نقش علم در سعادت انسان

هر قدر علم و معرفت انسان بیشتر شود، به همان اندازه و به همان نسبت از عالم حیوانیت دورتر می‌شود و هرقدر جهل انسان بیشتر باشد به همان اندازه با حیوانات هم سنخ تر می‌گردد. در متنی منتشرشده در خبرگزاری مهر آمده است: علم عبارت است از صورتی كه از اشیا در ذهن حصول پیدا می‌كند. تا وقتی كه انسان نسبت به اموری علم پیدا نكرده، آنها پیش انسان مجهول و تاریك هستند، اما وقتی كه صور اشیا پیش نفس انسان حاصل شد انسان نسبت به آنها روشنایی می‌یابد و نورانیتی در ذهن انسان حاصل می‌شود. از این رو علم نوری است كه خداوند در دل هر كس كه بخواهد قرار می‌دهد.

ویژگی‌های علم

علم وسیله سعادت و كمال انسانیت است، البته علمی‌كه با خشیت و حلم و بردباری و عمل قرین شود.علم و معرفت بهترین وسیله برای قرب به حق است. علم غذای روح است. روح هر چه بیشتر از این غذا بهره مند شود، هم بیشتر لذت می‌برد و خشنود می‌شود و هم قوی تر می‌گردد. چنانكه بدن نیز از غذای مخصوص خود قوی تر می‌شود، با این تفاوت كه بدن از غذاهای لذیذ خود كم كم خسته می‌شود، اما روح از غذاهای لذیذ خود نه تنها هرگز خسته نمی‌شود بلكه بیش از پیش تشنه تر می‌گردد.تفاوت انسان‌ها از هم‌دیگر به‌وسیله علم و معرفت آنها از موضوعات گوناگون مشخص می‌شود.هر قدر علم و معرفت انسان بیشتر شود، به همان اندازه و به همان نسبت از عالم حیوانیت دورتر می‌شود و هر قدر جهل انسان بیشتر باشد به همان اندازه با حیوانات هم سنخ تر می‌گردد.بر همین اساس اسلام برای علم و معرفت بی نهایت ارزش و اعتبار قائل شده است و برای كسب وتحصیل آن بسیار تشویق و تحریض نموده است. در این باره آیات زیادی در قرآن شریف و روایات فراوانی از خاندان عصمت و طهارت(ع) به ما رسیده است به طوری كه علمای اسلام كتاب‌های فراوانی در زمینه علم عالم، متعلم، تعلیم و تعلم نگاشته اند. ما نمونه‌ای از آیات كریمه و روایات شریفه را ذیلاً بیان می‌كنیم.

آیات قرآن

1) از میان بندگان خدا تنها دانایانند كه از او می‌ترسند.2) به هر كسی حكمت داده شد، به یقین خیری فراوان نصیبش شد.3) قرآن شریف، خود كتاب علم است و اولین آیات خود را با علم شروع كرده و فرموده است: بخوان به نام پروردگارت كه انسان را از علق آفرید. بخوان و پروردگارتو كریم‌ترین كریمان است. همان كس كه به وسیله قلم آموخت. آنچه را كه انسان نمی‌دانست به تدریج به او آموخت.4) آیا كسانی كه می‌دانند و كسانی كه نمی‌دانند یكسانند؟

روایات

رسول خدا(ص) می‌فرماید: علم جویی بر هر مسلمانی فریضه و واجب است و نیز فرمودند: زگهواره تا گور دانش بجویید.علی(ع) می‌فرماید: مرتبه كمال دینداری علم جویی و عمل كردن به آن است و بی گمان علم جویی از جست و جوی مال و ثروت واجب تر است. و نیز فرمودند؛ مردم سه دسته اند؛ دانایی كه شناسای خداست، آموزنده ای كه در راه خدا رستگاری كوشاست و فرومایگان رونده به چپ و راست كه در هم می‌آمیزند و هر كه بانگی زند از او تبعیت كنند و با هر بادی به جانبی روانه شوند.امام علی (ع) همچنین می‌فرمایند: علم به هفت دلیل از مال و ثروت بهتر است؛ اول كه آن علم میراث انبیا و ثروت میراث فرعونیان است. دوم آن كه علم با بخشیدن كم نشود ولی ثروت با بخشش كاهش می‌یابد. سوم آن كه ثروت به نگهبانی محتاج است ولی علم، خود عالم را نگهبانی می‌كند. چهارم آنكه علم حتی با مرگ عالم از او جدا نمی‌شود و با او به كفن وارد می‌شود،ولی ثروت در دنیا می‌ماند. پنجم آن كه ثروت هم برای مومن قابل دستیابی است و هم برای كافر، ولی علم جز برای مومن حاصل نشود. ششم آن كه همه مردم در امور دینی خود به عالم نیازمندند، ولی به ثروت نیازمند نیستند. هفتم آن كه علم، آدمی‌را بر عبور از پل صراط قوت می‌بخشد ولی چه بسا ثروت،آدمی‌را ازآن باز دارد.امام باقر(ع) می‌فرماید: دانشمندی كه علم و دانش او سودمند باشد، از هفتصد عبادت‌پیشه برتر است. امام رضا(ع) می‌فرمایند: بی گمان علم مایه حیات دل‌ها و رهایی از جهالت است و مایه روشنی بینش‌ها از تاریكی و قدرت بدن‌ها و رهایی از ضعف و ناتوانی است.