دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

رابطه پست مدرنيسم و دين

No image
رابطه پست مدرنيسم و دين

پرسش: رابطه پست مدرنيسم و دين چگونه است و آيا مباني و اصول پست مدرنيسم با آموزه هاي ديني هماهنگي و همخواني دارد؟

پاسخ: ماهيت پست مدرنيسم به نحوي است که برداشت هاي گوناگوني از آن شده است. از همين رو، در مورد ارتباط دين و پست مدرنيسم نيز برداشت هاي متفاوتي وجود دارد. از نظر برخي از نظريه پردازان پست مدرن، چه بسا فلسفه پست مدرنيسم به منزله مرگ خدايان و نابودي دين تلقي شده است؛ اما از نظر برخي ديگر، اين مکتب به اصول بازگشت به ايمان و التزامات ايمان سنتي اشعار دارد؛ و در نظر گروه سوم، چنين فلسفه اي بيانگر امکان بازسازي ايده هاي مذهبي فراموش شده است.[1]

    از سوي ديگر، نگاه دينداران به پست مدرنيسم نيز از همخواني چنداني برخوردار نيست. برخي از دينداران در صدد نفي پست مدرنيسم برآمده اند، اما برخي ديگر آن را پذيرفته و بر آن شده اند که بين آموزه هاي ديني و احکام و لوازم پست مدرنيستي هماهنگي و سازگاري ايجاد کنند و يا حتي الامکان قرائتي پساتجددگرايانه از دين ارائه داده و آن را منطبق با پست مدرنيته بنمايند. [2]

    پيش از آن که هرگونه اظهارنظري در اين مورد داشته باشيم، بايسته است که در مباني هر يک از دو مقوله دين - به طور عام - و پست مدرنيسم دقت کنيم و آن گاه به بيان رابطه ميان اين دو بپردازيم. همچنين براي روشن تر و شفاف تر شدن بستر بحث، شايسته است که به نحوي مشخص و جداگانه به رابطه ميان اسلام و پست مدرنيسم نيز مسيحيت و پست مدرنيسم اشاره کنيم.

    اصول مواضع و ديدگاه هاي پست مدرنيسم بر نوعي ديرباوري نسبت به مباني و مضامين ثابت و تغييرناپذير استوار است.

 از همين رو، پست مدرنيسم بر انکار سه دسته از مفاهيم و مضامين ثابت پاي مي فشرد:

    1. انکار تمامي مفاهيم اصولي و متعالي مربوط به سرشت انساني

    2. انکار هرگونه يکپارچگي، يکرنگي، تماميت و جزميت اصولي

    3. انکار واقعيتي که بتوان آن را حقيقت ثابت ناميد

    از منظر پست مدرنيسم، انديشه بشري به طور سرشتي فاقد هرگونه اصول غيرقابل تغيير و تبدل شناختي است. از اين نظر، انديشه ديني نيز همچون انديشه هاي بشري دستخوش تغيير و تحول مي باشد.

    در واقع، يکي از نقاط مشترک در مدرنيته و پست مدرنيته، خط مشي نقد دين و اصول و مباني آن است. آنچه را که مدرنيسم، به نام تامين استقلال انسان و استکشاف واقعيات و توانايي هاي انساني و نيز در راستاي تحقق آرزوها و اميال انساني، در بستر دين و اصول و مباني ثابت انجام مي داد، پست مدرنيسم نيز دنبال کرد. از اين رو، برخورد منتقدانه با دين و تعليمات ديني، نقطه عطف مشترکي بين مدرنيسم و پست مدرنيسم تلقي مي گردد.[3]

    بدين ترتيب، پست مدرنيسم هرگز نمي تواند دين را با خصائص حقيقت انگارانه و صدق محورانه اي که ذاتي همه اديان محسوب مي شود، برتابد. در واقع، پست مدرنيسم براساس اصول و ويژگي هايي مانند نفي امر ثابتي نظير حقيقت و نيز نفي فراروايت ها و جهان بيني هاي کلي دين را نيز بسان يک فرا روايت و جهان بيني کلي، به کنار مي نهد. نتيجه اي که از مولفه نفي فراروايت ها و جز آن به دست مي آيد، موضع نسبي گرايانه و پلوراليستي است که خود باعث به وجود آمدن مواضع گوناگوني از سوي انديشمندان شده است. «السدير مکنتاير»، از جمله انديشمنداني است که به نقد نسبيت حاصل از پست مدرنيسم پرداخته است. وي اين عقيده نسبي گرايانه را که هر سنتي مي تواند با توجه به افق و بستر فرهنگي خود، همواره خود را بر حق بداند، خطا مي داند و با نقد اين موضع، معتقد است که بايد به نقد و بررسي انديشه ها و سنت ها پرداخت و سرانجام با معيارهاي عقلاني يکي از آنها را برگزيد.[4]

    بنابراين با توجه به مباني و اصول پست مدرنيسم، که مواضع نسبي گرايانه و پلوراليستي را به همراه دارد، دين و مباني و ارزش هاي آن نمي تواند هيچ گونه سنخيتي با پست مدرنيسم داشته باشد.

