دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

جایگاه اخلاص

پرسش: نقش و جایگاه اخلاص در اخلاق و رفتار و رسیدن به رشد و تعالی معنوی انسان را توضیح دهید؟
جایگاه اخلاص
جایگاه اخلاص

پرسش: نقش و جایگاه اخلاص در اخلاق و رفتار و رسیدن به رشد و تعالی معنوی انسان را توضیح دهید؟

پاسخ: یکی از مفاهیم اساسی اخلاقی در رابطه انسان با خدای متعال «اخلاص» است. در قرآن کلمه «خالص» و مشتقات آن 31 بار به کار رفته است و در آموزه‌های وحیانی عمل ناخالص ارزش اخلاقی نداشته و پذیرفته نیست.

اخلاص در مباحث اخلاقی و قرآنی از جایگاه و اهمیت به سزایی برخوردار است. زیرا ملاک ارزش گذاری و اجر و ثواب اخروی و قبولی طاعات و عبادات نزد خدای متعال بحث اخلاص در فکر و نیت و عمل است. در آموزه های دینی، ارزش عمل به خلوص نیت است، به همین جهت در روایات نیت از عمل بهتر و مقدس تر معرفی شده است. پیامبر اعظم(ص) می‌فرماید: نیت مومن بهتر از عملش و نیت کافر بدتر از عملش می‌باشد.(وسایل الشیعه، ج1، ص 50) به طور کلی دستیابی انسان به رشد و تعالی معنوی و تقرب به خدا در پرتو افکار و اعمال خالصانه است.

مفهوم اخلاص

راغب اصفهانی در مفردات الفاظ قرآن «خالص و اخلاص» را به این صورت معنا می‌کند: «خالص به چیزی می‌گویند که قابلیت آمیختگی داشته باشد و سپس از آمیختگی پاک شود. حقیقت اخلاص دوری جستن است از هر چیزی که غیر خدا باشد.» 

در ادبیات عرفانی و اخلاقی نیز «اخلاص» را این گونه تعریف می‌کنند:
«اخلاص به معنای خلوص و تصفیه عمل است از تمام شوائب، مانند ریا و عجب و کبر و آنچه حاجب حقیقت و مایه فساد عمل گردد از حظوظ نفسانی، اعم از آن که ذات عمل باشد و یا موجب تباهی روح و حقیقت اعمال گردد.» لازم به ذکر است که در کتاب‌های اخلاقی واژه «نیت» به جای «اخلاص» بسیار به کار می‌رود. حال آن که کلمه نیت در قرآن استفاده نشده است و در روایات نیز موارد کمی آمده است. در هر حال با توجه به کاربرد گسترده واژه «نیت» در آثار اخلاقی لازم است مفهوم آن توضیح داده شود. «نیت» عبارت است از برانگیختن قلب به سمت آن چیزی که موافق غرض او باشد، چه جلب منفعت باشد یا دفع ضرر و در اصطلاح شرع بحث از نیت را مختص به اراده ای می‌دانند که قصد از فعل، طلب کردن رضایت خدا باشد یا انجام دادن احکام خدا. بنابراین کسی که فعلی را از روی ریا، طمع، انتظار مدح و ثنا و یا رهایی از سرزنش مردم انجام دهد عمل او ارزش معنوی ندارد.

به طور کلی ارزش عمل اخلاقی به دو عامل وابسته است: یکی صلاحیت خود فعل و دیگر خلوص نیت و انگیزه فاعلی. این دو در حقیقت به منزله جسم و روح عمل اخلاقی‌اند. بنابراین ثواب بر عملی مترتب می‌شود که توام با حسن فعلی یعنی صلاحیت خود فعل و حسن فاعلی یعنی اخلاص و قصد قربت فاعل باشد.

مراتب اخلاص

در آیات قرآن دو عنوان «مخل ص» و «مخلص» را برای افرادی که در عمل اخلاص دارند، می‌توان یافت.

الف) مخلص

«مخلص» به فردی گفته می‌شود که با هوای نفس بجنگد و کارهای خود را با اخلاص انجام دهد ولی ممکن است در صورت غفلت عملی را غیر خالص انجام دهد. در قرآن بیش از ده مورد به این مقام اشاره شده است (اعراف -29) مقام کسانی که از روی اخلاص و نیت پاک خدا را می‌خوانند و پرستش می‌کنند.

