دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

دوره حسی – حرکتی در نظام پیاژه Sensory – motor period in Piaget system

No image
دوره حسی – حرکتی در نظام پیاژه Sensory – motor period in Piaget system

كلمات كليدي : طرحواره، واكنش چرخشي، بازتاب، انطباق، بازنمايي ذهني، روان شناسي رشد

نویسنده : منيره دانايي

نظریه‌پرداز سوئیسی، ژان پیاژه[1] معتقد بود که کودکان، بین نوباوگی و نوجوانی چهار دوره رشد را پشت سر می‌گذارند. دوره حسی – حرکتی، نخستین دوره می‌باشد که در نظریه پیاژه به شش مرحله تقسیم می‌شود. مبنای توالی رشد در نظریه پیاژه، مشاهدات او از سه فرزند خود است. با اینکه مشاهدات پیاژه بسیار دقیق بوده است اما نتایج تحقیقات جدید نشان می‌دهد که مهارت‌های شناختی نوباوگان پیشرفته‌تر از آن است که پیاژه باور داشت.[2]

کودک در مواجهه مستقیم با محیط اطراف خود، طرحواره‌هایی در ذهن خود شکل می‌دهد و به کمک آن‌ها دنیای پیرامون خود را تفسیر می‌کند. وقتی طرحواره پیشین با موقعیت متناسب نباشد کودک اقدام به تغییر و ایجاد طرحواره جدید می‌کند. در آغاز دوره حسی – حرکتی آگاهی نوباوگان به قدری ناچیز است که نمی‌توانند محیط پیرامون خود را به صورت هدفمند کاوش کنند. "واکنش چرخشی"[3] به کودک کمک می‌کند تا اولین طرحواره‌هایش را انطباق دهد. نوباوه بارها و بارها سعی می‌کند رویدادی را تکرار کند. در نتیجه پاسخ حسی – حرکتی‌ای که در ابتدا تصادفی اتفاق افتاده است در طرحواره جدید تقویت می‌شود. برای مثال نوباوه در دو ماهگی به طور تصادفی بعد از تغذیه، ملچ ملوچ می‌کند. این صدا برای او جدید و جالب است. بنابراین او سعی می‌کند آن را تکرار کند تا اینکه بعد از چند روز در ملچ ملوچ کردن کاملا ماهر می شود.[4]

مرحله 1: طرحواره‌های بازتابی(تولد تا 1 ماهگی)

در آغاز، همه نوزادان بدون توجه به تجربیاتی که با آن مواجه می‌شوند بازتاب‌هایی چون مکیدن، چنگ زدن، نگاه کردن و... از خود نشان می‌دهند. پیاژه این بازتاب‌های نوزاد را عناصر سازنده هوش حسی – حرکتی می‌دانست.

مرحله 2: واکنش‌های چرخشی نخستین – اولین انطباق‌های آموخته شده(1 تا 4 ماهگی)

نوباوگان با تکرار رفتارهای تصادفی که نتایج مطلوبی به بار می‌آورند، بر اعمالشان کنترل ارادی کسب می‌کنند. این به عادت‌های حرکتی ساده‌ای مانند مکیدن انگشتان دست و باز و بسته کردن دست‌هایشان منجر می‌شود. در این مرحله کودکان با توجه به ضرورت‌های محیطی مختلف به صورت‌های متفاوتی رفتار می‌کنند. بطور مثال کودک می‌آموزد که دهانش را برای پستانک و قاشق به صورت‌های متفاوتی باز کند. هم‌چنین کودک در این مرحله پیش‌بینی کردن رویدادها را نیز آغاز می‌کند. او با دیدن شیشه شیر یا پستان مادر می‌فهمد که زمان غذا رسیده است و دست از گریه برمی‌دارد. از نظر پیاژه کودکان در این مرحله بیشتر به بدن خودشان توجه دارند و کمتر نگران تأثیر اعمالشان بر دنیای بیرون هستند.

مرحله 3: واکنش‌های چرخشی ثانوی – ماندگار کردن دیدنی‌های جالب(4 تا 8 ماهگی)

نوباوگان در این ماههای زندگی در دستیابی به اشیا، چنگ زدن و دستکاری کردن آن‌ها ماهر می‌شوند و این پیشرفت‌های حرکتی آن‌ها در جلب توجه آن‌ها به محیط بیرونی‌شان نقش مهمی دارند. در این مرحله کودکان تلاش می‌کنند رویدادهای جالبی را که اعمال خودشان به بار می‌آورد تکرار کنند. افزایش کنترل بر رفتارها در این مرحله به نوباوه امکان می‌دهد که از رفتار دیگران به نحو بهتری تقلید کند.

مرحله 4: هماهنگی واکنش‌های چرخشی ثانویه(8 تا 12 ماهگی)

در این مرحله نوباوگان مرتب‌کردن طرحواره‌های خود را آغاز می‌کنند. آن‌ها واکنش‌های مختلف خود را به صورت پیچیده‌تری به کار می‌برند و می‌توانند رفتار عمدی و هدف‌گرا انجام دهند. پیاژه معتقد است که کودک در این مرحله به "مفهوم پایداری شی"[5] دست می‌یابد و درمی‌یابد که وقتی اشیاء از او دور می‌شوند یا مخفی هستند باز هم وجود دارند. بدین معنی که اگر در این مرحله شی‌ای را به کودک نشان دهید و بعد آن را با چیزی بپوشانید می‌تواند در همان جا به دنبال شی بگردد و آن را پیدا کند. او برای این کار دو طرحواره را با هم هماهنگ می کند: 1- کنار راندن مانع 2- چنگ زدن به اسباب بازی. پیاژه مطرح می‌کند که هنوز آگاهی کودک از پایداری شی کامل نیست و زمانی که شی در دیدرس کودک نباشد تصویر روشنی از آن ندارد. هم‌چنین در این مرحله کودک می‌تواند رفتارها را تقلید کند و رویدادها را بهتر پیش‌بینی کند.

