پالایش حماسه عاشورا از بدعتها

پالايش حماسه عاشورا از بدعتها

خلیل آقا خانی

وقتی سخن از آسیب شناسی عاشورا می‌کنیم، مقصود نگاه جامعه شناختی مذهبی به پدیده‌ای به نام عاشوراست. بنابراین می‌خواهیم رفتار مردم و جامعه را نسبت به یک پدیده مذهبی تبیین کنیم.

عاشورا همانند هر حقیقت روشن دینی، در بستر زمان دچار آسیب‌هایی می‌شود که شامل بدعت، خرافات، تحریف و مانند آن است. هر چیزی که از سوی مردم با اقبال بیشتری مواجه باشد، دست تحریف در آن بیشتر وارد می‌شود. از این رو شعرهای شاعران مردمی‌تر، بیشتر دچار تصحیف و تحریف می‌شود و هر کسی واژه‌ای را جایگزین واژه‌ای می‌کند که شاعر گفته بود.

شهید مرتضی مطهری در بخشی از آثار خود بویژه حماسه حسینی، نگاه دقیق به موضوع آسیب شناسی عاشورایی دارد و از تحریفات معنوی و مانند آن سخن می‌گوید.

کوتاهی عالمان در برابر تحریفات

با نگاهی به موضوع عاشورا و آسیب‌هایی که از سوی جامعه به این حقیقت روشن الهی وارد شده می‌توان آن را در چند حوزه شناسایی کرد. بخشی از آسیب‌هایی که حماسه عاشورایی با آن مواجه است متوجه عالمان دینی و بخش دیگری متوجه توده‌های مردم است. به این معنا که عالمان وظیفه و مسئولیت خویش را در قبال حماسه عاشورایی به درستی ایفا نکرده‌اند و با کوتاهی در این زمینه اجازه داده‌اند تا دست تحریف و بدعت بدان وارد شود.

اگر عالمان دینی مسئولیت و وظیفه خطیر خود را در قبال حماسه عاشورایی به درستی انجام می‌دادند، هرگز کسی به خود این جرأت را نمی‌داد تا آن را تحریف کند و فلسفه و اهداف آن را واژگونه سازد.

برخی از بدعت‌ها را می‌بایست در کوتاهی عالمان در برابر عوام زدگی جست و جو کرد. با اینکه مبارزه با هر چیزی که موجب وهن دین و مذهب است، وظیفه عالمان است، ولی می‌بینیم که عالمان دینی در برابر امری چون قمه‌زنی مخالفت نمی‌کنند و حتی در هندوستان و پاکستان، عالمان دینی راه سکوت را در پیش گرفته‌اند که اگر این سکوت را نکنند از سوی جامعه مذهبی طرد می‌شوند.

دست تحریف تا آنجا پیش رفته که داستان عشقی و خرافی تولید شود و فلسفه قیام را به شکل دیگری جلوه دهد. هرکسی می‌کوشد تا بهتر مردم را متاثر کند و به گریه وا دارد لذا از هر هنر باطلی با هر محتوای دروغی بهره می‌برد.

شاعرانی که با تاریخ واقعی و حقیقی عاشورا آشنا نیستند در اشعار خویش مطالبی را مطرح می‌کنند که وهن دین و مذهب است. رقابت در خودنمایی برخی از دسته‌های عزاداری، عامل دیگری برای تحریف حقیقت عاشورایی شده است. اگر بخواهیم در زمینه آسیب‌های جامعه شناسی مذهبی ایران در بخش حماسه عاشورایی سخن بگوییم می‌بایست به گوشه و کنار کشورهای جهان برویم و هر یک از مراسم و آداب و سنت‌های مردم را در این حوزه بررسی و مطالعه کنیم و آن را با حقیقت تاریخی بسنجیم؛ آنگاه خواهیم دریافت که تا چه اندازه به حقیقت، خیانت کرده و چهره‌ای نادرست از حماسه عاشورایی ارایه داده‌ایم.

در طول تاریخ، نه تنها در اشکال بلکه در محتوا نیز دست تحریف گشاده شده است و انواع دروغ‌ها، غلوها و مطالب ذلت آمیز به حماسه حسینی نسبت داده شده که انسان شرم می‌کند آن را تکرار کند و بر زبان راند.

حقیقت حماسه حسینی و چهره خونین عاشورایی چنان در طول تاریخ گرفتار امور خرافی، دروغ و بدعت و تحریف شده که نیازمند بازخوانی و ارزیابی دقیق در همه ابعاد است تا چهره واقعی از پس پرده‌های دروغین دوباره دیده شود.