مسلمات

كلمات كليدي : مسلمات، مسلمات عام، مسلمات خاص، مصادرات، اصول موضوعه

نویسنده : مهدي افضلي

مسلمات قضایایی است که از سوی کس یا کسانی، صدق آن مسلم انگاشته شده است. ممکن است در نفس الامر و واقع نیز صادق باشد، چنان‌که امکان دارد در حقیقت کاذب باشد و صرفا نزد این‌ها مسلم انگاشته شده است. کسی‌ که می‌خواهد از مسلمات استفاده کند اغراض مختلفی دارد، گاه در برابر یک حریف به کار می‌رود و هدف آن است که او را با توجه به این قضیه مسلم به پذیرش یک امر دیگر الزام کند. گاه در برابر کسی است که طالب راهنمایی است، در این صورت به دلایل مختلف و از جمله بساطت ذهن او نمی‌تواند برهان اقامه کند، ناگزیر از مقدماتی بهره می‌جوید که نزد او پذیرفته شده است و از این طریق راه میان‌بری برای تفهیم مطلب پیموده می‌شود. کاربرد مسلمات در جدل است و در صناعات دیگر کمتر به کار می‌رود.

اقسام مسلمات

1)مسلمات عام: آن است که نزد همه مردم یا طایفه‌ خاص صدقش متسالم علیه است.

2) مسلمات خاص: آن است که صدق یک قضیه صرفا نزد شخص خاصی مسلم انگاشته شده است.

مسلمات عام اگر در علم خاصی به هدف تعلیم به کار رود به گونه‌ای که در آن متعلم نسبت به معلم حسن ظن دارد و سخنان او را صادق می‌انگارد در این صورت آنرا "اصول موضوعه" می‌نامند. اصول موضوعه بدین معناست که صدق آنرا مفروض می‌گیرد و از صحت و سقم آن نمی‌پرسد. بلکه درستی و نادرستی آن در علم دیگر مورد بحث قرار می‌گیرد. ولی اگر متعلم آنرا نه از باب حسن ظن، بلکه از باب مماشات می‌پذیرد در این صورت آنرا "مصادرات" می‌نامند.‌

منابع :

1) ابن سینا،‌ حسین بن عبدالله،‌ الاشارات و التنبیهات، مع الشرح للمحقق الطوسی،‌ قم، نشر البلاغه، 1375، ج1، ص223-224.

2) علامه حلی، جمال الدین حسن بن یوسف، الجوهر النضید، فی‌شرح منطق التجرید، چاپ سنگی، ص200.

3) مظفر، محمد رضا، المنطق، (نجف اشرف، مطبعه النعمان، ط3). ص339-340.

4) حسن ملکشاهی، ترجمه و تفسیر تهذیب المنطق تفتازانی، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1367، ص276.

5) خوانساری،‌ محمد، منطق صوری، (تهران، آگاه، 1373،‌ چاپ7)، ج2، ص205 و210.