منقّله

منقله، جراحت، قصاص، ديه، عاقله.

نویسنده : زکریا جهانگیری

یکی از جراحاتی که در کتب معتبر فقهی و بند هفتم ماده 480 قانون مجازات اسلامی مورد بررسی قرار گرفته منقّله است.

منقّله به صیغه اسم فاعل با تشدید قاف از باب تفعیل از واژه نقل گرفته شده است به معنی سنگ ریزه می‌باشد: زخمی که از آن استخوانهای زیر و کوچکی بیرون می‌آید اما در اصطلاح؛ تعریفی که در جواهر الکلام ارائه شده؛ «هی التی تحوج الی نقل العظم من موضعه الی غیره باعتبار حصول الهشم فیه» یعنی منقله آن جراحتی است که درمانش جز با جابجا کردن استخوان ممکن نیست به جهت شکستگی استخوان. و در بند 7 ماده 480 آمده، منقّله: جراحتی که درمان آن جز با جابجا کردن استخوان میسر نباشد.

ملاک در صدق جراحت منقّله تحقق نقل و جابجا شدن استخوان می‌باشد. هر چند جنایت باعث پاره شدن پوست نشود زیرا این زخم همواره مستلزم پاره شدن پوست نمی‌باشد.

کیفر منقّله:

برابر بند هفتم ماده 480 قانون مجازات اسلامی، دیه جراحت منقّله، پانزده شتر می‌باشد.

لازم به ذکر است که در پرداخت این مقدار دیه تفاوتی ندارد که مجنی علیه و جانی، زن باشند یا مرد به جهت اینکه دیه زن تا ثلث دیه اعضاء، برابر دیه مرد است. و در زیادی از ثلث، به نصف برمی‌گردد. و دیه جراحت منقله یک سوم دیه کامله نیست.

- آیا قصاص را می‌توان در منقّله تصور کرد یا تنها دیه واجب خواهد شد؟

فقهاء‌با استناد به آیه 45 سوره مائده «والجروح قصاص» هر زخمی قصاص دارد، در جراحات ناشی از عمد جانی، قصاص را پذیرفته‌اند، البته چنانچه در استیفای قصاص، بیم مرگ جانی یا خوف ضرر بیش از میزان استحقاق بزهکار باشد، و یا اجرای آن به شکل دقیق و یکسان با جراحت ایجاد شده مقدور نباشد، قصاص ساقط و دیه واجب می‌گردد. بنابراین در جراحت منقله قصاص ممکن نیست و تنها پرداخت دیه متعین می‌گردد به جهت تعذّر قصاص غالباً.

نکته: آیا مجنی علیه می‌تواند به مقدار موضحه در جراحت منقّله، قصاص بکند و دیه مازاد را بگیرد؟

برخی از فقهاء در کتب معتبرشان به این معتقد شده‌اند و نگاشته‌اند که مجنی علیه علاوه بر قصاص به مقدار موضحه، دیه مازاد یعنی 10 شتر را می‌گیرد. و برخی دیگر خلاف این را قائل شده‌اند.

مهلت پرداخت دیه؟

طبق تبصره 2 ماده 302 قانون مجازات، اگر جراحتها بطور عمد واقع بشود ظرف یکسال باید پرداخت گردد. واگر بطور شبه عمد باشد ظرف دو سال و اگر خطاء محض باشد ظرف سه سال پرداخت می‌گردد.

مسئول پرداخت دیه

مسئول پرداخت دیه جراحت منقّله، در صورتی که بطور عمد و شبه عمد واقع بشود بر عهده خود جانی خواهد بود و در خطای محض دیه جراحت منقله بر عهده عاقله می‌باشد ماده 306. و مطابق تبصره ماده مذکور جنایتهای عمد و شبه عمد نابالغ و دیوانه به منزله خطای محض و به عهده عاقله می‌باشد.