چرا اينقدر غمگين‌اید؟!

 برخي اوقات انسان بدون هيچ دليل و بهانه‌اي احساس گرفتگي، بي‌حالي، دلتنگي و بي‌حوصلگي مي‌كند و غمي ناآشنا درون او را مي‌آزارد. برخي بر اين باورند كه يكي از عوامل اصلي اين بي‌حالي و اندوه، فاصله گرفتن از جمع دوستان و نزديكان و پناه بردن به خلوت و انزواست؛ در حالي كه نمي‌توان اين سخن را به عنوان دليل كامل و صحيحي تلقي كرد؛ زيرا چه بسا ممكن است انسان در ميان جمع باشد؛ ولي احساس غربت و دلتنگي نمايد. البته قابل انكار نيست كه بطور حتم برخي عوامل ظاهري همچون: مرگ بستگان يا دوستان، شكست‌ها و ناموفقيت‌هاي تحصيلي، شغلي و خانوادگي، و داشتن برخي روحيات و رفتارهاي منفي همچون: حس بدبيني، غرور و تكبر، خود برتر بيني، ارضا نشدن برخي تمايلات و خواسته‌ها، مشكلات مالي و اقتصادي و… نيز جزو عواملي به شمار مي‌روند كه در ايجاد ناراحتي دروني، بي‌حالي و كسالت رواني انسان نقش بسزايي ايفا مي‌كنند؛ ولي بحث در اين است كه گاهي اوقات انسان به ظاهر هيچ گونه مشكل خاصي در زندگي احساس نمي‌كند؛ ولي با اين همه، بي‌حالي و گرفتگي دروني، روح و روان او را تحت فشار قرار مي‌دهد، به گونه‌اي كه خود انسان نيز براي آن دليل و علتي نمي‌يابد. به راستي چه عواملي در بروز دلتنگي و غم دروني انسان نقش دارند؟

 كوتاهی در عمل

امام علي مي‌فرمايد: «منْ قصّر في العملِ اُبْتُلِي بِالْهمِّ؛ هر كه در عمل كوتاهي كند به اندوه گرفتار‌آيد.»

برخي گمان مي‌كنند با اظهار فقر و نداري، و عجز و لابه نزد ديگران، مي‌توانند مشكل خود را برطرف نمايند؛ در حالي كه در اينگونه موارد نه تنها گِرِهي از كارشان گشوده نمي‌شود؛ بلكه از قدر و منزلتشان كاسته شده و به فقر و فلاكت بيشتري براي آن دچار مي‌گردند. از اين رو در روايات تاكيد فراوان شده است كه قدر فرصت‌هاي زندگي را بدانيد و از لحظات و دقايق آن به بهترين وجه بهره ببريد. امام علي مي‌فرمايد: «بادِرِ الْفُرْصة قبْل أنْ تكون غُصّه؛ فرصت را قبل از آنكه به اندوه تبديل شود، درياب.»

 جزع و فزع

بي تابي كردن و صبر و قرار از كف دادن در هجوم مشكلات زندگي نيز يكي ديگر از عواملي است كه باعث ايجاد حزن و اندوه در افراد مي‌شود. امير مومنان مي‌فرمايد: «اياك والْجزع فإنّهُ يقْطعُ الامل و يضْعِفُ العمل و يوِرثُ الْهمّ؛ از بي‌تابي كردن بپرهيز! كه آن اميد را قطع مي‌كند و عمل را ضعيف مي‌گرداند و اندوه به همراه مي‌آورد. »نكته قابل توجه اينكه، برخي گمان مي‌كنند با اظهار فقر و نداري، و عجز و لابه نزد ديگران، مي‌توانند مشكل خود را برطرف نمايند؛ در حالي كه در اينگونه موارد نه تنها گِرِهي از كارشان گشوده نمي‌شود؛ بلكه از قدر و منزلتشان كاسته شده و به فقر و فلاكت بيشتري براي آن دچار مي‌گردند؛ چرا كه رسول خدا فرمود: «منْ تفاقر اِفْتقر؛ هر كس اظهار فقر و نداري كند، به فقر مبتلا مي‌گردد. »

 غضب بيجا

 امام علي فرمودند: «منْ غضِب علي منْ لا يقْدِرُ أنْ يضُرّهُ طال حُزْنُهُ و عذّب نفْسهُ؛ [15] هر كه بر كسي خشم گيرد كه توان آسيب رساندن به او را ندارد، اندوهش طولاني شود و خود را عذاب دهد. »

 حل اندوه ها

 راضی بودن به رضای الهی

گاهي در زندگي مشكلاتي به وجود مي‌آيد كه حلّ آنها از توان انسان بيرون است و دلسردي و ناخرسندي به دنبال مي‌آورد. در چنين مواقعي كنار آمدن با مشكلات، گاهي اوقات بهترين درمان و راه‌حل است و اينكه انسان توجه داشته باشد كه همه‌چيز به دست خداوند متعال است و برخي اوقات به دلايل گوناگون و بر اساس مصلحت، مشكلات و مصائبي براي انسان پديد مي‌آيد كه راضي بودن به رضاي الهي، موجب آرامش و صبر شده، انسان را ياري مي‌نمايد تا حوادث ناگوار را تحمل كند. امام علي (ع) مي‌فرمايد:

«والدّهْرُ يوْمانِ: يوْمٌ لك و يوْمٌ عليك. فإذا كان لك فلا تبْطرْ و إذا كان عليك فاصْبِرْ؛ زمانه دو روز است: روزي با تو و به نفع توست و ديگر روز عليه تو. اگر با تو باشد سرمست مشو و اگر بر تو باشد [دلگير و دلتنگ مباش و] صبر نما. »امير مومنان فرمود: «اِطْرحْ عنْك وارِداتِ الْهمُوم بِعزائِمِ الصّبْرِ و حُسْنِ الْيقينِ؛ اندوه‌هايي كه بر تو وارد مي‌شود با صبر قاطع و يقين نيكو دور ساز. »

 رفاقت

از اموري كه در انبساط روح و روان، آرامش و زدودن غم و اندوه در انسان موثر است، داشتن دوستان باصفا و اهل معرفت، شادي و برقراري جلسات انس و گفت‌وگوهاي صميمانه با آنان است؛ زيرا صفاي زندگي را در همدمي با رفيق نيك مي‌توان يافت.

 ذكر گفتن