دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

لذت‌گرائی وسود‌گرائی در اخلاق

No image
لذت‌گرائی وسود‌گرائی در اخلاق

كلمات كليدي : لذت‌گرائی، سود‌گرائی، اصالت سود، آریستیپوس، اصالت لذت، اپیکور

اگر چه مذهب اصالت سود از حیث عنوان ومؤسس با لذت‌گرایی فرق می‌کند، اما واقعیت این دو را می‌توان یک چیز دانست؛ زیرا وقتی گفته شود منظور از سود ونفع چیست؟ در جواب سخنی جز سخن لذت‌گرایان بیان نمی‌گردد. بنابراین، مذهب اصالت سود را باید تفسیر دیگری از مذهب اصالت لذت به حساب آورد.

آریستیپوس[2] را اولین فیلسوفی دانسته‌اند که لذت شخصی را به عنوان مرجع و منشأ ارزش تلقی کرده است. وی که معاصر افلاطون بوداعتقاد دارد لذت برای انسان خیر است وتنها لذت است که آدمی را به ادامه حیات وادار می‌سازد،اگر کام‌جویی ولذت‌بری، از انسان گرفته شود انگیزه خود را برای ادامه حیات از دست خواهد داد.

از نظر آریستیپوس هیچ فرقی بین حیوانات وانسان وجود نداشته هر دو در جستجوی لذت می‌باشند وهر کاری که انجام می‌دهند ویا به هر انتخابی که دست می‌زنند بر اساس لذتی است که از آن می‌برند.[3] لازم به ذکر است منظور آریستیپوس از لذت همان لذات جسمانی ومادی است ودلیل آن هم بسیار روشن است. او آدمی را شبیه حیوانات ودر حد آنها می‌داند، بنابراین بهره‌مندی از لذات معنوی واخلاقی برای او بی‌معنا می‌نماید.

استدلالی که آریستیپوس برای اصالت لذت ارائه می‌دهد جهل انسان نسبت به آینده وسرنوشت خویش است، آینده مبهم، غیرمسلم و تاریک است، بنابراین باید به هر لذت آنی و زودگذر چنگ زده وبدون توجه و دغدغه خاطر نسبت به اتفاقاتی که ممکن است در آینده رخ دهد، در زمان حال از آن بهره برد؛ چه معلوم نیست فردا همین لذت‌های زودگذر قابل دسترسی باشند.[4]

اپیکور که از طرفداران مکتب لذت‌گرایی بود همانند آریستیپوس خیر آدمی را در لذت جستجو می‌کرد، ولی معتقد بود لذات آنی چه بسا منشا آلام وبلایای زیادی می‌گردند، لذا توصیه کرد باید از لذائذی که الم زیادی در پی دارند اجتناب ؛ و برخی از آلام را خیر تلقی کرد؛ زیرا گاهی الم به عنوان مقدمه‌ای است که برای به دست آوردن لذت‌های ارزشمند لازم است انسان آنها را تحمل نماید.[5] اپیکور لذت‌های معنوی را نیز مدنظر داشت وحتی آنها را بر لذت‌های مادی ترجیح می‌داد. چرا که به اعتقاد وی ادراک خوشی‌ها ولذت‌های روحانی آسانتر از ادراک لذت‌های جسمانی است و بهره‌مندی از لذت‌های معنوی در همه وقت وهمه جا ممکن است.[6]

همان‌طور که گفته شد سودگرایی در ذات وحقیقت خود تفاوتی با لذت‌گرایی ندارد. سودگرایان نیز جستجوی لذت وپرهیز از الم را اصل اساسی اخلاق دانسته خیر آدمی را در همان لذت وپرهیز از الم می‌بینند.در عین حال بین این دو تفاوتی وجود دارد. از نظر سودگرایان تلقی‌های فردگرایانه دوران جدید، مصالح اجتماعی را به خطر انداخته وموجبات از دست رفتن سعادت بشری را فراهم کرده است. به همین دلیل کسانی هم چون جرمی بنتام[7] ( 1748ـ1832) وجان استوارت میل[8] (1806ـ1873) خیر را به عنوان بیشترین لذت برای بیشترین افراد مطرح کردند تا تزاحم لذائذ افراد، جامعه را متزلزل نکند.[9]

بنتام را تکمیل‌کننده و مجدد مذهب اصالت لذت نامیده‌اند. جان استوارت میل نیز که از شاگردان بنتام بوده است پیرو ومبلغ همین مکتب است. این دو گرچه لذت را اصل اساسی اخلاق می‌دانند، اما بر خلاف اپیکور که رغبتی به اجتماع نداشته و لذت فردی را اساس اخلاق می‌دانست، نفع و سود عمومی را ترجیح می‌دهند. از نظر بنتام بستگی و ارتباط بسیار شدیدی بین افراد انسان حکم‌فرماست؛ لذا سعادت هر یک از افراد، مربوط به سعادت همگانی است. او می‌گوید: «نفع به معنای واقعی، عبارت است از تأمین سعادت برای دیگران؛ زیرا عالی‌ترین طریق برای خوش‌بختی هر کس، عبارت است از تأمین بهترین وبزرگ‌ترین خوش‌بختی‌ها برای بیشترین افراد».[10] علی‌رغم تفاوت‌های آشکار می‌توان چند اصل را به عنوان اصولی که همه مکاتب لذت‌گرا و سودگرا قبول دارند مطرح کرد:

سعادت همان لذت یا خوشایندی است. همة لذت‌گرایان بر این عقیده‌اند که سعادت چیزی جز لذت وبرخورداری هر چه بیشتر از لذت نیست.