مرحله 5: واکنش‌های چرخشی سوم – پی‌بردن به وسایل جدید از طریق کاوش فعال(12 تا 18 ماهگی)

در این مرحله واکنش‌های کودک خلاق می‌شود و از تکرار رفتارهای مختلف به نتایج جدیدی می‌رسد. هم‌چنین مفهوم پایداری شی در کودک تقویت می‌شود و برای یافتن یک شی چندین محل را جستجو می‌کند. او در این مرحله می‌آموزد که چگونه برای به دست آوردن یک اسباب بازی دور از دسترس، از تکه چوب استفاده کرده و رفتارهای تقلیدی انعطاف پذیرتری نشان دهد.

مرحله 6: بازنمایی ذهنی – ابداع وسایل جدید از طریق ترکیبات ذهنی(18 ماهگی تا 2 سالگی)

در این مرحله کودک از اشیاء غایب و رویدادهای گذشته تصویر ذهنی تشکیل می‌دهد و می‌تواند به جای رفتار کوشش و خطا، مسائل را به صورت نمادی حل کند که به این توانایی "بازنمایی ذهنی"[6] می‌گویند. یکی از نشانه‌های این توانایی این است که کودکان به طور ناگهانی به راه حل‌های جدید برای مسائل خود می‌یابند. هم‌چنین کودک در این مرحله به توانایی "تقلید معوق"[7] نیز دست پیدا کرده و می‌تواند بدون اینکه الگو را مستقیما ببیند با یادآوری برخی رفتارها آن‌ها را تکرار کند. در پایان این مرحله، کودک بازی وانمودکردن را می‌آموزد. مثلا او می‌تواند به خوبی خود را به خواب بزند و به سرعت در این توانایی ماهر می‌شود.[8]

مقاله

نویسنده منيره دانايي

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

معاد در نهج البلاغه

يکى از برنامه‏ هاى مهمى که تمامى پيامبران الهى پس از خداپرستى، مردم را به آن توجه مى دادند، اعتقاد به معاد بوده است؛ زيرا در سايه اعتقاد به معاد است که هدف از آفرينش تحقق مى يابد و اعمال و رفتار انسان ارزش و معنا پيدا مى کند. از اين رو ما مسلمانان معتقديم که خداوند بارى تعالى در روز قيامت، همه انسان‏ها را دوباره زنده خواهد کرد تا در پيشگاه او، به حساب اعمال و رفتارشان رسيدگى شود.
معاد در نهج البلاغه

معاد در نهج البلاغه

اين درس را به بحث مرگ و رستاخيز اختصاص داده ايم كه از پايه هاى اصلى ايمان و عمل است. امام علیه السلام در اين خطبه "خطبه 109" مطالب مختلفى را بيان كرده كه، بخشى از آن را كه درباره ى مرگ و قيامت است برايتان انتخاب كرده ايم در آغاز وضع انسانها به هنگام مرگ را مجسم مى كند مى گويد: 'وضعى كه به هنگام مرگ براى آنان پيش مى آيد وصف ناشدنى است'. "فغير موصوف ما نزل بهم".
No image

مبدأ و معاد در نهج البلاغه ، با نگاه تطبیقی به معنویت‌های کاذب

مبدأ و معاد یعنی اعتقاد خدا به منزله سرآغاز آفرینش و معاد یعنی اعتقاد به سرانجام انسان و عالم. مبدأ و معاد مجموعه اعتقادهای انسان را در بر می گیرد. از بدو پیدایش اسلام، پیشوایان دین، راه و رسم ارتباط با خدا را در زندگی فردی و اجتماعی انسان بیان نموده و بر سرانجام زندگی و اعمال انسان تاکید ورزیده اند. در مقابل گروه های متعدد معنویت گرا نگاهی متفاوت به این مسأله را بیان داشته اند برخی منکر مبدأ و معاد گشته اند و برخی تفسیری غلط از آن، بیان نموده اند.
بهشت چگونه مكانى است؟

بهشت چگونه مكانى است؟

پس اگر با ديده دل به آنچه از بهشت براى تو وصف شده است نگاهت را بدوزى، جان تو از آنچه از دنيا، همچون شهوت ها و خوشى ها و زيورها و منظره هاى دل انگيز و زيباى آن كه براى تو آفريده شده است بيزارى جسته و با انديشيدن در صداى برگ هاى درختانى كه در اثر وزش نسيم پديد مى آيد و ريشه هاى آن درختان در درون تپه هايى از مشك بر ساحل جوى هاى بهشت پنهان گرديده است، و نيز با انديشيدن در خوشه هاى مرواريد، و شاخه هاى تر و تازه آن، و ظاهر شدن آن ميوه ها به صورت هاى گوناگون، در پوست شكوفه هاى آن درختان، جان تو حيران و سرگردان و از خود بيخود مى گردد.
پیشگفتار

پیشگفتار

هر چند معاد، موضوع اصلى اين كتاب را تشكيل نمى دهد، ولى از لابه لاى آن مى توان به خوبى و روشنى ابعاد گوناگون آن را دريافت . از اين رو نگارنده بر آن شده است كه در اين باره تحقيقى به عمل آورد كه نتيجه اين تحقيق و بررسى چيزى است كه در برابر خوانندگان قرار گرفته ، و به نام معاد در نهج البلاغه تقديم مى گردد.
Powered by TayaCMS