ب) مخلص

مرتبه بالاتر و نهایی اخلاص این است که انسان به اندازه ای رشد معنوی پیدا کند که وجود او کاملاپاک گردیده و شیطان امیدی برای گمراه کردنش نداشته باشد. چنین فردی به دلیل تلاش زیادی که در تزکیه نفس خود کرده، خداوند او را در برابر شیطان حفظ می‌کند. (یوسف، آیه 42). مقام «مخلصین» عالی ترین درجه تکامل معنوی انسان در پیشگاه خداوند متعال است و در چنین مرحله ای است که شیطان از پیروزی خود اظهار ناامیدی می‌کند (حجر- 93)

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

سینمای پناهنده ; به بهانه اکران فیلم سینمایی تگزاس

سینمای پناهنده ; به بهانه اکران فیلم سینمایی تگزاس

نمایش فیلم تگزاس در روزهای اخیر نشان می دهد که مسعود اطیابی تغییر بزرگی در رویه فیلمسازی خود داده است. او که پیش از این با فیلمی درباره حوادث هشتاد و هشت نشان داده بود که در فکر پرداختن به مسائل جدی و حرکت در راستای سینمای اجتماعی است، حالا با تگزاس به جریان فیلم های پرفروشی پیوسته که اتفاقا بر خلاف فیلم قبلی اش دچار موانع ممیزی و عدم مجوز اکران نشده و با توجه به فضای سینمای ایران، سود قابل توجه‌ی را به جیب تهیه کننده واریز می کند.
مصادره و ماجرای غم انگیز زن در سینما

مصادره و ماجرای غم انگیز زن در سینما

هنوز و بعد از گذشت حدود سه ماه از جشنواره فیلم فجر(سی و ششم) و دیدن فیلم سینمایی مصادره ، طعم تلخ تماشای آن هم زمان با اکران های نوروزی و فروش بالای این فیلم ذایقه ام را می آزارد. مصادره را شاید بتوان اروتیک ترین فیلم سینمای ایران پس از انقلاب برشمرد. این فیلم به شدت بیمار است و گویا به جز شوخی های سخیف جنسی حتی با دستمایه کردن یک کودک یا نوجوان راهی برای خندان و شادکردن مخاطبانش ندارد.
گل دادن درخت پیر ; نگاهی به فیلم خجالت نکش

گل دادن درخت پیر ; نگاهی به فیلم خجالت نکش

خجالت نکش، یک فیلم مفرح است. فرحبخشی این فیلم نه از شوخی ها و تکه کلام ها، بلکه به جهت دنیای درونی فیلم است. دنیایی که در آن کودکی متولد می شود و پیری و گذر سن، مانعی برای زایش نیست. در روستای کوچک و کم جمعیت مهمت اباد، 231 نفر زندگی می کنند و این فیلم به ما می گوید که این جمعیت چگونه به اندازه یک نفر بیشتر می شود.
خوک های آوازه خوان ; نگاهی به فیلم خوک

خوک های آوازه خوان ; نگاهی به فیلم خوک

اگر تلاش فیلم خوک در این است که یک کمدی متفاوت در سینمای ایران باشد، باید گفت که در این کار موفق شده است. این فیلم توجهی به شوخی ها کلامی و متدوال در سینمای طنز ندارد. تا حد زیادی می کوشد که از مزیت های واقعیت استفاده کند و در مناسبات انسانی و روابط فردی آدم ها دخل و تصرفی نکند و همزمان از سوی دیگر پیروزمندانه از میدان واقعیت بیرون بیاید بدون آنکه هیچ باج و امتیازی به آنچه که ما واقعیت صدایش می کنیم داده باشد؛ خوک خود را در واقعیت محدود نمی کند.
فیلشاه، آغاز راهی جریان‌ساز در انیمیشن بومی

فیلشاه، آغاز راهی جریان‌ساز در انیمیشن بومی

صحبت از انیمیشنی سینمایی است که در فرم، تکنیک و ارائه مفاهیم به استاندارهای جهانی نزدیک شده و سعی دارد به‌دور از شعار و کلیشه به یک مقطع تاریخی با رگه‌های دینی بپردازد و آغازکننده راهی جریان‌ساز برای صنعت سینمایی انیمیشن در ایران باشد.
Powered by TayaCMS