نقش دین در بازدارندگی از جرایم

از نهادهای اجتماعی مهم، که در بازدارندگی از جرایم نقش مهم و حساسی را بر عهده دارد، نهاد مذهب و دین می‌باشد. آن هنگام که از نقش دین در جلوگیری از جرایم سخن به میان می‌آید، منظور از دین و مذهب همان آموزه‌های دینی و اعتقادی است که به صورت عملی از سوی افراد جامعه التزام فعلی دارد. بسیاری از جامعه‌شناسان به نقش سازنده دین در کاهش جرایم و بازدارندگی از ارتکاب بزه اعتقاد و تاکید دارند. گابری تارد- جامعه شناس فرانسوی- در سال1910 افزایش نرخ جرایم در جامعه خود را، در ارتباط با کاهش التزام عملی در سطح جامعه خود می‌دانست.

بی‌تردید فراموشی اخلاق مذهبی، عدم التزام عملی به دین و تضعیف مبانی اعتقادی موجب گسترش تمایلات مخرب و تقویت کج رفتاری و اشاعه الگوی رفتاری ضدارزش و نابهنجار در سطح جامعه خواهد شد. و در مقابل التزام عملی به مبانی اعتقادی و ارزشی باعث رشد روزافزون اندیشه‌های متعالی و انسانی و تقویت حس نوع دوستی در جامعه خواهد گشت. باید اذعان داشت منظور از دین باوری، صرفاً ارتباط فردی با منشا آفرینش نیست. بلکه تحقق عملی دین در تمامی عرصه‌های خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و.. می‌باشد. در واقع دین با ارائه ابزارهای مختلفی چون انذار(ترساندن)، تبشیر(بشارت دادن)، شبکه‌های ارتباطی مومنان و متدینین، کنترل درونی، مشارکت گروهی در فعالیت‌های دینی، تقویت همبستگی فرد به نهادهای اجتماعی(چون خانواده) و تقیید اجتماعی موجب غنای سرمایه معنوی افراد و درنتیجه مصون نگه داشتن آنها از رفتارهای نابهنجار و ضد اجتماعی می‌گردد.

نهاد دین با ارائه ضمانت اجرای اخروی(انذار و تبشیر)، سهم بسزایی در کنترل رفتارهای افراد دارد. اعتقاد به ضمانت اجرای اخروی و نظام سزادهی در جهان آخرت عاملی بازدارنده از ارتکاب جرایم و رفتارهای غیرانسانی و غیر مذهبی به شمار می‌رود. این مسئله موجب کنترل درونی افراد گشته و فرد خود به دلیل اعتقاد به پروردگار و نه به دلیل ترس از قانون و مجازات، از انجام اعمال ناشایست که می‌تواند جنبه متخلفانه و مجرمانه نیز داشته باشد، اجتناب و پرهیز می‌نماید. علاوه بر این در یک اجتماع دینی، افراد در شبکه‌های گروهی متشکل از متدینین قرار می‌گیرد. تعاملات افراد در درون این شبکه دینی به صورت یک عامل کنترل زای اجتماعی بروز می‌کند. طرد شدن از این شبکه اجتماعی مهم و احساس شرمساری در نتیجه ارتکاب رفتارهای مجرمانه، به عنوان دورنمای تخطی از الگوها و هنجارهای دینی، در جلوگیری از انحرافات نقشی عمده ایفا می‌نماید. همچنین اعتقاد به مذهب موجب تقویت حس نوعدوستی، دیگرخواهی، احترام و علاقه به دیگران می‌گردد.

در یک جامعه دینی افراد چون اعضای یک خانواده به همدیگر عشق ورزیده و دارای تمایلات لطیف انسانی اند. این حس تعلق خاطر به همدیگر و نوعدوستی متقابل، مانع از آن خواهد بود که افراد چشم طمع به اموال یکدیگر داشته و یا مترصد جان و حیثیت همدیگر شوند. و لذا این همبستگی گروهی موجب کاهش نرخ کجروی و انحرافات خواهد گردید. نهاد دین با کارکردهای متعددی چون مشارکت در فعالیت‌های مذهبی جمعی، تقویت همبستگی، کنترل دقیق رفتار، انسجام عاطفی و اجتماعی، انضباط بخشی، انتقالارزش‌های دینی به نسل‌های بعدی و... در کنترل رفتارهای ضدارزشی و ضد اجتماعی عاملی مثبت و اساسی تلقی می‌شود.

ناگفته نماند شرط تاثیرگذاری آموزه‌های دینی آن است که فعالیت‌های دینی نه از سرعادت و یا اجبار، بلکه با اعتقاد راسخ و شوق قلبی انجام پذیرند و از این روست که باید اذعان داشت صرف اعتقادات دینی در بازدارندگی ازجرایم کارساز نبوده بلکه می‌بایست این اعتقادات به صورت التزام فعلی جامه عمل بپوشد. لذا با توجه به نقش سازنده دین در پالایش رفتار وکردار افراد، برخورداری ازتربیت صحیح دینی و گسترش آموزه‌های دینی بویژه در سطوح اساسی جامعه چون خانواده و مدارس توصیه می‌گردد تا بتوان به تضمین بهداشت روانی (فردی و اجتماعی) امیدوار بود.