دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

شناختن نفس مقدمه شناختن خدا

بدان که کلید سعادت دو جهانى، شناختن نفس خویشتن است، زیرا که شناختن آدمى‌خویش را اعانت‌بر شناختن آفریدگار خود مى‌نماید.
شناختن نفس مقدمه شناختن خدا
شناختن نفس مقدمه شناختن خدا

بدان که کلید سعادت دو جهانى، شناختن نفس خویشتن است، زیرا که شناختن آدمى‌خویش را اعانت‌بر شناختن آفریدگار خود مى‌نماید.چنانکه حق - تعالى - مى‌فرماید:

«سنریهم آیاتنا فى الافاق و فى انفسهم حتى یتبین لهم انه الحق‌»

یعنى: «زود باشد که‌بنمائیم به ایشان آثار قدرت کامله خود را در عالم و در نفسهاى ایشان، تا معلوم شودایشان را که اوست پروردگار حق ثابت‌».[1]

و از حضرت رسول - صلى الله علیه و آله و سلم - منقول است که: «من عرف نفسه فقدعرف ربه‌» یعنى: «هر که بشناسد نفس خود را پس به تحقیق که بشناسد پروردگار خودرا».[2]و خود این ظاهر و روشن است که: هر که خود را نتواند بشناسد به شناخت دیگرى چون تواند رسید، زیرا که هیچ چیز به تو نزدیک‌تر از تو نیست، چون خود را نشناسى دیگرى را چون شناسى؟

تو که در علم خود زبون [3]باشى عارف کردگار چون باشى

تاثیر شناختن نفس در تهذیب اخلاق

و نیز شناختن خود، موجب شوق به تحصیل کمالات و تهذیب اخلاق و باعث‌سعى در دفع «رذائل‌»[4] مى‌گردد، زیرا که آدمى بعد از آنکه حقیقت‌خود را شناخت ودانست که: حقیقت او «جوهرى‌»[5]است از «عالم ملکوت‌»،[6]که به این عالم جسمانى‌آمده باشد، که به این فکر افتد که: چنین جوهرى شریف را عبث و بى‌فایده به این عالم‌نفرستاده‌اند، واین گوهر قیمتى را به بازیچه در صندوقچه بدن ننهاده‌اند، و بدین سبب‌در صدد تحصیل فوائد تعلق نفس به بدن بر مى‌آید، و خود را به تدریج‌به سر منزل‌شریفى که باید مى‌رساند.

و گاه است که گوئى: من خود را شناخته‌ام، و به حقیقت‌خود رسیده‌ام.زنهار زنهار،که این نیست مگر از بى‌خبرى و بى‌خردى.عزیز من چنین شناختن را کلید سعادت‌نشاید، و این شناسائى ترا به جائى نرساند، که سایر حیوانات نیز با تو در این شناختن‌شریک‌اند، و آنها نیز خود را چنین شناسند.زیرا که: تو از ظاهر خود نشناسى مگر سر و روى و دست و پاى و چشم و گوش و پوست و گوشت، و از باطن خود ندانى مگر این‌قدر که چون گرسنه شوى غذا طلبى، و چون بر کسى خشمناک شوى در صدد انتقام‌ برآئى، و چون شهوت بر تو غلبه کند مقاربت، ‌خواهش نمائى و امثال اینها، و همه‌حیوانات با تو در اینها برابرند.

پس هرگاه حقیقت تو همین باشد از چه راه بر «سباع‌»[7]و «بهائم‌»[8]، مفاخرت ‌مى‌کنى؟ و به چه سبب خود را نیز از آنها بهتر مى‌دانى؟ و اگر تو همین باشى به چه سبب‌خداوند عالم ترا بر سایر مخلوقات ترجیح داده و فرموده:

«و فضلناهم على کثیر ممن خلقنا تفضیلا»

یعنى: «ما تفضیل دادیم فرزندان آدم را بر بسیارى از مخلوقات خود»[9].

و حال اینکه در این صفات و عوارض، بسیارى از حیوانات بر تو ترجیح دارند.

پس باید که: حقیقت‌خود را طلب کنى تا خود چه چیزى، و چه کسى، و از کجا آمده‌اى، و به کجا خواهى رفت. و به این منزلگاه روزى چند به چه کار آمده‌اى، تو را براى چه آفریده‌اند. و این اعضا و جوارح را به چه سبب به تو داده‌اند، و زمام قدرت و اختیار را به چه جهت در کف تو نهاده‌اند.

و بدانى که: سعادت تو چیست، و از چیست، و هلاکت تو چیست.

و بدانى که: این صفات و ملکاتى که در تو جمع شده است ‌بعضى از آنها صفات ‌بهایم‌اند، و برخى صفات سباع و درندگان، و بعضى صفات شیاطین، و پاره‌اى صفات‌ ملائکه و فرشتگان.

و بشناسى‌که: کدام یک از این صفات، شایسته و سزاوار حقیقت تو است، و باعث‌نجات و سعادت تو، تا در استحکام آن بکوشى. و کدام یک عاریت‌اند و موجب خذلان‌و شقاوت، تا در ازاله آن سعى نمائى.

