آثار فسق

پرسش: فسق چه آثار و تبعاتی را در زندگی فردی و اجتماعی انسان دارد؟

پاسخ: در بخش نخست پاسخ به این سوال ضمن بیان مفهوم فسق به آثار فسق از منظر قرآن شامل: 1- فسق مانع هدایت 2- فسق مانع قبولی 3- فسق مقدمه انکار وحی 4- از بین رفتن اعتبار اجتماعی 5-خود فراموشی پرداختیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی می گیریم.

6- قضاوت برخلاف حکم خدا: قرآن کریم در این زمینه می فرماید: «و من لم یحکم بما انزل الله فاولئک هم الفاسقون» و کسانی که بر وفق آنچه خداوند نازل کرده است، حکم نکنند آنان همان فاسقانند. (مائده- 47) 

7- فسق، زمینه ساز عذاب استیصال: قرآن کریم در این رابطه می فرماید: «و اذا اردنا ان نهلک قریه امرنا مترفیها فقسقوا فیها فحق علیها القول فدمرناها تدمیرا» و چون خواهیم شهری را نابود کنیم، نازپروردگانان را فرمان (و میدان) دهیم و سرانجام در آن نافرمانی کنند و سزاوار حکم (عذاب) شوند، آنگاه به کلی نابودشان کنیم. (اسراء- 16)

طبرسی «ترفه» را به نعمت معنا و بعد از تعریف مترف از قول ابن عرفه نقل می کند: «مترف کسی را گویند که افسارش را رها کرده باشند و هر چه دلش خواست بکند و کسی جلویش رانگیرد» (مجمع البیان، ج 6، صد 405)

مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر «اردنا» می نویسد: معنای جمله «اذا اردنا ان نهلک قریه» این است که وقتی زمان هلاک کردن قومی نزدیک شد، چنین و چنان می کنیم و این تعبیر از قبیل این است که می گویند: وقتی فلانی می خواست بمیرد چنین و چنان گفت و آسمان وقتی می خواست ببارد فلان جور شد، که در همه این موارد معنا این است که وقتی نزدیک شد بمیرد و یا ببارد، چون واضح است که هیچ کس به حقیقت معنای اراده، اراده مردن نمی کند، و آسمان هم اراده باریدن ندارد، پس در همه این موارد، اراده به معنای نزدیک شدن وقت عمل است. (المیزان، ج 13، ص 81)

اینکه خداوند در این آیه فرموده است: «امر کردیم...» این امر قطعا تشریعی نیست، زیرا خداوند متعال در آیه دیگر فرموده است «ان الله لایامر بالفحشاء» (اعراف -28) و از طرف دیگر «امر تکوینی» هم نخواهد بود، زیرا اگر تکوینی باشد ما اختیار نخواهیم داشت که گناه بکنیم یا نکنیم، پس باید این امر را مجازی بدانیم، یعنی گویی که اینها ماموریت داشته اند نعمت های خدا را در گناه و معصیت خرج کنند، یا به این صورت باید معنا کرد: خدا از ایشان خواست که خیر را بر شر و اطاعت را بر معصیت مقدم بدارند، ولی آنان برعکس فسق و فجور را مقدم داشتند.

8- حقارت پذیری و پیروی از ستمگران: قرآن کریم در این باره می فرماید: «فاستخف قومه فاطاعوه انهم کانوا قوما فاسقین. پس قومش را از راه به در برد، آنگاه از او پیروی کردند که ایشان (در برابر خداوند) قومی نافرمان بودند. (زخرف- 54)

انسان با تقوایی که تنها سر به آستان خدا می ساید و از شیطان پیروی نمی کند، هیچ گاه ذلت و خواری نپذیرفته سر به اطاعت ستمگران فرود نمی‌آورد.

در مجموع فسق در قرآن بیشتر درباره ارتکاب گناهان کبیره به کار رفته و در عین حال در مورد کافر و منافق نیز «فاسق» اطلاق شده است. فسق به عنوان ضدارزش، در آیات، مانع بسیاری از اهداف انبیا به حساب آمده که هشت مورد آن را بررسی کردیم. به طور خلاصه می توان گفت: از نظر اخلاقی «فسق» مانع هدایت، خودسازی و تعالی معنوی است و تا ظرف درون از آلودگی پاک نشود، نور نمی تواند آن فضا را روشن کند