چرايی نقض عهد كوفيان-بخش پنجم

پرسش:

چرا کوفياني که با آن همه شور و شوق به امام حسين(ع) نامه نوشتند و براي بيعت و تشکيل حکومت اعلام آمادگي کردند، به قول خود وفادار نماندند و نقض عهد کردند و عليه امام جنگيدند؟

پاسخ:

در بخش نخست پاسخ به اين سؤال دو سؤال مقدماتي براي پاسخگويي به سال اصلي شامل: 1- علت نامه نگاري کوفيان و دعوت از امام حسين(ع) 2- بکارگيري ساز و کارهاي سرکوب قيام توسط عبيدالله بن زياد مطرح شد که درخصوص سؤال اول مطالبي ارائه شد. اينک در ادامه دنباله مطلب را پي مي گيريم.

حال پس از اين مقدمه به اين نتيجه مي رسيم كه با توجه به طيف گسترده نامه نگاران، نمي توان در انگيزه نامه نگاري شان به يك انگيزه خاص توجه كرد؛ بلكه با توجه به گروه هاي مختلف، بايد علل متفاوتي را از قرار زير برشمرد:

1- شيعيان خالص همانند حبيب بن مظاهر و مسلم بن عوسجه از آنجا كه حكومت را حق خاندان اهل بيت(ع) مي دانستند و حكومت سراسر ظلم و جور امويان را غيرمشروع تلقي می‌كردند؛ به انگيزه بازپس گيري حكومت و بازگرداندن آن به محل مشروع خود، به اين نامه‌نگاری اقدام كردند. البته اين گروه بسيار در اقليّت بودند.

2- عده فراواني از مردم كوفه به ويژه افراد ميانسال و كهنسال كه حكومت عدل علوي در كوفه را به ياد داشتند و از سوي ديگر ظلم و جور امويان را نيز در اين دوران بيست ساله ديده بودند درصدد رهايي از اين ظلم، رو به فرزند امام علي(ع) آوردند تا شايد آنان را از يوغ حكومت بني اميه رهايي بخشد.

3- عده اي براي احياي مركزيت كوفه كه هميشه بر سر آن با شام در رقابت بود و در اين دوران بيست ساله آن را از دست داده بودند به دنبال رهبري كارآمد بودند كه بتواند اين مهم را به انجام برساند. از نظر اينان در اين زمان مناسب ترين فرد داراي نفوذ و شخصيت كه از سويی قدرت رهبري جامعه كوفيان را داشته و از سوي ديگر حكومت امويان را مشروع نداند امام حسين(ع) بود؛ از اين رو از آن حضرت براي آمدن به كوفه دعوت كردند.

4- بزرگان قبايل همانند شبث بن ربعي، حجار بن ابجر و ... كه عمدتاً به فكر حفظ قدرت و رياست خود بوده و از سوي ديگر ميانه اي با خاندان علوي نداشتند وقتي اقبال گسترده مردم به امام حسين(ع) را ديدند، چنين تصوّر كردند كه در آينده اي نه چندان نزديك، حكومت امام(ع) در كوفه به ثمر خواهد نشست و براي آنكه از قافله عقب نمانده و در دوران حكومت آن حضرت همچنان از نفوذ و رياست خود برخوردار باشند، به سيل خروشان نامه نگاران پيوستند.

5- توده مردم نان به نرخ روز نيز با مشاهده شور و هيجان گسترده متنفذان، انگيزه لازم را براي نامه نگاري پيدا كرده و هر چه بيشتر تنور اين جريان را مشتعل ساختند!

اما درمورد سؤال دوم. با ورود ابن زياد به كوفه، اشراف قبايل و نيز طرفداران اموي، نفسی به راحتي كشيده و به سرعت دور او را گرفتند و او را در جريان ريز مسائل كوفه گذاشتند. عبيداللّه در همان آغاز ورود خود از محبوبيت امام حسين(ع) نزد كوفيان و گستردگي قيام به خوبي مطلع شد؛ زيرا او با عمامه اي سياه و صورتي پوشيده وارد شد! مردم منتظر امام حسين(ع) به خيال آنكه او امام حسين(ع) است، استقبال بسيار گسترده و پر شوري از او به عمل آوردند!

از اين رو به خوبي عمق خطر را احساس كرده و با تكيه بر تجربيات سياسي اداري خود در بصره و نيز با كمك طرفداران خود، سياست هاي عاجلانه و مؤثری را براي سركوب نهضت در پيش گرفت كه عمدتاً مي توان آن را در بخش هاي رواني، اجتماعي و اقتصادي بررسي كرد:

روزنامه كيهان، شماره 21746 به تاريخ 23/7/96، صفحه 6 (معارف)