رمز عقب ماندگی و بدبختی جوامع

برگرفته از: 1- عدل الهی، شهيد مطهری، ص 112

پرسش:

از منظر قرآن کريم رمز عقب ماندگي و بدبختي جوامع انساني چيست؟

پاسخ:

قرآن کريم درباره نيکبختي و بدبختي جوامع انساني مي فرمايد: «ان الله لايغير ما بقوم حتي يغيروا ما بانفسهم» خداوند وضع هيچ ملتي را عوض نمي کند تا آنکه خودشان تغييري در خود ايجاد کنند. (رعد- 11)

اين آيه کريمه، رمز جلو افتادن و عقب افتادن ملت ها را بيان مي کند. هيچ مردمي از بدبختي به خوشبختي نمي رسند، مگر اينکه عوامل بدبختي را از خود دور سازند، و بالعکس، يک ملت خوشبخت را خدا بدبخت نمي کند، مگر آنکه خودشان موجبات بدبختي را براي خويش فراهم آورند.

ما ناله داريم که چرا خدا يک مشت يهودي ژاندارم آمريکا را بر (يک ميليارد و هفتصد) ميليون مسلمان به صورت هاي مختلف نظامي، سياسي، فکري، اقتصادي مسلط مي کند؟ چرا صد ميليون عرب در جنگ پنجم ژوئن شکست خوردند؟ چرا خدا مسلمانان را عزت نمی‌دهد؟ چرا قوانين طبيعت را به نفع مسلمين نمي چرخاند؟ عصباني مي شويم، شب از غصه بي خواب مي مانيم، رنج مي بريم، ناله مي کنيم، دعا و استغاثه مي کنيم، ولي مستجاب نمي شود. پاسخي که قرآن به ما مي دهد، يک جمله است «ان الله لايغير ما بقوم حتي يغيروا ما بانفسهم» خدا قانون خود را عوض نمي کند. ما بايد خودمان را عوض کنيم. ما غرق در جهالتيم، در فساد اخلاق غوطه وريم، هيچ گونه وحدت و اتفاق نداريم و در عين حال توقع داريم که خدا ناصر ما و ياور ما باشد! ما براي يک حادثه کوچک هزار قسم شايعه می‌سازيم، دروغگويي و نادرستي را شيوه خود قرار داده ايم، و از هر فضيلتي تبري جسته، استعفا کرده ايم و در عين حال مي خواهيم بر دنيا هم آقايي و سيادت داشته باشيم! اين نشدني است.

در کتاب هاي آسماني گذشته، براي ملت يهود که در ميانشان به خاطر پليدي و ناپاکي بيش از هر ملت ديگر، پيغمبر برانگيخته شده است، زيرا بيشتر احتياج به مربي داشته اند، آري براي اين ملت، دو جريان اجتماعي، دو انقلاب و تحول پيشگويي شده بود که هر دو وقوع پيدا کرد و قرآن جريان اين پيشگويي ها و سپس تحقق يافتن اينها را در طول تاريخ يهود ياد مي کند. در اين پيشگويي آمده است که ايشان دو نوبت در زمين فساد مي کنند و خدا آنان را سرکوب مي کند. قرآن يک فرمول کلي را يادآوري مي کند و آن فرمول اين است که هر فسادي مقدمه شکست و بدبختي است و هر تجديدنظر اصلاحي، رحمت خدا را تجديد می‌کند. اينک ترجمه آيات: به فرزندان اسرائيل اخطار کرديم که شما دو بار در روي زمين فساد به پا مي کنيد و علو و برتري مي جوييد (يعني قدرت خود را بر مردم تحميل مي کنيد و به حقوق ديگران تجاوز مي نماييد، همان کاري که استعمارگران نسبت به مستعمره ها انجام مي دهند) به دنبال نوبت نخستين، بندگاني از آن خود، نيرومند، برمي انگيزيم و بر شما مسلط مي کنيم، تا شما را بکوبند و در داخل خاک شما نفوذ کنند. بار ديگر، وقتي که شما خود را عوض کنيد، شما را بر دشمنانتان پيروز کنيم و با مال و فرزند و نفرات، شما را مدد می‌رسانيم. اگر نيکي پيشه سازيد، به نفع خود شما خواهد بود و اگر بد کنيد نيز به ضرر شما خواهد بود. چون فساد دوم را ايجاد کنيد، مجدداً دشمن را بر شما تسلط بخشيم تا شما را بدبخت سازند و دوباره در خاک شما و معبد شما پاي بنهند و همه چيز را زيرورو کنند.

اميد است پروردگارتان به شما ترحم کند (يعني ممکن است پس از بدبختي، دوباره شما را نيکبخت کند) ولي اگر برگرديد، باز هم ما برمي گرديم (زيرا قانون ما اين است که اگر صد بار فساد کنيد، صد بار شما را بکوبيم، و اگر در جهت خوبي و نيکي، خود را عوض کنيد، ما هم روش خود را با شما عوض مي کنيم) و جهنم را دربرگيرنده کافران قرار داده ايم. (اسراء- 4 تا 8)

در حقيقت اين آيات، بسط و گسترش همان فرمول کلي است که: «ان الله لايغير ما بقوم حتي يغيروا ما بانفسهم.» (1)

روزنامه كيهان، شماره 21546 به تاريخ 7/11/95، صفحه 8 (معارف)