«رژیمی از جنس طلا» | نقد فیلم رژیم طلایی

[کد مطلب: 1803]

«رژیم طلایی» فیلمی متوسط است با سوژه‌ای جالب که به رغم ایرادات وارد به آن، به خاطر قالب کمیک و استفاده از بازیگران نسبتاً جذاب و حرفه‌ای، فروش مناسبی را داشته است. رضا سبحانی (کارگردان) معضلات رایج در جامعه، در روابط زن و شوهری را مورد توجه قرار داده و با هجو آن در قالب کمدی، سعی کرده است تا آن‌ها را مورد انتقاد قرار دهد. در پایان نیز سعی شده است تا با یک پایان خوشِ رمانتیک و البته کلیشه‌ای جامعه را از گرفتار شدن در آن‌ها بیم دهد.
روایت اختلافات زن و شوهری، مطالبۀ مهریه و نفقه، ادعای عدم تمکین و طلاق زوجین و نیز عشق بین دختر و پسر و ازدواج و البته «تجدید فراش» شوهر یا عشقِ غریبه زن شوهردار موضوعاتی است که با توجه به فرهنگ ایرانی، اگر داستان اصلی فیلم نباشد، در حد داستانی فرعی و یا حتی به عنوان مزه مورد استفاده قرار می‌گیرد. در «رژیم طلایی» که با نام ابتدایی «خواب‌های طلایی» مضمونی طنز در فضای اجتماعی دارد، بارداری‌های ناموفق زن، درخواست شوهر برای تجدید فراش، مطالبۀ مهریه از سوی زن و ادعای عدم تمکین مرد و... همگی مورد توجه کارگردان هستند اما سوژۀ بکر «رضا سبحانی»، مطالبۀ مهریه میلیاردی زن (طلا معادل وزن مجموع خود و شوهرش) و ترفندهای زن و شوهر برای بالا و پایین کردن مهریه به نفع خود است.
پری (مریلا زارعی) در هر بار بارداری، بچه‌ها را مرده به دنیا می‌آورد. مهدی (مهدی هاشمی) که از نداشتن فرزند ـ به خصوص پسر ـ رنج می‌برد، به پیشنهاد مادرش، به پری اصرار می‌کندکه رضایت دهد او«مهدی» مجددا ازدواج کند،تا هم به عشقش وفادار باشد و پری را طلاق ندهد و هم با بچه‌دار شدن از زن دوم، بر مشکل نازایی پری فائق آیند. در مقابل، پری که در دل موافق تصمیم مهدی نیست، تصمیم می‌گیرد در ازای دادن رضایت کتبی به همسرش برای گرفتن همسر دوم، مهریه خود را طلب کند؛ مهریه‌ای که برابر است با طلا معادل وزن خود و همسرش. مهدی که بسیار چاق است و عزم پری را در مطالبه مهریه جزم می‌بیند، تصمیم می‌گیرد تا برای کاهش دادن مهریه، وزن خود را۳۰ کیلو کاهش دهد. از اینجا داستان آغاز می‌شود و کنش و واکنش‌های این دو کاراکتر تا به انتهای فیلم ادامه پیدا می‌کند.
 «رژیم طلایی»، معضلات رایج در جامعه، در روابط زن و شوهری را مورد توجه قرار داده و با هجو آن در قالب کمدی، سعی کرده تا آن‌ها را مورد انتقاد قرار دهد. در پایان نیز سعی شده است تا با یک پایان خوشِ رمانتیک و البته کلیشه‌ای جامعه را از گرفتار شدن در آن‌ها بیم دهد.
۱) تب لاغر‌ها برای چاق شدن و چاق‌ها برای لاغر شدن که موجب رشد قارچ‌گونه و روزافزون مؤسسات تنظیم وزن و سرازیر شدن انواع دارو و وسایل مربوطه به بازار و داروخانه‌ها شد. در واقع، دیر زمانی است که بازار روش‌های پزشکی برای چاق شدن لاغر‌ها و لاغر چاق‌ها بسیار گرم بوده و توصیه پزشکان و متخصصین در خصوص پرهیز از افراطی‌گری و به خصوص، عدم استفاده از داروهایی که هورمون‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند، کمتر مؤثر بوده است. انواع داروهای شیمیایی و گیاهی، گن‌های لاغری و حجم‌دهنده، عمل‌های جراحی برای بزرگ و کوچک کردن معده و استفاده از لیزر در بسیاری از موارد، به دلیل عدم به کارگیری اصول علمی، موجب به هم خوردن توازن غدد و هورمون‌ها و به خطر افتادن سلامتی افراد شده است. به علاوه، اخبار حاکی از آن است که وجود مواد اعتیادآور (شبیه شیشه) در این دارو‌ها، استفاده‌کنندگان را گرفتار معضل اعتیاد به نوعی از مواد مخدر کرده است.
در «رژیم طلایی»، وجه اعتیادآور بودن داروهای تنظیم وزن با یک باور قدیمی گره زده شده است که استعمال «مواد مخدر» را در کاهش وزن مؤثر می‌داند. مهدی در تماس با یکی از مراکز تضمینی کاهش وزن در زمان کم، از شیره‌کش‌خانه‌ای در پایین شهر سر در ‌آورده و به تدریج معتاد می‌شود؛ تا آنجا که در دادگاه، نزد همسر و هنگام حضور در پزشکی قانونی، دائماً چرت می‌زند.

