چهار اصل برتر در زندگی

از نظر قرآن مهم ترين اصولي که انسان در فلسفه و سبک زندگي خود در دنيا بايد به آن توجه داشته و اهتمام ورزد، چهارچيز است که عبارتند از :

1. پذيرش روز جزا و معاد: پذيرش معاد مهم ترين اصل در اصول اسلام و بنيادي ترين و تأثيرگذارترين آنها است؛ زيرا کسي که روز جزا را باور داشته باشد، همه اصول ديگر توحيدي را نيز پذيرفته است؛ چون پذيرش و ايمان به روز جزا و معاد يعني ايمان به خدا، توحيد، ربوبيت و پروردگاري خدا، عالم غيب، فرشتگان، عدالت خدا، ايمان به رسالت و نبوت پيامبران، ايمان به امامت و رهبري از سوي خدا و مانند آنها؛ به قول معروف چون که صد آمد نود هم پيش ما است. از اين رو پذيرش روز جزا به عنوان فلسفه زندگي، تعيين کننده ترين اصل در سلوک آدمي و سبک زندگي اوست. کسي که به روز جزا باور دارد بر آن است تا کاري کند که درآن روز بتواند پاسخگوي اعمالش باشد و کاري نکند که خشم خداوند را موجب شود؛
2. نماز: آنچه بيان شد در حوزه نظري و جزم انديشه اي و فلسفه زندگي است که بر اساس هستي شناسي توحيدي و معادباور شکل گرفته است؛ اما در حوزه عمل و عزم عملي و ارادي و سلوک رفتاري مهم ترين کار از نظر قرآن که ستون اسلام است، همان نمازگزاري است که کامل ترين شکل پرستش و نيايش و سپاس و ستايش از خداوند است. از همين رو برترين عبادت و فاصل ميان کفر و ايمان و برترين عامل تقرب به خدا دانسته شده است؛ زيرا با اين کار عبادي که ارتباط کامل با خدا است انسان صفات خداوندي را در خود با تقواي الهي تحقق می‌بخشد؛
3. انفاق و صدقه: برترين عمل اجرايي و کار نيک در ارتباط با ديگران، پس از نماز، انفاق و صدقات مالي است. کسي که انفاق مي کند به حوزه عمل اجتماعي توجه دارد و برايش ديگران مهم هستند. از همين رو در آيات قرآن پس از عمل عبادي محض نماز بر انفاق به عنوان برترين سلوک و رفتار آدمي تأکيد شده است.(بقره، آيه 3)
4. پايبندي به حدود و قوانين: چهارمين اصل برتر که در قرآن به آن توجه داده شده، قانونمداري است. اينکه حدود و قوانين الهي را شناخته و آن را مراعات کنند؛ زيرا کسي که باوري به روز جزا نداشته باشد، در هر کار خوب و بد وارد مي شود و هيچ خط قرمزي را نمي شناسد و حدود را مي شکافد و مي درد و به تعبير قرآن اهل فجور مي شود؛ چنانکه اهل شبهه سازي و شبهه‌افکني درباره قيامت دنبال اين کار هستند.(قيامت، آيات 1 تا 5)

خداوند در آيات قرآن به اين اصول چهارگانه توجه مي دهد و از زبان دوزخيان نقل مي کند که اگر به اين چهارگانه از نظر اعتقادي و سلوکي يعني فلسفه و سبک زندگي توجه داشتند، هرگز به دوزخ نمي رفتند. قرآن مي فرمايد: مَا سَلَکَکُمْ فِي سَقَرَ؛ قَالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّينَ؛ وَلَمْ نَکُ نُطْعِمُ الْمِسْکِينَ؛ وَکُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ؛ وَکُنَّا نُکَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ؛ (از دوزخيان مي پرسند) چه رفتاري شما را در آتش سقر دوزخ درآورد؟ گويند: از نمازگزاران نبوديم و بينوايان را غذا نمی‌داديم؛ و پيوسته با اهل باطل همنشين و همصدا بوديم؛ و روز جزا را دروغ مي شمرديم.(مدثر، آيات 42 تا 46) جالب اينکه مسلمانان معتقد به روز جزا و اهل نماز که حدود الهي را مراعات می‌کنند، برترين عمل را انجام انفاق و صدقه دانسته و از خداوند تأخير کوتاهي در اجل مسمي براي انجام اين تنها عمل برتر را خواستار مي شوند: وَاَنْفِقُوا مِنْ مَا رَزَقْنَاکُمْ مِنْ قَبْلِ اَنْ يَاْتِيَ اَحَدَکُمُ الْمَوْتُ فَيَقُولَ رَبِّ لَوْلَا اَخَّرْتَنِي إِلَي اَجَلٍ قَرِيبٍ فَاَصَّدَّقَ وَاَکُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ؛ و از آنچه روزي شما گردانيده ايم انفاق کنيد پيش از آنکه يکي از شما را مرگ فرا رسد و بگويد پروردگارا چرا تا مدتي بيشتر [اجل] مرا به تأخير نينداختي تا صدقه دهم و از نيکوکاران باشم. (منافقون، آيه 10) چون اين آيه خطاب به مؤمنان است که به آنان مي گويد انفاق کنيد همان طوري که نماز مي خوانيد تا هنگام احتضار و مرگ خواهان تأخير مرگ براي انجام صدقه و انفاق نشويد.

روزنامه كيهان، شماره 21808 به تاريخ 12/10/96، صفحه 6 (معارف)