دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

دین، انسان و محدودیت فهم

مقدمه: به بررسی ویژگی‌های فقه اسلامی پرداخته، اتقان و همه جانبه بودن آن را نسبت به نظامهای حقوقی تک بعدی و لیبرال - سکولار غرب نمایان ساختیم.‌
No image
دین، انسان و محدودیت فهم
نویسنده: هادی ثابتی

فلسفه دین: علت نیاز به دین‌

مقدمه: به بررسی ویژگی‌های فقه اسلامی پرداخته، اتقان و همه جانبه بودن آن را نسبت به نظامهای حقوقی تک بعدی و لیبرال - سکولار غرب نمایان ساختیم.‌

ویژگی هایی از قبیل، 1- پاسخگویی فقه اسلام، با در نظر گرفتن انفتاح باب اجتهاد نسبت به همه مسائل حیات در تمامی دورانها؛ 2- سیستم فقه اسلامی هر اصل و قاعده‌ای را که برای زندگی فردی و اجتماعی مقرر ساخته است، نه تنها هماهنگ با ماهیت پویای حیات انسانی و محرک بشریت به سمت حیات معقول است. ‌ ‌ 3- تعدیل امیال نامحدود انسانها به وسیله وضع اصول و قوانینی چند بعدی و هماهنگ با ارتباطات چهارگانه انسان و نه صرفا تنظیم قوانینی تک بعدی برای اصلاح ارتباطات اجتماعی انسان.‌ شبهه: آیا دین و فقه کاملند و این فهم ما از دین و فقه است که، کامل نیست؟ پاسخ: این سئوال شبیه این است که بپرسیم، آیا جهان هستی یک کارگاه منظم و قانونمند است ولی برداشتهای علمی و فلسفی ما از آن ناقص است؟ آری همان گونه که جهان با شناسایی جهان فرق دارد مسلم است که دین و فقه نیز با شناسایی و فهم آن دو متفاوت است، ولی یک نکته را نباید فراموش کرد که با توجه به اینکه کمال، حامل ارزشمندی و غیر کمال(نقص)، حامل ضد ارزش است، از دیدگاه علمی، به کار بردن اصطلاح محدودیت یا نسبیت در برداشتهای ما از دین و فقه، مناسبتر و صحیحتر به نظر می‌رسد. زیرا با توجه به محدودیت عمر آدمی و فراوانی نامحدود مسائلی که بالفعل یا بالقوه در ارتباطات چهارگانه انسان (ارتباط انسان با خویشتن، با خدا، با جهان هستی و با همنوع خود) وجود دارد، فهم ما از دین و فقه، در گذرگاه زمان نسبی و درخور امکانات ما در وصول به واقعیات آن دو حقیقت می‌باشد؛ و این محدودیت و نسبیت هیچ ضرری به کاربرد دین و فقه در تنظیم حیات معقول بشری نمی‌زند. این محدودیت و نسبیت در تمامی دانشها، و فلسفه و حتی در عرفان نیز مورد قبول بوده است. این عبارت مانند یک شعار عمومی در سر در کاخ مجلل معارف با خط جلی نوشته شده است که: «همه چیز را همگان دانند و همگان هنوز به دنیا نیامده‌اند» و چه علوم و معارف نامحدودی را که گذشتگان به عهده آیندگان گذاشته‌اند. وحی الهی به وسیله انبیای عظام، کلیات اصول جهان هستی و مبانی فقه را برای بشریت تبلیغ نموده است. درحالی که اکتشافات علمی سطوح، ابعاد و نمودهایی از جهان طبیعی را روشن می‌سازد که ما در گوشه ای بسیار بسیار ناچیز از آن قرار گرفته‌ایم و به اعتراف صاحب نظران، علم و معلومات ما در مقابل مجهولات ما در جهان هستی به قدری اندک است که قابل مقایسه با یکدیگر نمی‌باشند. با این حال هریک از دانشمندان و فلاسفه، همچنان به فعالیتهای خود ادامه می‌دهند. با اینکه آنان به خوبی می‌دانند که جهان با شناسایی جهان فرق دارد و به عللی که خواهیم گفت، هرگز به شناخت مطلق و همه جانبه جهان توفیق نخواهد یافت، باز همچنان در میدان فعالیت خود به تکاپو مشغولند؛ گویی همه جهان را در همان میدان خاص خود خواهند دید!! اما مقداری از این علل در واقع از جمله علل شناخت نسبی ما از جهان نیز محسوب می‌شود. عللی که مانع از شناخت همه جانبه همه اجزا و روابط و کل جهان هستی می‌باشند عبارتند از: 1- کاربرد حواس با درنظر گرفتن محدودیتهای ساختمانی آنها، مانند: چشم و گوش. 2- دخالت مختصات ذاتی وسایل و ابزار گسترش علم و دقت و تعمق بیشتر درباره اجزا و روابط عالم هستی، در محصول معرفتی که از آنها به دست می‌آید، مانند: تلسکوپها، میکروسکوپها و دیگر وسایل و ابزار. 3- هدفگیریهای معین در شناخت اشیا که بدون تردید باعث محدودیت چشم اندازیهای انسان در عالم هستی می‌شود. 4- اصول پیش ساخته کلی که -آگاهانه یا ناآگاهانه- معلومات به دست آمده را آبیاری و توجیه می‌نماید. 5- اصول پیش ساخته شخصی که از ارتباط خاص انسان با خویشتن، با خدا، با جهان هستی و با همنوع خود، در انتخاب اهداف و وسایل علم تاثیر می‌گذارد. تفاوت بسیار قابل توجهی که میان استمداد از وحی دینی در شناخت کلیات اصول جهان هستی و مبانی فقه و تطبیق آنها در این زندگانی، با شناسایی های علمی وجود دارد، این است که در استمداد از وحی دینی -که شناسایی های علمی را هم به رسمیت می‌شناسد- یک آرامش بسیار عالی وجود دارد، که هیچ معرفت و عمل دیگر نمی تواند آن را ایجاد نماید. درصورتی که در آشناییهای علمی معمولی با جهان هستی، دو چیز برای انسان به دست می‌آید: یکی: برخورداری از اجزای جهان برای تامین زندگی مادی؛ دوم: دلخوشی یا تخدیر با آن آشنایی‌های محدود با بعضی از سطوح و اجزای جهان است که هرگز به درجه مطلق آرامش بخشی نمی‌رسد.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

