راه های تحقق «جهاد اقتصادی»

جهاد اقتصادي، جامعه اسلامي

دکتر مهدی طغیانی

در ادبیات دینی وقتی سخن از جهاد به میان می‌آید، جایگاه آن مبارزه و از سر راه برداشتن موانع رشد و حرکت است، زیرا آن چه در اسلام یک ضرورت و بلکه هدف اساسی از خلقت انسان و جهان است، رشد مادی و معنوی فرد و جامعه انسانی است. جامعه سالم و بالنده بایستی همواره از وضعیت موجود خود به سمت وضعیت مطلوبی که کمال انسانی را تامین می‌کند، در حرکت باشد و البته در این مسیر حرکت آن چه از آن گریزی نیست، برخورد با موانع است. زمانی که در مسیر حرکت فرد و جامعه سد و مانعی قرار گیرد و آن را مختل کند به ناچار باید با آن جنگید و جهاد نمود و البته این موانع هم فردی است و هم اجتماعی؛ رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) با ظرافت خاصی این نکته را به اصحاب گوشزد کردند، زمانی که آنها را برای پیروزی در جهاد اصغر (مبارزه اجتماعی با دشمنان بیرونی) ستودند و ضرورت و اهمیت جهاد اکبر یا مبارزه با نفس (مبارزه فردی با دشمن درونی) را یادآور شدند و البته امت اسلامی در طول تاریخ به جهت خواص و حاکمان خود، همواره از دومی بیشتر ضربه خورده است تا اولی! جامعه زنده و بانشاط جامعه ای است که در مسیر رشد و تکامل قرار داشته باشد. با نگاهی به موضوعات کلان جامعه درمی یابیم که شاید بتوان تمامی لوازم رشد آن را در سه حوزه اقتصاد، سیاست و فرهنگ دسته بندی کرد، لذا چنانچه جامعه اسلامی بخواهد از جهت مادی و معنوی رشد کند و ارزش‌های اسلامی در آن پرورش یابد، بایستی از نظر اقتصادی نیز از سطح قابل قبولی برخوردار باشد که در ادبیات اقتصاد اسلامی آن را از نظر فردی سطح کفاف و از نظر اجتماعی توازن می‌نامند.

در تبیین هدف از رشد و حرکت می‌توان وضعیت مطلوب جامعه امروز ایران را در حوزه اقتصاد در مفاد سند چشم انداز 20 ساله جست وجو کرد؛ به طوری که باید به جایی برسیم که ایران اسلامی به جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه آسیای جنوب غربی دست یابد البته با تاکید بر این که سهم اصلی در تولید و رشد پرشتاب اقتصادی بر عهده منابع انسانی و سرمایه اجتماعی با تولید علم، دانش و تبدیل آن به فناوری بوده و در نهایت به جامعه ای الگو از نظر اقتصادی همراه با برقراری سلامت، رفاه، امنیت غذایی، تامین اجتماعی، فرصت‌های برابر، توزیع مناسب درآمد و به دور از فقر، تبعیض و بهره مندی از محیط زیست مطلوب تبدیل شود.

الگوی حرکت و سیر از وضعیت موجود به مطلوب نیز باید در قالب الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت تدوین و روشن شود. به گزارش برهان الگویی که بر خلاف الگوهای متداول توسعه در جهان، هم برخاسته از دین و شناخت منبعث از وحی نسبت به انسان و جهان است و هم بومی و متناسب با مقتضیات فرهنگی، جغرافیایی و تاریخی این مرز و بوم، الگویی که به پیشرفت و عدالت با یکدیگر نظر دارد و سعادت دنیوی و اخروی فرد و جامعه را با هم در نظر می‌گیرد و البته تبیین و طراحی چنین الگویی امری خطیر ولی ارزنده برای تمامی جوامع اسلامی و بلکه برای تمام بشریت است اما با همه این اوصاف ایران اسلامی در حوزه اقتصاد با وضعیت موجودی نیز مواجه است که به رغم تمامی تلاش‌های 30 سال گذشته پس از انقلاب اسلامی، تا نیل به هدف راهی دشوار و صعب العبور پیش رو دارد، چه این که هم با دشمنان و موانع داخلی مواجه است و هم با دشمنان و موانع بیرونی؛ و این جاست که نامیدن عنوان «جهاد اقتصادی» بر این سال توسط رهبر فرزانه انقلاب اسلامی بایستی بیش از پیش کارشناسان اقتصادی و عموم مردم را متوجه وضعیت موجود، هدف و موانع پیش رو قرار دهد. موانعی که در صورت انسجام و همگامی مسئولان و مردم در صورت اخلاص و عزم راسخ در حرکت برای خدا، مشمول نصرت الهی شده و برکت می‌یابد و به هدف می‌رسد.

در مورد موانعی که باید از سر راه رشد و پیشرفت اقتصادی کشور برداشته شود، مقام معظم رهبری در سخنرانی خود در حرم مطهر رضوی مواردی را اشاره وار فرمودند که جا دارد توسط مراکز علمی و پژوهشی کشور در سال جدید مورد بررسی قرار گرفته و راه حل‌های مبارزه با آنها تبیین شود و توسط دولت خدمتگزار به مرحله اجرایی در آید. از جمله آن موانع عبارتنداز: موانع رشد پر شتاب اقتصادی کشور از جمله در زمینه بهره وری و ارتقای سهم آن.

موانع موجود در مسیر ایجاد اشتغال و کاهش نرخ بی کاری.

موانع سرمایه گذاری بخش خصوصی و مشارکت مردم در اقتصاد. اسراف و صرفه جویی نکردن در انرژی، آب و لزوم اصلاح شبکه آبیاری کشاورزی.