یوسا و جنگ آخرالزمان

يوسا و جنگ آخرالزمان

امیرحسین فردی

همان طور که پیش بینی می‌شد. بالاخره ماریو وارگاس یوسا، نویسنده پرویی جایزه نوبل داستان را گرفت. از میان آثار ترجمه شده یوسا، رمان «جنگ آخرالزمان» تشخص ویژه‌ای دارد. به جرات می‌توان گفت، این رمان جزء نخستین آثار ادبیات «آرماگدون»ی است که از قضا وجه تسمیه آن نیز به طور شفاف مبین همین معناست؛ جنگ آخرالزمان! بعد از این رمان است که سینما نیز به آخرالزمان روی می‌آورد و سیل آثار «آرماگدون»ی روانه بازار می‌شود.

یوسا در رسانه‌ها به نویسنده راست گرا شهرت دارد، اما عمق مخالفت‌های او با انقلاب‌های کشورهای آمریکای لاتین و دلبستگی‌اش به جهان سرمایه داری، مخصوصا آمریکا، از وی یک چهره راست گرای افراطی در ادبیات و سیاست ساخته است. که این گرایش در تمام آثار ترجمه شده‌اش کمابیش مشاهده می‌شود. در این میان «جنگ آخرالزمان» دربرگیرنده عمق مخالفت یوسا، نسبت به انقلاب توده‌ها، علیه دول وابسته آمریکایی لاتین است.

ماجراهای رمان جنگ آخرالزمان در گوشه‌ای از خاک پهناور برزیل اتفاق می‌افتد. مردمانی فقیر و پابرهنه، با رهبری یک کشیش، حکومت دینی تشکیل می‌دهند و براساس آموزه‌های آن کشیش، قوانینی تدوین می‌کنند و دولتی مستقل برپای می‌دارند. رفته رفته بر جماعت آنها افزوده می‌شود، این موضوع واکنش دولت و ارتش برزیل را بر می‌انگیزد. آنها برای سرکوب آن حکومت دینی، ابتدا نیروهای اندکی را می‌فرستند، اما انقلابیون هر بار، با همان وسایل جنگی ابتدایی، موفق می‌شوند، نیروهای اعزامی را شکست داده و نگرانی دولتمردان را افزایش دهند، تا این که تصمیم گرفته می‌شود، ارتش برزیل با تمام قوا وارد میدان شود و طومار آن حکومت را درهم بپیچد. جنگ بسیار بزرگ و سختی بین طرفین در می‌گیرد که سرانجام آن شکست سخت و نابودی انقلاب فقراست.

«جنگ آخرالزمان» رمان قطوری است، چیزی در قواره جنگ و صلح تولستوی، اما برخلاف جنگ و صلح که در آن متجاوزان سرکوب و رانده می‌شوند، در جنگ آخرالزمان، این دین داران و فقرا هستند که زیر چکمه قوای ارتش متجاوز از پای در می‌آیند. «جنگ آخرالزمان» زمانی نوشته شده که در آمریکای لاتین نهضت‌هایی با الهام از کلیسا و با آنچه که تحت عنوان «الهیات رهایی بخش» شناخته می‌شد در حال شکل گیری بود. نمونه بارز آن انقلاب ساندنیست‌ها در نیکاراگوئه است و نیز کشیش هایی که آن انقلاب را همراهی کردند و در کابینه نیز شرکت داشتند. در همان زمان سلمان رشدی هم به آمریکای لاتین سفر کرد که مورد تایید یوسا قرار گرفت. نویسنده جنگ «آخرالزمان» یک بار نیز نامزد ریاست جمهوری کشور پرو شد، اما در انتخابات رای نیاورد. یوسا اولین نویسنده‌ای بود که بعد از سقوط بغداد وارد آن شهر شد، به طور حتم چنین حضوری در آن شرایط حساس جز با حمایت و هماهنگی با ارتش متجاوز آمریکا غیر ممکن بود.

یوسا در گفت وگو با رامین جهانبگلو، اظهار تمایل کرده بود که به ایران هم سفر کند، اما شکست برنامه کودتای مخملی در ایران و با کنار زده شدن پرده‌ها و رسوایی نیروهای جنگ نرم، بعید است یوسا بتواند و حتی اگر هم مایل باشد به ایران بیاید.