قرارداد 1921

قرارداد 1921 ، ایران، روسیه، جزایر عاشوراده،

نویسنده : داريوش آشوري

قرارداد 1921

قراردادی که بین ایران و روسیه بسته شد به موجب این قرارداد روسیه شوروی تمام عهدنامه‌ها و قول‌نامه‌ها و قراردادهایی را که دولت تزاری روسیه با ایران بسته بود و حقوق ایران را از بین برده بود لغو کرد.

دولت شوروی با اظهار بی‌زاری نسبت به سیاست دولت تزاری روسیه علیه ایران « کلیه معاهدات و قراردادهای را که دولت سابق روسیه با ممالک ثالثی به ضرر ایران و راجع به آن منعقد نموده است ملغی و از درجه اعتبار ساقط» دانست. و امتیازاتی را که قبلاً از ایران گرفته بودند قسمتی را به ایران بازگرداندند که عبارت بود از دولت شوروی از بهره‌برداری از جزایر عاشوراده و جزایر دیگر در ساحل استراباد ایران چشم پوشیده و ده فیروزه را که با قرارداد 1893 به روسیه واگذار شده بود، به ایران بازگرداند.

دولت ایران نیز رضایت داد که شهر سرخس تا حدود سرخس در تصرف روسیه بماند و دولت ایران و روسیه موافقت کردند که « هرگاه ممالک ثالثی بخواهند به وسیله دخالت مسلحانه سیاست غاصبانه را در خاک ایران مجری دارند یا خاک ایران را مرکز حملات نظامی برضد روسیه قرار دهند و اگر ضمناً خطری سرحدات دولت اتحاد شوروی روسیه یا متحدین آن را تهدید نماید و اگر حکومت ایران پس از اخطار دولت شوروی روسیه خودش نتواند این خطر را رفع نماید، دولت شوروی حق خواهد داشت قشون خود را به خاک ایران وارد نماید یا این‌که بلادرنگ قشون خود را از حدود ایران خارج نماید. روسیه به موجب همین قرارداد بدهی‌های منقول و غیر منقول بانک استقراضی روسیه را در خاک ایران و هم‌چنین همه طلب‌ها و بدهی‌های آن را به دولت ایران واگذار کرد. و در این قراداد شهروندان روسیه ساکن ایران و شهروندان ایران ساکن روسیه دارای حقوق برابر در کشور محل سکونت خود شدند.

به موجب پیوست 1 قرارداد 1921 کمیسر ملی خارجه روس به سفارت ایران در روسیه اعلام کرد که قراداد 1907 که بر علیه آزادی و استقلال ایران بسته شده یک‌باره برای همیشه لغو شد.