کمیتۀ بین المللی صلیب سرخ

صلیب سرخ، کمیته بین¬المللی صلیب سرخ، مخاصمات مسلحانه.

نویسنده : احمدرضا سليمان‌زاده

جنگ و یا اصطلاح امروزی آن مخاصمات مسلحانه، همواره گریبانگیر جوامع بشری بوده است. این پدیده شوم و تلخ که حیات بشری را بشدت تهدید نموده و حقوق انسانی افراد را نقض می‌نماید، در دنیای معاصر و در آینده نیز امری محتمل الوقوع است. بنابراین حمایت از افراد در اثنا و مخاصمات مسلحانه امری مهم و ضروری است. در گذشته تأسیس یک نهاد بین المللی که مسئول اجرای این عمل انسان دوستانه باشد بخوبی احساس می‌شد. این خلاء در سال 1963 با تشکیل کمیته بین المللی صلیب سرخ برطرف شد.

پیدایش کمیتۀ بین المللی صلیب سرخ:

در تاریخ 24 ژوئن سال 1859 (3 تیر سال 1238)، قوای نظامی در کشور فرانسه و اتریش در مقری بنام سولفرینو در شمال ایتالیا به نبرد با یکدیگر پرداختند. جنگی که تلفات و خسارات جانی فراوانی را بدنبال داشت، تقریبا 000 /40 کشته و یا زخمی شدند. در این هنگام، هانری دونان، تاجر معروف سوئیسی وارد منطقه می‌شود پیامدهای ناشی از جنگ، علی الخصوص نیازمندی مجروحین و زخمی‌شدگان به خدمات درمانی، بشدت او را متأثر می‌سازد. هانری دونان پس از بازگشت به کشور خود سوئیس، کتابی تحت عنوان «خاطرات سولفرینو» را نوشته و آن را منتشر می‌نماید. او در این کتاب پس از شرح نبرد خونین سولفرینو و تبعات تاسف بار آن، دو پیشنهاد مهم و تاریخ ساز را مطرح مِی‌نماید. نخستین پیشنهاد او مربوط به تأسیس یک مؤسسه امداد رسانی به مجروحین جنگ بود. پیشنهاد دوم خود یعنی انعقاد یک معاهده بین المللی توسط دولت‌ها به منظور حمایت از افراد در هنگام مخاصمات مسلحانه بین المللی و غیر بین المللی را مطرح می‌نماید. پیشنهادات هانری دونان با استقبال فراوان افراد خیّر و نیکوکاران ارتش و دولت مردان مواجهه می‌شود. در سال 1863 اولین پیشنهاد او جامه عمل می‌پوشد و کمیته بین المللی صلیب سرخ تشکیل می‌گردد بدنبال تأسیس کمیته بین المللی صلیب سرخ پیشنهاد دوم او نیز عملی می‌شود و در سال 1864 نخستین قرارداد ژنو با عنوان کنوانسیون ژنو، برای بهبود وضعیت مجروحان نیروهای مسلح در میدان نبرد توسط دولت به تصویب می‌رسد و این دو واقعه زمینه را برای تشکیل جمعیت‌های امدادی در چارچوب فعالیت کمیته بین المللی صلیب سرخ و تصویب کنوانسیون‌های دیگر آماده می‌نماید. در حال حاضر کمیتۀ بین المللی صلیب سرخ جایگاه رفیع و مهمی در عرصه بین المللی دارد و نقش خود را بمنظور حمایت از افراد در بحبوحه جنگ بخوبی به انجام می‌رساند.

وظایف و اختیارات کمیته بین المللی صلیب سرخ

مخاصمات مسلحانه و پیامدهای تلخ و ناگوار آن موجب تأسیس کمیته بین المللی صلیب سرخ شده است. مقر آن شهر ژنو سوئیس است. در ابتدا صلیب سرخ در زمینه سفید، به دلیل احترام به دولت سوئیس که در عرصه بین المللی به یک کشور بی‌طرف معروف است به عنوان نشان کمیته برگزیده است اما بعداً به دلیل استفاده امپراطور عثمانی از نشان هلال قرمز رنگ در متن سفید به جای صلیب سرخ، نشان هلال احمر نیز به رسمیت شناخته شده است. بنابراین در حال حاضر دو نشان صلیب سرخ و هلال احمر، قانونی و قابل استفاده است. کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو و در پروتکل الحاقی آن، صلاحیت و وظایف کلی کمیته بین المللی صلیب سرخ را بیان نموده است. کمیته صلاحیت دارد که با برگزاری سمینارها و دوره‌های آموزشی، حقوق بین الملل بشر دوستانه را توسعه دهد و یا با تهیه پیش نویس و برگزاری کنفرانس دیپلماتیک، زمینه را برای تدوین حقوق بین الملل بشر دوستانه مهیا نماید. نقش کمیته بین الملل صلیب سرخ در تدوین و تصویب کنوانسیون چهارگانه ژنو و دو پروتکل الحاقی آن، نمونه بارز چنین صلاحیتی است. علاوه بر این کمیته صلاحیت مذاکره با طرفین مخاصمه و صلاحیت همکاری با دولت‌ها و سازمان‌های بین المللی را دارد تا بدین ترتیب توجه و یا حمایت آنها را به وضعیت قربانیان جنگ جلب نماید.

علاوه بر قدرت و اختیارات مذکور، کمیته بین المللی صلیب سرخ دارای وظایفی است که دولت‌ها از طریق کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو و پروتکل‌ها الحاقی به آنها، بر دوش سازمان نهاده‌اند. کمیته به عنوان یک نهاد بی‌طرف و غیرسیاسی از جایگاه والایی در عرصه روابط بین المللی برخوردار است و عملکرد غیرسیاسی، منصفانه و انسان دوستانه کمیته بین المللی صلیب سرخ موجب اعتماد دولت‌ها به این سازمان غیردولتی شده است. اساسنامه کمیتۀ بین المللی صلیب سرخ یکی از وظایف اصلی و مهم آن را اجرای مأموریت‌های محوله از سوی کنوانسیون‌ها و پروتکل‌های ژنو اعلام می‌کند. در چارچوب این اسناد، کمیته مأموریت دارد که از حیات و کرامت افراد در مخاصمات مسلحانه بین المللی و غیربین المللی و نیز در شورش‌ها و نا آرامی‌های داخلی حمایت نماید و با ارائه خدمات امدادی، به کمک مجروحین و حادثه دیدگان بشتابد. تا بلکه پیامدهای ناگوار و ناخوشایند جنگ و آلام بشری ناشی از آن که دامن گیر افراد علی الاخصوص افراد غیرنظامی است کاسته گردد. بازدید از اسرای جنگی و بررسی وضعیت آنها به منظور بهبود شرایط زندان‌ها از دیگر فعالیت‌های کمیته بین المللی صلیب سرخ است. کمیته تلاش می‌کند تا زمینه بازگشت اسراء به میهن خودشان را فراهم نماید. کمیته همچنین اشخاصی را که در اثر مخاصمات مسلحانه بین المللی و یا غیربین المللی آواره و یا پناهنده شده‌اند با ارائه خدمات امداد رسانی، آنها را مورد حمایت قرار می‌دهد. کمیته بین المللی صلیب سرخ تمامی این فعالیت را در چارچوب اصولی مانند انسانیت و بشر دوستی، بی غرضی، بی طرفی، استقلال خدمات داوطلبانه، اتحاد و یگانگی و جهانشمولی به انجام می‌رساند. رعایت این اصول موجب اقتدار و استقلال کمیته است.