   

    1- غرب شناسي، ص 158

    2- صورتبندي مدرنيته و پست مدرنيته، ص 407

    3- غرب شناسي، ص 159

    4- فرهنگ واژه ها، ص 134

   

 روزنامه كيهان، شماره 21050 به تاريخ 15/2/94، صفحه 8 (معارف)

مقاله

جمع آوری و تدوین رسول غفارپور

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

سینمای پناهنده ; به بهانه اکران فیلم سینمایی تگزاس

سینمای پناهنده ; به بهانه اکران فیلم سینمایی تگزاس

نمایش فیلم تگزاس در روزهای اخیر نشان می دهد که مسعود اطیابی تغییر بزرگی در رویه فیلمسازی خود داده است. او که پیش از این با فیلمی درباره حوادث هشتاد و هشت نشان داده بود که در فکر پرداختن به مسائل جدی و حرکت در راستای سینمای اجتماعی است، حالا با تگزاس به جریان فیلم های پرفروشی پیوسته که اتفاقا بر خلاف فیلم قبلی اش دچار موانع ممیزی و عدم مجوز اکران نشده و با توجه به فضای سینمای ایران، سود قابل توجه‌ی را به جیب تهیه کننده واریز می کند.
مصادره و ماجرای غم انگیز زن در سینما

مصادره و ماجرای غم انگیز زن در سینما

هنوز و بعد از گذشت حدود سه ماه از جشنواره فیلم فجر(سی و ششم) و دیدن فیلم سینمایی مصادره ، طعم تلخ تماشای آن هم زمان با اکران های نوروزی و فروش بالای این فیلم ذایقه ام را می آزارد. مصادره را شاید بتوان اروتیک ترین فیلم سینمای ایران پس از انقلاب برشمرد. این فیلم به شدت بیمار است و گویا به جز شوخی های سخیف جنسی حتی با دستمایه کردن یک کودک یا نوجوان راهی برای خندان و شادکردن مخاطبانش ندارد.
گل دادن درخت پیر ; نگاهی به فیلم خجالت نکش

گل دادن درخت پیر ; نگاهی به فیلم خجالت نکش

خجالت نکش، یک فیلم مفرح است. فرحبخشی این فیلم نه از شوخی ها و تکه کلام ها، بلکه به جهت دنیای درونی فیلم است. دنیایی که در آن کودکی متولد می شود و پیری و گذر سن، مانعی برای زایش نیست. در روستای کوچک و کم جمعیت مهمت اباد، 231 نفر زندگی می کنند و این فیلم به ما می گوید که این جمعیت چگونه به اندازه یک نفر بیشتر می شود.
خوک های آوازه خوان ; نگاهی به فیلم خوک

خوک های آوازه خوان ; نگاهی به فیلم خوک

اگر تلاش فیلم خوک در این است که یک کمدی متفاوت در سینمای ایران باشد، باید گفت که در این کار موفق شده است. این فیلم توجهی به شوخی ها کلامی و متدوال در سینمای طنز ندارد. تا حد زیادی می کوشد که از مزیت های واقعیت استفاده کند و در مناسبات انسانی و روابط فردی آدم ها دخل و تصرفی نکند و همزمان از سوی دیگر پیروزمندانه از میدان واقعیت بیرون بیاید بدون آنکه هیچ باج و امتیازی به آنچه که ما واقعیت صدایش می کنیم داده باشد؛ خوک خود را در واقعیت محدود نمی کند.
فیلشاه، آغاز راهی جریان‌ساز در انیمیشن بومی

فیلشاه، آغاز راهی جریان‌ساز در انیمیشن بومی

صحبت از انیمیشنی سینمایی است که در فرم، تکنیک و ارائه مفاهیم به استاندارهای جهانی نزدیک شده و سعی دارد به‌دور از شعار و کلیشه به یک مقطع تاریخی با رگه‌های دینی بپردازد و آغازکننده راهی جریان‌ساز برای صنعت سینمایی انیمیشن در ایران باشد.
Powered by TayaCMS