پرسش:
چه علل و عواملي سبب مي شود اعمال نيک انسان باطل و اعمال زشت او پوشانده شود؟
پاسخ:
در دو بخش قبلي پاسخ به اين سؤال به شش عامل در نگاه قرآن شامل: 1- ارتداد پس از ايمان 2- کفر و شرک 3- نفاق 4- تکذيب آيات الهی و روز قيامت 5- بي احترامي نسبت به پيامبر(ص) 6- ارتباط و طرح دوستي با کافران و شش مورد از منظر روايات شامل: 1- ترک نماز بدون علت 2- با شک و ترديد عمل کردن در اصول دين 3- عجب و غرور 4- حسد 5- بي صبري هنگام مصيبت 6- زني که به شوهرش بگويد من از تو هيچ خيري نديدم را مطرح کرديم. اينک در بخش پاياني دنباله مطلب را پي مي گيريم.
7- کافر شدن به ولايت علی(ع)
پيامبراکرم(ص) مي فرمايد: کسي که بدون اعتقاد به ولايت خدا را ملاقات کند، عملش را نابود ساخته است. (بحار الانوار، ج38، ص106)
ابي حمزه مي گويد از امام باقر (ع) از تفسير سخن خداوند، « وَ مَنْ يَکْفُرْ بِالْإِيمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةً مِنَ الْخاسِرِين» پرسيدم؟ حضرت فرمود: تفسير باطني اين آيه کافر شدن به ولايت اميرالمؤمنين(ع) است، چرا که مراد از ايمان، حضرت علي (ع) مي باشد. (بحارالانوار، ج 35، ص369) از مجموع مطالب بالا معلوم مي شود که حبط مربوط به مورد خاصي از اعمال نيک نيست، بلکه در تمام امور زندگي اعم از فردي و اجتماعي، عقيدتي و اخلاقي جريان دارد. در نقطه مقابل حبط تکفير وجود دارد به همين مناسبت توضيح اندکي پيرامون آن نيز ارائه مي کنيم.
بنابراين از منظر قرآن عوامل حبط عمل به طور کلّي به چند گروه تقسيم مي شوند:
1- بعضی گناهان، کل حسنات را در دنيا و آخرت حبط مي کنند، مانند:
ارتداد: «کساني که به آيات الهي کافر مي شوند و پيامبران را به ناحق مي کشند و کساني را که امر به عدل و قسط مي کنند و مي کشند، بشارت بده به عذاب دردناک. اينان کساني اند که اعمال شان در دنيا و آخرت حبط مي شود». (آل عمران 123)
2- پاره‌اي گناهان، قسمتي از حسنات را حبط مي کند، مانند مخالفت کردن با پيامبر، چنان که متابعت از پيامبر موجب حسنه و مانع از بطلان عمل مي شود. (محمّد - 33)
3- برخي گناهان باعث انتقال حسنات انسان به ديگري مي شود مانند قتل. هابيل به برادرش قابيل گفت: برادر، اگر تو به سوي من دست دراز کني که مرا بکشي، من به سوي تو دست دراز نمي‌کنم و تو را نمي‌کشم. من مي خواهم هم گناه من و هم گناه خودت را ببري و جزايش را ببيني. (مائده - 29)
ج. تکفير اعمال سيئه
در نقطه مقابل حبط، تکفير وجود دارد، به همين جهت توضيح اندکي پيرامون اين مطلب نيز ارائه مي گردد.
همان طور که اعمال نيک با انجام کارهاي زشت از بين مي رود، اعمال زشت گناهان نيز با انجام خوبي ها از بين رفته و چه بسا که تبديل به خوبي شود؛ به عنوان نمونه به چند مورد اشاره مي کنيم.
1- انجام نمازهای واجب
« وَ اَقِمِ الصَّلاة طَرَفَيِ النَّهارِ، وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ، إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئات» ؛(هود - 114) « در آغاز و انجام روز و پاسي از شب نماز را بپادار، که نيکي ها، بدي ها را از ميان مي‌برد» .
يکي از مسائلي که در ارتباط با اعمال انسان ها در قرآن و روايات مورد تأکيد واقع شده، کوشا بودن در محافظت از کارهاي نيک است که در غير اين صورت ممکن است اعمال نيک ما نتيجه مطلوب را نداشته باشد
2- اجتناب از گناهان کبيره
الف. «إِنْ تَجْتَنِبُوا کَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُکَفِّرْ عَنْکُمْ سَيِّئاتِکُمْ»؛ (نساء 31) «اگر از گناهان بزرگ که از آن نهي شده‌ايد بپرهيزيد، بدي هاي شما را مي‌زداييم.
ب. « الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ کَبائِرَ الْإِثْمِ وَ الْفَواحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ، إِنَّ رَبَّکَ واسِعُ الْمَغْفِرَةً» (نجم 32) کساني که از گناهان بزرگ و زشتی هاي آن کناره گيرند جز پاره‌اي يا به طرز سطحي و گذرا، بي گمان پروردگارت آمرزشي دامن گستر دارد.
با توجه به نقش تربيتي که احباط و تکفير در زندگي انسان ها دارند، از اين رو بيان اهميت حفظ اعمال نيز، خالي از لطف نيست. يکي از مسائلي که در ارتباط با اعمال انسان ها در قرآن و روايات مورد تأکيد واقع شده، کوشا بودن در محافظت از کارهاي نيک است که در غير اين صورت ممکن است اعمال نيک ما نتيجه مطلوب را نداشته باشد.
در روايتي از رسول گرامي اسلام در فضيلت تسبيحات اربعه آمده است: خداوند به عدد هر يک از اذکاري که مؤمن مي گويد، درختي در بهشت براي او مي کارد. شخصي عرض کرد: پس درختان ما در بهشت چقدر زياد است! حضرت فرمود: بله، ولي مواظب باشيد که آتشي نفرستيد که آنها را بسوزاند سپس اين آيه را قرائت نمود: « اي کساني که ايمان آورديد اطاعت خدا و رسول کنيد و اعمال خود را باطل نکنيد». (محمد -33) (الامالي شيخ صدوق، ج1 ص607)
روزنامه كيهان، شماره 21542 به تاريخ 3/11/95، صفحه 8 (معارف)