یحیی بن زید

كلمات كليدي : يحيي بن زيد، نوه امام سجاد ، نصربن سيار ، امام صادق (ع)

نویسنده : کریم حسنی

یحیی بن زید

یحیی پسر زید، نوه امام سجاد (ع) می‌باشد. مادرش ریطه دختر ابوهاشم نام داشت. بعد از سرکوب شدن قیام پدرش توسط بنی‌امیه، خود را از دیدگان مخفی ساخت تا به وصیت پدر درباره استمرار قیام و مبارزه عمل نماید. پدر وی، زید، برای جلوگیری از فشار ظلم و ستم به خاندان نبوت، کفر و الحاد امویان و برگرداندن خلافت به آل محمد (ص)‌ قیام نمود ولی در سال 122 ه‍.ق توسط هشام خلیفه اموی سرکوب شد.

در همین راستا یحیی برای تبلیغ و دعوت از مردم به بین‌النهرین مدائن، ری، سرخس و خراسان رفت و به جمع‌آوری لشکر پرداخت چون خبر این جریان به امام صادق (ع)‌رسید. آن حضرت در نامه‌ای او را از این اقدام منع نمود و فهماند که اگر قیام کند، او نیز مانند پدرش کشته خواهد شد.

یحیی در خراسان بود که نصربن سیار کارگزار امویان در عراق، مأمور تعقیب او شد و پس از کشف محل استقرارش با شکنجۀ نودن پسر حریش، سرانجام توانستند او را دستگیر و زندانی کنند. اما با مرگ هشام وی از زندان آزاد شد و دوباره به دعوت از مردم پرداخت. و توانست پیروان زیادی گرد آورد. ولید، خلیفه وقت با اعزام سپاه ده‌هزار نفری خواستار دستگیری او شد سرانجام در نیشابور جنگی میان یحی و عمروبن زراره (حاکم نیشابور) درگرفت که یحیی پیروز میدان بود. او بدون اینکه به کسی آسیبی برساند وارد هرات گردید.

بعد از این شکست، خلیفه اموی، نصربن سیار را به استانداری خراسان منصوب و همراه با سپاهی مجهز و تازه نفس به آن دیار گسیل داشت. سالم بن احوز فرمانده سپاه امویان در منطقه جوزجمان به جنگ با یحیی پرداخت و در این جنگ تیری یحیی را از پای درآورد و سپاهش را از هم گسست. سر یحیی را نزد خلیفه فرستاده شد و بدنش را به دار آویختند.

وقتی ابومسلم قدرت یافت، از قاتلین او انتقام گرفته بدن او را کفن کرد و دفن نمود. مرگ اهالی خراسان هفت روز برای یحیی عزاداری کردند و بر نوزادان بسیاری نام یحیی و زید، می‌نهادند.

شهادت یحیی در سال 125 ه‍.ق اتفاق افتاده است.