و بالجمله آنچه در آغاز کار و ابتداى طلب، بر طلب سعادت و رستگارى لازم‌است آن است که: سعى در شناختن خود، و پى‌بردن به حقیقت‌خود نماید، که بدون آن‌به سر منزل مقصود نتوان رسید.

    پی نوشت:
  • [1] . سوره فصلت، آیه 53.
  • [2] . محمدباقر، علامه مجلسی؛بحارالانوار، تهران، اسلامی، ج 2، ص 32، ح 23.
  • [3] . ناتوان، عاجز.
  • [4] . جمع رذیله، و به معنى فرومایگى، پستى و ضد فضیلت است.
  • [5] . معرب گوهر است، یعنى چیز گران قیمت و با ارزش.و در فلسفه، لفظ «جوهر» ، بر عقول و نفوس مجرده‌نیز اطلاق مى‌شود. فرهنگ معارف اسلامى، ج 1، ص 658.
  • [6] . عالم فرشتگان، عالم عقول و نفوس مجرده که مافوق عالم ناسوت و ماده است
  • [7] . جمع «سبع‌» است‌یعنى حیوانات درنده.
  • [8] . چهارپایان و هر حیوانى غیر از درندگان است.
  • [9] . سوره اسراء، آیه 70.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

No image

معاد در نهج البلاغه

يکى از برنامه‏ هاى مهمى که تمامى پيامبران الهى پس از خداپرستى، مردم را به آن توجه مى دادند، اعتقاد به معاد بوده است؛ زيرا در سايه اعتقاد به معاد است که هدف از آفرينش تحقق مى يابد و اعمال و رفتار انسان ارزش و معنا پيدا مى کند. از اين رو ما مسلمانان معتقديم که خداوند بارى تعالى در روز قيامت، همه انسان‏ها را دوباره زنده خواهد کرد تا در پيشگاه او، به حساب اعمال و رفتارشان رسيدگى شود.
معاد در نهج البلاغه

معاد در نهج البلاغه

اين درس را به بحث مرگ و رستاخيز اختصاص داده ايم كه از پايه هاى اصلى ايمان و عمل است. امام علیه السلام در اين خطبه "خطبه 109" مطالب مختلفى را بيان كرده كه، بخشى از آن را كه درباره ى مرگ و قيامت است برايتان انتخاب كرده ايم در آغاز وضع انسانها به هنگام مرگ را مجسم مى كند مى گويد: 'وضعى كه به هنگام مرگ براى آنان پيش مى آيد وصف ناشدنى است'. "فغير موصوف ما نزل بهم".
No image

مبدأ و معاد در نهج البلاغه ، با نگاه تطبیقی به معنویت‌های کاذب

مبدأ و معاد یعنی اعتقاد خدا به منزله سرآغاز آفرینش و معاد یعنی اعتقاد به سرانجام انسان و عالم. مبدأ و معاد مجموعه اعتقادهای انسان را در بر می گیرد. از بدو پیدایش اسلام، پیشوایان دین، راه و رسم ارتباط با خدا را در زندگی فردی و اجتماعی انسان بیان نموده و بر سرانجام زندگی و اعمال انسان تاکید ورزیده اند. در مقابل گروه های متعدد معنویت گرا نگاهی متفاوت به این مسأله را بیان داشته اند برخی منکر مبدأ و معاد گشته اند و برخی تفسیری غلط از آن، بیان نموده اند.
بهشت چگونه مكانى است؟

بهشت چگونه مكانى است؟

پس اگر با ديده دل به آنچه از بهشت براى تو وصف شده است نگاهت را بدوزى، جان تو از آنچه از دنيا، همچون شهوت ها و خوشى ها و زيورها و منظره هاى دل انگيز و زيباى آن كه براى تو آفريده شده است بيزارى جسته و با انديشيدن در صداى برگ هاى درختانى كه در اثر وزش نسيم پديد مى آيد و ريشه هاى آن درختان در درون تپه هايى از مشك بر ساحل جوى هاى بهشت پنهان گرديده است، و نيز با انديشيدن در خوشه هاى مرواريد، و شاخه هاى تر و تازه آن، و ظاهر شدن آن ميوه ها به صورت هاى گوناگون، در پوست شكوفه هاى آن درختان، جان تو حيران و سرگردان و از خود بيخود مى گردد.
پیشگفتار

پیشگفتار

هر چند معاد، موضوع اصلى اين كتاب را تشكيل نمى دهد، ولى از لابه لاى آن مى توان به خوبى و روشنى ابعاد گوناگون آن را دريافت . از اين رو نگارنده بر آن شده است كه در اين باره تحقيقى به عمل آورد كه نتيجه اين تحقيق و بررسى چيزى است كه در برابر خوانندگان قرار گرفته ، و به نام معاد در نهج البلاغه تقديم مى گردد.
Powered by TayaCMS