افراط و غلو با انگیزههای متفاوتی رخ میدهد و با شیوههای مختلفی گسترش مییابد. شعبده و سحر از جمله شیوههای گمراه کنندهای است که در فرق مختلف بکار گرفته شده است. این شیوه مخصوصا در فرق غلات، کاربرد بیشتری دارد. بشیریه یکی از فرق غالی است که برای پیشبرد اهداف خود از این شیوه استفاده میکرد.
واقفه، بستر بشیریه
با شهادت حضرت موسی بن جعفر علیه السلام جریانی به نام واقفه پدید آمد که منکر شهادت ایشان و امامت امام رضا علیه السلام بودند.
این جریان مورد سوء استفاده منحرفین دیگر واقع شد. به عنوان نمونه فردی به نام محمد بن بشیر با اعتقاد به جریان واقفه[1] با افکار و اندیشه های خود، جریانی غلوآمیز را در بین نشر داد که به بشیریه معروف است.
محمد بن بشیر
او از اهالی کوفه میباشد و به قبیله بنی اسد منتسب است.[2] وی به شعبده و انجام کارهای عجیب معروف بوده است.[3] وی شخصی است که نسبت به امام موسی بن جعفر علیه السلام دعاوی باطلی داشته است.
1. او شایع نموده بود که موسی بن جعفری که حجت خدا بر مردم است، این موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی علیهم السلام نیست.[4]
علی بن حدید میگوید: شخصی این ادعای محمد بن بشیر را به موسی بن جعفر علیه السلام خبر داد و حضرت موسی بن جعفر علیه السلام نیز او را سه مرتبه لعنت و نفرین نمود.[5]
2. معتقد به وقف در مورد ایشان شد و شهادت ایشان را انکار نمود[6] و به مهدویت موسی بن جعفر علیه السلام قائل شد و منتظر ظهور و خروج حضرت بود. معتقد بود که آن حضرت در بین مردم است و همه او را می دیدند ولی بعد از غیبت از ادراک مردم پنهان شد.[7]
3.معتقد به ربوبیت موسی بن جعفر علیه السلام شد و خود را نبی ایشان اعلام نمود.[8]
اعتقادات دیگر محمد بن بشیر و اصحابش
1.آنها معتقد به جانشینی محمد بن بشیر ازامام موسی بن جعفر علیه السلام بودند و قائل به غیبت امام شده بودند.[9]
2.قائل به غلو و تناسخ و اتحاد بودند. [10]
3. محمد و علی (علیهما السلام) را رب میدانستند که فرزند کسی نبودهاند و کسی فرزند ایشان نمیباشد.[11]
4.امامت امام علی بن موسی الرضا علیه السلام و اولاد ایشان را انکار مینمودند و ایشان را به خاطر ادعای امامت کافر میدانست و قائلین به امامت علی بن موسی الرضا(ع) را کافر میشمارند و خون و اموال ایشان را مباح میدانستند و معتقدند که امام رضا علیه السلام نسبتی با موسی بن جعفر علیه السلام ندارد.[12]
5.منکر تمام واجبات به جز نماز یومیه و روزه ماه مبارک رمضان هستند.
6.نکاح با محارم و لواط را جایز میدانند.[13]
اعمال محمد بن بشیر
چون او معتقد به اندیشههای باطل بود از راههای غیر شرعی و غیر متعارف مانند شعبده، به گمراه نمودن مردم اقدام میکرد. وی با شعبده توانست جمعی از مردم را به کیش خود جذب کند. دو شعبده موثر از او نقل شده است. یکی اینکه صورتی را که لباس حریر بر او پوشانده بود را با شعبده به خیالات مردم میرساند و او را امام موسی بن جعفر منتظر علیه السلام معرفی میکرد و خود را در ارتباط کامل با ایشان وانمود میکرد.[14] دومین شعبده او این بود که با مقداری جیوه و اسباب شعبده بهشت را به دیده مردم وانمود میکرد.[15]
استمرار بشیریه
محمد بن بشیر فرزندش سمیع را جانشین خود نمود و وی را واجب الطاعه اعلام کرد. جانشینان سمیع را امام نمود تا اینکه امام غائب موسی بن جعفر علیه السلام ظهور کند. او تمام حقوق واجب مالی و غیره را برای این امامان تعیین نمود.[16]
چهره واقعی محمد بن بشیر
امام صادق و امام موسی بن جعفر علیهما السلام او را لعن نمودند.[17]
امام موسی بن جعفر علیه السلام بارها از او بیزاری جست و او را به شدت نفرین نمود و آشکار نمودند که محمد بن بشیر عمدا به ایشان دروغ می بندد و از خدا خواستند که محمد بن بشیر به بدترین وضع کشته شود. [18]
در بیانی او را دشنام دهنده به خدا و رسول الله و اهل بیت علیهم السلام معرفی نمودند.[19]
امام رضا علیه السلام فرمودند: محمد بن بشیر بر پدرم موسی بن جعفر علیه السلام دروغ میبست.[20]
سرانجام محمد بن بشیر
علی بن ابی حمزه بعد از نقل نفرین امام موسی بن جعفر علیه السلام در مورد محمد بن بشیر میگوید: ندیدم کسی بدتر از وضع محمد بن بشیر کشته شود[21]و نفرین آن حضرت بوقوع پیوست.[22]