۲) «رژیم طلایی» فیلمی در هجو مهریه‌های سنگین و نامعقول است. موضوعی که اگر چه در قالب‌هایی چون درام (محکومیت شوهر به پرداخت مهریه و روانه زندان شدن در پی عدم استطاعت مالی یا پیروزی شوهر در جدال قضایی و محرومیت زن از دریافت حق خود) سابقه داشته است اما پرداختن به آن در قالب طنز و با دست‌مایه قرار دادن مهریه‌ای خاص که به آن اشاره شد، نو و خلاقانه است. اگر چه می‌توان از زوایای دینی، جامعه‌شناسانه و روان‌شناسی خانواده به موضوع مهریه پرداخت اما به همین اندک بسنده می‌شود تا از نقد سینمایی اثر دور نیفتیم.
۳) رضا سبحانی، خواسته یا ناخواسته، به تصوّر عرفی و غلط جامعه از مهریه نیز پرداخته است و تلاش عامۀ مردان برای شانه خالی کردن از این حق عند المطالبه زن از شوهر را با زبانی طنز مورد انتقاد قرار داده است. حتی از زبان قاضی دادگاه به مهدی آورده است که (نقل به مضمون:) «برادر من! مهریه حق زن است و جای چونه زدن نداره؛ به جای اینکه با من بحث کنی، برو و از زنت بخواه که بگذره!» یا «اون وقتی که داشتی امضا می‌کردی، باید فکر همچین روزی رو می‌کردی!»
۴) از قدیم گفته‌اند که زن و شوهر جر و بحث می‌کنند اما دعوای زن و شوهری که حتی به طلاق هم می‌انجامد، حاصل دامن زدن دیگران به این جر و بحث است. در «رژیم طلایی» به این فرهنگ غلط نیز کنایه زده شده است و مادر مهدی (مادر شوهر) عامل فتنه بین مهدی و پری، معرفی می‌شود که او را به گرفتن زن دوم و تغییر رفتار در خانه ترغیب می‌کند بلکه رضایت زن را کسب کند. همچنین خواهرزاده مهدی و کارگر شیرینی‌فروشی او (سولماز) به مهدی و پری مشاوره‌هایی می‌دهند که آتش اختلافشان را شعله‌ور‌تر می‌کند.
***
 «رژیم طلایی» سومین ساخته رضا سبحانی پس از خاک سرد (۱۳۸۴) و زیستن (۱۳۸۰) است که این بار مضمونی خانوادگی ـ اجتماعی را دست‌مایه ساخت فیلم قرار داده است. اما کمدی «موش و گربه»‌ای با وجود برخی صحنه‌های جالب، در اواسط به شدت کسل‌کننده می‌شود. در واقع، به جز سوژۀ جالبی که طرح آن، برای مخاطب جذاب است، فیلم در ادامه، حرفی برای گفتن ندارد و به کش دادن سوژه دست زده است.
از نگاه فنی، فارغ از گریم‌های اگزجره و نافرم برای چاق کردن مهدی هاشمی و مریلا زارعی، فیلم‌نامه سطحی و ناپخته و سوژه‌ای که با ناتوانی تمام، مجبور به جورکشی سایر نقایص فیلم است، حضور نابازیگران ضعیف در کاراکترهای نچسب و بی‌ربط به شدت توی ذوق می‌زند. معضلی که به نظر می‌رسد در سینمای امروز ایران، به خصوص «سینمای بدنه» به اپیدمی تبدیل شده است. در «رژیم طلایی»، به جز بازیگران اصلی و حرفه‌ای فیلم (مهدی هاشمی، مریلا زارعی و امین حیایی) که به هر تقدیر، از عهدۀ نقش خود برآمده‌اند، سایرین که بیشتر آنها نابازیگرند، سطح فنی فیلم را بسیار پایین آورده‌اند. از سوی دیگر، بیننده نقش کاراکترهای غیراصلی فیلم در پیش بردن قصه را درک نمی‌کند؛ نابازیگرانی که نه چهره سینمایی دارند و نه لحن و بازی!؟ به عبارت دیگر، بود و نبود این بازیگران اثری بر فیلم ندارد و این سؤال را در ذهن بینندۀ نقاد برمی‌انگیزد که علت حضور چنین افرادی در سینما چیزی جز این است که به کارگردان سفارش یا تحمیل شده‌اند و یا با پرداخت پول، جلوی دوربین رضا سبحانی حاضر شده‌اند؟! حتی شباهت نام خانوادگی برخی بازیگران، این شبهه را به ذهن متبادر می‌سازد که با سازندگان فیلم ارتباط فامیلی دارند.
در مجموع، «رژیم طلایی» فیلمی متوسط است با سوژه‌ای جالب که به رغم ایرادات وارد به آن، به خاطر قالب کمیک و استفاده از بازیگران نسبتاً جذاب و حرفه‌ای، فروش مناسبی را داشته است.