نشاط علمی مکتب امام صادق(ع)

در زمان امام صادق(ع) نشاط علمی فوق العاده ای پیدا شد و همان نشاط علمی عاملی برای گسترش مرزهای مختلف دانش اسلامی و حتی علوم کاربردی جامعه مسلمین شد. در دوران این امام همام فضایی برای تعالی جامعه اسلامی مهیا شد که از لحاظ بسط و گسترش فضای علمی و اقتصادی نسبت به دوران قبل و بعد خود بی نظیر بود. حال سئوال اینجاست که چه عاملی باعث شد این تحول شگرف ایجاد شود و به روایت تاریخ جامعه اسلامی الگویی برای تمامی ملتهای آن روز شود؟ پاسخ این سئوال اساسی با توجه به الگو بودن ائمه معصوم(ع)، قطعاً راهکاری بی بدیل برای جامعه انسانی می‌باشد.‌

از مجموع بررسی فضای تاریخی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی یا به عبارتی پارادایم حاکم بر آن دوره می‌توان استنتاج نمود این است که دو عامل را می‌توان کشف نمود که در ذیل به توضیح اجمالی آن خواهیم پرداخت.‌

الف- شرایط و بستر اولیه اقتصادی

زمان امام صادق(ع) سطح زندگی عامه مردم و جامعه تا حدی بهبود یافته بود. دهک‌های متوسط و متوسط به پایین توان تهیه غذا و امکانات اولیه حیات را داشتند. دادو ستد یا به عبارتی بازار اقتصادی رونق داشت واز رکود خارج شده بود. اکثر مردم علاوه بر تهیه امکانات اولیه، به پس انداز و گسترش سرمایه روی آورده بودند. حتی خود حضرت امام صادق(ع) نیز لباسهای فاخر می‌پوشید و سوار بر مرکب راهوار می‌شد. این مطلب دلیلی بر این است که سطح پایین جامعه همانند امام که پیشوای آنان است زندگی می‌کردند.‌

اقتصاد ایران طی سه دهه فراز و فرود و کسب تجربیات بسیاری از مدیران ارشد اقتصادی و مدلهای اقتصادی مختلف به حدی از اقتدار اقتصادی رسیده است. مانند کاهش وابستگی کشور به نفت و صادرات کالاهای غیر نفتی، کاهش حجم دولت و... لذا می‌تواند وارد جهش بزرگ و جهاد اقتصادی شود. و مهمترین نتیجه این جهش بزرگ، اشتغالزایی (بزرگترین دستاورد اقتصادی-اجتماعی) است. با بررسی سیر تاریخی اقتصاد ایران، مسیر رشد و توسعه را در بخشهای مختلف آن مشاهده می‌کنیم.‌

ب- رهبری علمی جامعه؛

عامل حیاتی دیگر که بیش از همه مهم است، خود پویایی علمی و مدیریت صحیح آن است. خود علم باعث رونق بیشتر فضای اقتصادی محیط می‌شود و به تبع آن به رشد بیشتر خود علم نیز کمک می‌کند. مثلاً باوجود اختناق و تقابل شدید فرهنگی بین دنیای اسلام و غیر مسلمانان حصر علمی وجود داشت که امام صادق (ع) با اتخاذ تدابیر و راهکارهایی این حصر را شکستند و مرزهای دانش هر رشته را گسترش دادند و فضای علمی را به سوی فضای اجتهاد علمی که منجر به تولید علم است، هدایت نمودند.‌

یکی از این راهکارها، تاکید ایشان به جهاد علمی، قبل از جهاد اقتصادی است.اهمیت این موضوع برای جناب شیخ الائمه(ع) به قدری بود که حتی در توضیح مباحث عرفانی برای قشر عرفای جامعه، علم و اقتصاد را به هم پیوند می‌داد. به عنوان مثال ایشان در تفسیر مربوط به جنود عقل و جهل می‌فرمایند: «یکی از سپاهیان عقل، غنا و یکی از سپاهیان جهل، فقر است. » با این تعبیر مشخص می‌شود که «فقر» و «جهل» لازم و ملزوم هم هستند. بر این اساس می‌توان این گونه نتیجه گرفت که عقب ماندگی اقتصادی، هم فقر دینی در جامعه ایجاد می‌کند و هم موجب بروز فقر فرهنگی در جامعه می‌شود. با توجه به این موضوع عکس نقیض آن یعنی طرف دیگر سکه هر دو یعنی« دانش » و «اقتصاد قدرتمند» نیز لازم و ملزوم هم خوهند بود.

امروز نیز در جامعه انقلاب اسلامی ایران و در شرایط خاص کنونی، رهبر فرزانه انقلاب تاکید بسیار خاصی روی تولید علم بومی و تشکیل فضای علمی و دانش بنیان دارند.‌

مدل حکومتی جمهوری اسلامی که بر پایه تعالیم اسلامی شکل گرفته است، در بعد اقتصادی نیز باید کارآمد باشد‌

بر اساس آنچه بیان شد؛ تکلیف همه خدمتگزاران نظام در تحقق اهداف بیان شده از سوی رهبر معظم انقلاب روشن تر می‌شود که در همه ابعاد کوشا باشند و استفاده از علم و دانش روز به مبارزه با بحرانها و تحریمهای جنگ اقتصادی برخیزیم و نگذاریم طرح‌های جنگ نرم فضای سیاسی-اقتصادی بین الملل برضد منافع ما به نتیجه برسد. باشد که با درس گیری از ابعاد مختلف مکتب اقتصادی، امام صادق (ع)، این رسالت عظیم اقتصادی را تحقق بخشد. تا نظام مقدس جمهوری اسلامی بتواند در زمینه اقتصادی نیز به بلندای پیشرفت و کسب موفقیت‌های روزافزون عظیم اقتصادی نیل پیدا کند.