهانی شدن، در حال ایجاد نمودن یک «جهان فراری» است. گیدنز می‌گوید تحولات چند دهه اخیر نشان می‌دهد که هم اکنون، دوران همان جهان فراری است: « حداقل در حال حاضر، نظم جهانی برخاسته از اراده جمعی انسانی وجود ندارد». در عوض، نظم حاضر به شیوه‌ای آشفته و هرج و مرج گونه ظاهر می‌شود. این نظم، ثابت یا تضمین شده نیست، بلکه آکنده از اضطراب و نیز هراسان از تفرقه‌های عمیق است. بسیاری از ما احساس می‌کنیم که گرفتار نیروهایی هستیم که هیچ گونه احاطه‌ای بر آنها نداریم. باید اذعان داشت که جهانی شدن، فاقد یک جوهره اخلاقی است. دقیقا به همین دلیل است که طمع، غضب و جهل در عصر حاضر می‌توانند بدون هیچ گونه مانع و رادعی، رشد نمایند. گرچه این 3 خصیصه منفی همواره بخشی از زندگی انسانی بوده‌اند، ولی عقاید سنتی ایمان و آداب رفتار که در عدالت، رحم و علم متجلی می‌شوند، آنها را مهار می‌نموده‌اند.

مفاهیم مذکور، پادزهر این زهرها بوده و آنها را می‌توان در تمامی ادیان بزرگ یافت.‌ جهانی شدن در طول نیم قرن گذشته، پیامدهای مادی و نیز اخلاقی متعددی را ایجاد کرده است. شاید مهمتر از همه صنعتی شدن و مصرف گرایی بی حد و حصر، گرمایش جهانی را موجب شده‌اند. کثرت توفان و گرد بادها و گرمای بی‌سابقه، باران‌های تند و خشکسالی‌های شدید و نیز ذوب شدن سریع یخچال‌های طبیعی، نشانه‌هایی از این مشکل فزاینده می‌باشند. علاوه بر این، تمامی کشورهای جهان، مسیر کشورهای غربی را در پی‌گرفته‌اند و غول‌های صنعتی آسیایی همانند چین، بیشتر علاقه‌مند هستند تا به جای محافظت از محیط زیست، به بخشی از اقتصاد جهانی شده، تبدیل گردند. نابرابری به شدت فزاینده در شرایط مادی زندگی، یکی دیگر از عواقب قابل مشاهده جهانی شدن در عرصه اقتصادی است. هر ساله فقر به واسطه فقدان مراقبت‌های بهداشتی و غذا، هزاران نفر از مردم را به کام مرگ می‌کشاند. درآمد روزانه حدود یک میلیارد نفر، کمتر از یک دلار می‌باشد و گویی که این ارقام را به سخره گرفته باشیم، چرا که 358 نفر، ثروت مالی بیشتری از نصف جمعیت جهان را در اختیار دارند. جهانی شدن همچنین، دسترسی فزاینده به ابزارهای خشونت از بمب‌های دست ساز گرفته تا سلاح‌های بیولوژیک را موجب شده است. هر فردی، هر کجا و در هر لحظه‌ای ممکن است گرفتار نفرت قومی یا مذهبی شود. باید اذعان نمود که جوامع قبلانیز با چنین نفرت هایی روبه رو بودند و نیازی به یادآوری مشکلاتی که قبلاذکر شده نیست - استثمار منابع طبیعی، علاقه افراطی به انباشتن ثروت مادی و فشار جمعیتی زیاد-که اغلب مواقع به خاطر این مسائل به جنگ روی می‌آورده‌اند. ولی امروزه گستره جهانی شدن بدون هیچ گونه مانع یا عامل توازن بخشی، بشریت را در نقطه ای خطرناک از تاریخ حیاتش جای داده است.