به مناسبت 18 محرم سالروز تغییر قبله مسلمین

كلمات كليدي :پيامبر(ص)، بيت‌المقدس، تغيير قبله،‌مسجدالحرام، مسجد الاقصي

نویسنده :عطائي

«قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمَاء فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوِهَکُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِینَ أُوْتُواْ الْکِتَابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَمَا اللّهُ بغافِلٍ عَمَّا یَعْمَلُونَ»

«نگاه‌های منتظر تو را به سوی آسمان می‌بینیم. اکنون تو را به سوی قبله‌ای که از آن خشنود باشی، باز می‌گردانیم. روی خود را به جانب مسجدالحرام کن! هر جا باشید روی خود را به جانب آن بگردانید و کسانی که کتاب آسمانی به آن‌ها داده شده به خوبی می‌دانند این فرمان حقی است از ناحیۀ پروردگارشان صادر شده و خداوند از اعمال آن‌ها غافل نیست»

علی بن ابراهیم از امام صادق(ع) نقل می‌کند؛ پس از اینکه پیامبر(ص) سیزده سال در مکه و هفت ماه در مدینه به‌سوی بیت المقدس نماز خواند، او را بسوی کعبه متوجه کرد و علت این امر این بود که یهود پیغمبر اسلام(ص)، را سرزنش می‌کردند و می‌گفتند تو تابع ما هستی و به‌سوی قبله ما نماز می‌گذاری. رسول اکرم(ص) از این سرزنش‌ها سخت غمگین می‌شود و در دل شب از خانه بیرون آمد، و به آفاق چشم می‌دوخت منتظر فرمان الهی در این زمینه بود. چون آن شب سپری شد و روز فرا رسید، در هنگام نماز ظهر در مسجد"بنی‌ سالم" در حالی‌که دو رکعت نماز ظهر خوانده بود، جبرئیل نازل گردید و بازوهای آن حضرت را گرفت و او را به سوی کعبه برگردانید و این آیه را آورد.
مسجدی که تغییر قبله در آن انجام شد در تاریخ اسلام به مسجد ذوقبلتین معروف شده است. تغییر قبله از مسجد الاقصی به مکه، بر یهود و منافقان دشوار بود و به همین علت بر مسلمانان خرده می‌گرفتند که چرا تاکنون در نماز به مسجد الاقصی رو می‌کردید و اکنون قبله شما تغییر یافت، که در این هنگام آیه ذیل نازل شد:

«سیقولُ السُّفهاء مِنَ النَّاس ما وَلاَّهمْ عَن قِبْلتهم الّتِی کانُوا علیها قُل لِلّهِ المشرِقُ و الْمَغرِبُ یَهدی من یشاء إِلى صراطٍ مستقیم»
«بزودی مردم سبک مغز می‌گویند چه چیز آن‌ها را از قبله‌ای که به آن بودند باز گردانید؟ بگو شرق و مغرب از آن خواست، خدا هر کسی را بخواهد به راه راست هدایت می‌کند»

عده‌ای به این تغییر قبله ایراد گرفته و میگویند:
تغییر قبله آن هم از خانهای که آنقدر شرافت دارد و خدا آنرا قبله پیغمبران پیشین قرار داده برای چیست؟ اگر گفته شود بهدستور خداست، این حرف قابل قبول نیست زیرا خداوند خودش بیت المقدس را قبله قرار داده و او فرمان خود را نقض نمی‌کند. چون بهعقیده یهود، نسخ در احکام الهی ممکن نیست. و اگر بدون دستور خداست آن هم انحراف از جاده مستقیم و بازگشت بضلالت و گمراهی است.
شکی نیست که قبله بودن کعبه یا بیت المقدس یا سنگی که در آن است، چیزی نیست که از آثار ذاتی آن بناء مخصوص باشد تا به هیچ وجه قابل تغییر و تبدیل نباشد و قبله بودن بیت المقدس یک حکم ابدی و غیر قابل نسخ باشد، بلکه تمام جهتهایی که انسان ممکن است به طرف آن بایستد از این نظر مساویند، خداوند هر طور بخواهد و هر وقت بخواهد درباره آن‌ها حکم می‌کند، البته حکم او برای هدایت و اصلاح مردم است،

عوامل تغییر قبله:
1- مصلحتی که فقط خداوند آن را می‌داند. شاید مصلحت آن در این بود که از یهودیان ممتاز باشند. چون تا هنگامی که مسلمانان در مکه اقامت داشتند، مأمور بودند به‌سوی بیت المقدس نماز بخوانند تا از مشرکین مکه که به‌سوی کعبه متوجه بودند، مشخص باشند. و وقتی به مدینه مهاجرت کردند، مسلمانان مأمور شدند که بهسوی کعبه توجه کنند، چون یهودیان به سوی بیت المقدس متوجه بودند.

2- امتحان مسلمانان و بازشناسی منافقان:

«لِنَعْلَمَ مَن یَتَّبِعُّ الرَّسُولَ مِمَّن یَنقَلِبُ عَلَى عَقِبَیْهِ» (بقره/143)
«قبله را به این جهت تغییر دادیم تا پیروان پیامبر(ص) را از کسانی که به مخالفت او بر می‌خیزند معلوم کنیم»