استغفار؛ فكّ رهن نفس

اگر بخواهيم چيزي را از کسي قرض يا امانت بگيريم، بايد يا اعتبار داشته باشيم يا آن که چيزي را گرو بگذاريم. اين گرو را در عربي رهن مي گويند. رهان مقبوض، همان گرو ما در دست ديگري است. حال اين گرو يا فرشي است يا گوهري يا چيز با ارزش ديگري.

خداوند در آيه 283 سوره بقره مي فرمايد اين «رِهَانٌ مَّقْبُوضَةً» بايد به عنوان «امانت» بماند تا کار تمام بشود و قرضي و مانند آن به صاحب مال برگردانده و حق به حقدار «ادا» شود. آنگاه است که «فکّ رهن» صورت مي گيرد. واژه فکّ به معناي آزاد کردن چيزي از گرو و رهن در آيه 13 سوره بلد بيان شده است: فَکُّ رَقَبَةً؛ آزاد کردن برده اي.

بر اساس آموزه هاي قرآن، نفس انساني در گرو و رهن اعمالش است. خداوند مي فرمايد: کُلُّ نَفْسٍ بِمَا کَسَبَتْ رَهِينَةً؛ هر کسي در گروِ دستاورد خويش است.(مدثر، آيه 38) در جايي ديگر نيز مي فرمايد: کُلُّ امْرِئٍ بِمَا کَسَبَ رَهِينٌ؛ هر انساني در گرو کارهاي خود است. (طور، آيه 21)

پس اين اعمال و کارهاي ما، نفس و خودمان را گرو مي گيرد و به عنوان رهن در اختيار خودش دارد. حال اگر اين اعمال ما گناه و خطا باشد، ما در گرو گناهان خود خواهيم بود و به طور طبيعي گناه دست و پاي آدمي را مي بندد و اجازه عمل و عزم را از ما مي گيرد.

در روايت است: مردي خدمت اميرالمؤمنين(ع) آمد و گفت: اي اميرمؤمنان من از نماز شب محروم شدم، علي(ع) فرمود: تو مردي هستي که گناهانت تو را به بند کشيده  است. (بحارالانوار، ج83، ص 127؛ ج 87، ص 146 و 152)

انسان بايد بداند که گناهان، قيدي سنگين به دست و پاي او است. همچنان که گناهان بوي بدي دارند که با استغفار مي توان از شر آن رهايي يافت و خوش بو شد. در روايات آمده که گناهان بوي بد و نامطبوعي دارند که اهل بصيرت آن را استشمام مي کنند و متوجه می‌شوند. از اين رو اميرمؤمنان علي(ع) مي فرمايد: تَعَطّرُوا بِالاستِغفَارِ لاَتَفضَحکُم رَوَائحُ الذُنُوبِ؛ خودتان را با استغفار خوش بو کنيد تا بوي بد گناهانتان شما را رسوا نکند.(بحارالانوار، ج 6، ص 22؛ ج 93، ص 278).

  بر اساس سفارش پيامبر(ص) مي توان با استغفار خود را از شرّ قيود و رهن گناه آزاد کرد. ايشان در خطبه آخرين جمعه ماه شعبان مي فرمايد: اَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ اَنْفُسَکُمْ مَرْهُونَةً بِاَعْمَالِکُمْ فَفُکُّوهَا بِاسْتِغْفَارِکُمْ؛ اي مردم جان هاي شما در گرو اعمالتان است پس آن را با استغفارتان آزاد کنيد.(وسائل الشيعه، ج 10، ص 314؛ بحار الانوار، ج 96، ص 357).

روزنامه كيهان، شماره 21676 به تاريخ 31/4/96، صفحه 8 (معارف)