تسویف، آفت موفقیت

تسويف، آفت موفقيت

مصطفی یاسینی

غنیمت شمردن فرصتها یکی از موضوعاتی است که در سخنان اهل بیت(ع) مورد تاکید و ترغیب قرار گرفته است. آدمی مقاصدی دارد که در هر شرایطی نمی‌تواند در پی تحقق آنها اقدام نماید، یعنی برای هر کاری فرصت مناسب را باید جستجو نمود و شرایط خاصی باید فراهم گردد تا بتوان برای آن اقدام کرد. در واقع هر مقطع از مقاطع مختلف زندگی و هر لحظه از لحظات عمر برای یک نوع کار خاص و تحصیل هدفی معین مناسبت دارد. بنابراین آدمی باید فکر کند که آیا در این موقعیت سنی و در این شرایط زمانی، مکانی و وضعیت خانوادگی که قرار دارد، می‌تواند به هدف خود برسد یا نه؟ از مجموع شرایطی که الآن فراهم است چگونه می‌توان بهترین بهره‌ها ی کامل را برد تا برای سعادت خود و دیگران مفید باشد.به کارگیری عوامل و شرایط موجود در راستای اهداف خاص را می‌توان غنیمت شمردن فرصت نامید، امری که بسیار بر آن تاکید شده است چراکه همیشه چنین وضعیت درخشانی باقی نمی ماند اما به گونه ای رفتار می‌کنیم که گویا همیشه جوان خواهیم ماند. توجه نمی کنیم که روزی پیر می‌شویم و این قوا از دست می‌روند و نخواهیم توانست کار مورد نظر خود را انجام دهیم.

اهمیت فراوان این مطلب و شدت اهتمام دین مقدس اسلام باعث شده است تا با تعابیر مختلف در روایات شریف روی این مسئله تاکید شود که فرصتها را غنیمت بشمارید که مثل ابر می‌گذرند: «الفرصه تمرُّ مرَّ السحاب». امیرالمومنین علی (ع) در یک جمله کوتاه و پرمعنا می‌فرماید: «بادر الفرصه قبل ان تکون غصه» یعنی تا فرصت هست از شرایط برای تکامل خودت استفاده کن اگر از آن استفاده نکنی فردا غصه خواهی خورد و این فرصت به غم و اندوه تبدیل می‌شود. قبل از اینکه این فرصت از دست برود و به خاطر سپری شدن آن، مبتلابه غم و اندوه شوی آن را غنیمت بشمار. معمولا شیطان با القای افکار باطل که در ظاهر حکمت آمیز است، انسان را فریب می‌دهد، مثلادر قالب سخن حکیمانه‌ای همانند اینکه دوراندیشی اقتضا می‌کند که انسان عجله نکند، ما را به تسویف گرفتار می‌سازد و فرصتهای طلایی را از ما سلب می‌کند و ما نیز فریب خورده و می‌گوییم: العجله من الشیطان؛ عجله کار شیطان است، پس عجله نکن. حالا فرصت هست. مثلا چرا در درس خواندن عجله داری، یک روز دیرتر مجتهد شو، یا مثلا در مورد اعمال عبادی و انجام مستحبات به فریب ما همت می‌گمارد و این گونه القا می‌کند که تازه اول ماه رجب است و هنوز سی روز تا آخر ماه برای روزه گرفتن باقی مانده است، روز دیگری روزه می‌گیری چه عجله‌ای در روزه گرفتن داری؟ و با القائات دیگری از این قبیل، فرصتها را از ما می‌گیرد. شیطان انسان را با انواع بیانها، زبانها و توجیه‌ها از کار خیر باز می‌دارد؛ همانند اینکه عجله نکن، با صبر و حوصله عمل کن و ... ‌

یکی از راههای نفوذ شیطان برای فریب آدمی همین تعبیر است که دوراندیشی اقتضا می‌کند تا انسان در کارهایش عجله نکند. امیرالمومنین علی(ع) برای خنثی نمودن این دسیسه می‌فرماید: «من الحزم العزم»؛ دوراندیشی اقتضا می‌کند که انسان زود تصمیم بگیرد و عمل کند. اگر فرصتی برای عبادت، تحصیل علم، خدمت به مردم و ... فراهم آمده است انسان باید به آنچه آن فرصت اقتضا می‌کند عمل نماید. دوراندیشی اقتضا می‌کند که فرصت را غنیمت بشماریم و در همین لحظه تصمیم بگیریم و عمل مناسب این فرصت را انجام دهیم؛ چرا که این فرصت دیگر تکرار نمی شود و به دست نمی آید. مبادا کار را پشت سر بیندازد و مسامحه کند که «من سبب الحرمان التوانی؛ به تاخیر انداختن موجب محرومیت انسان می‌شود». هرگز نمی‌توان این را صبر و حوصله و دوراندیشی نامید؛ بلکه مصداق تام و کامل سهل انگاری، تسویف و فریب خوردن از شیطان است، چرا که آدمی می‌تواند کار خیری را انجام بدهد ولی با این دست و آن دست کردن، فرصت را از دست می‌دهد و از انجام آن کار خیر محروم می‌ماند. ‌