همة لذت‌ها ذاتاً خوبند یا هر چیزی که به خودی خود، خوشایند است، به خودی خود نیز خوب است. البته ممکن است از نظر یک لذت‌گرا برخی از لذات به خاطر تبعات منفی و آلامی که در پی دارند از نظر اخلاقی بد یا نادرست باشند.

تنها لذت‌ها ذاتاً خوبند و هیچ چیز دیگری جز لذت دارای ارزش ذاتی نیست. به عبارت دیگر هر چیزی که ذاتاً‌ خوب است در اصل ذاتاً لذت‌بخش است. باز ممکن است یک لذت‌گرا برخی چیزهای دیگر، حتی دردها را به عنوان وسیله‌ای برای رسیدن به لذت، ارزشمند تلقی نماید. اما روشن است که ارزش این گونه امور عرضی وابزاری خواهد بود.

و بالاخره آنکه لذت و خوشایندی ملاک و معیار خوبی ذاتی است.[11]

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

سینمای پناهنده ; به بهانه اکران فیلم سینمایی تگزاس

سینمای پناهنده ; به بهانه اکران فیلم سینمایی تگزاس

نمایش فیلم تگزاس در روزهای اخیر نشان می دهد که مسعود اطیابی تغییر بزرگی در رویه فیلمسازی خود داده است. او که پیش از این با فیلمی درباره حوادث هشتاد و هشت نشان داده بود که در فکر پرداختن به مسائل جدی و حرکت در راستای سینمای اجتماعی است، حالا با تگزاس به جریان فیلم های پرفروشی پیوسته که اتفاقا بر خلاف فیلم قبلی اش دچار موانع ممیزی و عدم مجوز اکران نشده و با توجه به فضای سینمای ایران، سود قابل توجه‌ی را به جیب تهیه کننده واریز می کند.
مصادره و ماجرای غم انگیز زن در سینما

مصادره و ماجرای غم انگیز زن در سینما

هنوز و بعد از گذشت حدود سه ماه از جشنواره فیلم فجر(سی و ششم) و دیدن فیلم سینمایی مصادره ، طعم تلخ تماشای آن هم زمان با اکران های نوروزی و فروش بالای این فیلم ذایقه ام را می آزارد. مصادره را شاید بتوان اروتیک ترین فیلم سینمای ایران پس از انقلاب برشمرد. این فیلم به شدت بیمار است و گویا به جز شوخی های سخیف جنسی حتی با دستمایه کردن یک کودک یا نوجوان راهی برای خندان و شادکردن مخاطبانش ندارد.
گل دادن درخت پیر ; نگاهی به فیلم خجالت نکش

گل دادن درخت پیر ; نگاهی به فیلم خجالت نکش

خجالت نکش، یک فیلم مفرح است. فرحبخشی این فیلم نه از شوخی ها و تکه کلام ها، بلکه به جهت دنیای درونی فیلم است. دنیایی که در آن کودکی متولد می شود و پیری و گذر سن، مانعی برای زایش نیست. در روستای کوچک و کم جمعیت مهمت اباد، 231 نفر زندگی می کنند و این فیلم به ما می گوید که این جمعیت چگونه به اندازه یک نفر بیشتر می شود.
خوک های آوازه خوان ; نگاهی به فیلم خوک

خوک های آوازه خوان ; نگاهی به فیلم خوک

اگر تلاش فیلم خوک در این است که یک کمدی متفاوت در سینمای ایران باشد، باید گفت که در این کار موفق شده است. این فیلم توجهی به شوخی ها کلامی و متدوال در سینمای طنز ندارد. تا حد زیادی می کوشد که از مزیت های واقعیت استفاده کند و در مناسبات انسانی و روابط فردی آدم ها دخل و تصرفی نکند و همزمان از سوی دیگر پیروزمندانه از میدان واقعیت بیرون بیاید بدون آنکه هیچ باج و امتیازی به آنچه که ما واقعیت صدایش می کنیم داده باشد؛ خوک خود را در واقعیت محدود نمی کند.
فیلشاه، آغاز راهی جریان‌ساز در انیمیشن بومی

فیلشاه، آغاز راهی جریان‌ساز در انیمیشن بومی

صحبت از انیمیشنی سینمایی است که در فرم، تکنیک و ارائه مفاهیم به استاندارهای جهانی نزدیک شده و سعی دارد به‌دور از شعار و کلیشه به یک مقطع تاریخی با رگه‌های دینی بپردازد و آغازکننده راهی جریان‌ساز برای صنعت سینمایی انیمیشن در ایران باشد.
Powered by TayaCMS