معاد در نهج البلاغه

يکى از برنامه‏ هاى مهمى که تمامى پيامبران الهى پس از خداپرستى، مردم را به آن توجه مى دادند، اعتقاد به معاد بوده است؛ زيرا در سايه اعتقاد به معاد است که هدف از آفرينش تحقق مى يابد و اعمال و رفتار انسان ارزش و معنا پيدا مى کند. از اين رو ما مسلمانان معتقديم که خداوند بارى تعالى در روز قيامت، همه انسان‏ها را دوباره زنده خواهد کرد تا در پيشگاه او، به حساب اعمال و رفتارشان رسيدگى شود.
معاد در نهج البلاغه

معاد در نهج البلاغه

اين درس را به بحث مرگ و رستاخيز اختصاص داده ايم كه از پايه هاى اصلى ايمان و عمل است. امام علیه السلام در اين خطبه "خطبه 109" مطالب مختلفى را بيان كرده كه، بخشى از آن را كه درباره ى مرگ و قيامت است برايتان انتخاب كرده ايم در آغاز وضع انسانها به هنگام مرگ را مجسم مى كند مى گويد: 'وضعى كه به هنگام مرگ براى آنان پيش مى آيد وصف ناشدنى است'. "فغير موصوف ما نزل بهم".
No image

مبدأ و معاد در نهج البلاغه ، با نگاه تطبیقی به معنویت‌های کاذب

مبدأ و معاد یعنی اعتقاد خدا به منزله سرآغاز آفرینش و معاد یعنی اعتقاد به سرانجام انسان و عالم. مبدأ و معاد مجموعه اعتقادهای انسان را در بر می گیرد. از بدو پیدایش اسلام، پیشوایان دین، راه و رسم ارتباط با خدا را در زندگی فردی و اجتماعی انسان بیان نموده و بر سرانجام زندگی و اعمال انسان تاکید ورزیده اند. در مقابل گروه های متعدد معنویت گرا نگاهی متفاوت به این مسأله را بیان داشته اند برخی منکر مبدأ و معاد گشته اند و برخی تفسیری غلط از آن، بیان نموده اند.
بهشت چگونه مكانى است؟

بهشت چگونه مكانى است؟

پس اگر با ديده دل به آنچه از بهشت براى تو وصف شده است نگاهت را بدوزى، جان تو از آنچه از دنيا، همچون شهوت ها و خوشى ها و زيورها و منظره هاى دل انگيز و زيباى آن كه براى تو آفريده شده است بيزارى جسته و با انديشيدن در صداى برگ هاى درختانى كه در اثر وزش نسيم پديد مى آيد و ريشه هاى آن درختان در درون تپه هايى از مشك بر ساحل جوى هاى بهشت پنهان گرديده است، و نيز با انديشيدن در خوشه هاى مرواريد، و شاخه هاى تر و تازه آن، و ظاهر شدن آن ميوه ها به صورت هاى گوناگون، در پوست شكوفه هاى آن درختان، جان تو حيران و سرگردان و از خود بيخود مى گردد.
پیشگفتار

پیشگفتار

هر چند معاد، موضوع اصلى اين كتاب را تشكيل نمى دهد، ولى از لابه لاى آن مى توان به خوبى و روشنى ابعاد گوناگون آن را دريافت . از اين رو نگارنده بر آن شده است كه در اين باره تحقيقى به عمل آورد كه نتيجه اين تحقيق و بررسى چيزى است كه در برابر خوانندگان قرار گرفته ، و به نام معاد در نهج البلاغه تقديم مى گردد.
Powered by TayaCMS