حزب جمهوری اسلامی

كلمات كليدي : حزب جمهوري اسلامي، انقلاب اسلامي، شهيد بهشتي، آيت الله خامنه اي، آيت الله موسوي اردبيلي، هاشمي رفسنجاني، شهيد باهنر

نویسنده : مهدی نظرپور , لطفعلی لطیفی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران با تأکید اعتقاد امام خمینی (ره) بر لزوم وحدت امت اسلامی و سازماندهی نیروهای مسلمان و وفادار به انقلاب موجب بروز اندیشۀ تشکیل حزب مستقلی شد. از این رو، افرادی مانند شهید بهشتی آیت الله خامنه‌ای، آیت الله موسوی اردبیلی،حجت الاسلام والمسلمین هاشمی رفسنجانی و شهید باهنر در سال 1358 ه‍.ش حزب جمهوری اسلامی را به دبیر کلی شهید بهشتی تأسیس کردند.(1)

حزب جمهوری اسلامی دارای ساختاری علنی بود و ارکان تشکیلاتی آن عبارت بودند از: عضو، حوزه شورا (بخش، ناحیه، شهرستان و استان) شورای داوری، شورای فقها، هیأت اجرایی و شورای مرکزی.

تأیید امام خمینی (ره) و حضور تعدادی از مسؤولان ارشد نظام در این حزب، در استقبال و جذب افکار عمومی نقش عمده‌ای ایفا کرد و به همین جهت این حزب به سرعت گسترش پیدا کرد. (2) و نامزدهای آن توانستند در سه دوره از چهار دورۀ ریاست جمهوری، پیروز شوند.

علل انحلال

افزونی بر این که عده‌ای این حزب را منتسب به گروه خاصّ (روحانیون)‌ و عده‌ای دیگر هم آن را حزب رئیس جمهور، نخست وزیر و رئیس مجلس می‌دانستند. علل دیگری در انحلال آن دخیل بود.

علل درونی حزبی

1- عدم سازماندهی به دلیل گستردگی بی‌رویه دفاتر و افزایش نیروها؛

2-حجم‌ زیاد کارها و مسؤولیت‌های رهبران آن؛

3-عدم دقت در عضوگیری، و هزینه‌های زیاد.(3)

علل برونی حزبی

نارضایتی امام خمینی (ره) از گسترش تشکیلات حزب در سراسر کشور و حزبی شدن ائمه جمعه و جماعات و نیز بعضی رفتارهای حزب که سبب تفرقه بین نیروهای معتقد به اسلام فقاهتی می‌شد.(4)

علاوه بر این، مشکلات اقتصادی – اجتماعی به وجود آمده در کشور، باعث شد که در حزب سه دیدگاه چپ، راست و میانه شکل بگیرد. در نتیجه، در تاریخ یازده خرداد 1366 ه‍.ش آیت الله خامنه‌ای و حجت الاسلام والمسلمین هاشمی رفسنجانی طی نامه‌ای به امام امت (ره)، خواستار توقّف فعالیت‌های آن شدند. ایشان نیز با این درخواست موافقت نمود. (برگرفته از کتاب جریان شناسی، مهدی نظرپور و لطفعلی لطیفی)