نویسنده: ایرج نظافتی
در هجر رخت در تب و تابیم همه
چه شب‌ها را که در کوچه پس کوچه‌های خیال آمدنت در جمکران به صبح رساندیم و اما نیامدی...
چه شب‌ها و روزهای انتظار را طی کردیم و چشم به راه سپیده نشستیم و اما نیامدی... به قول مرحوم آغاسی، به خوبا سر می‌زنی، مگه ما بدا دل نداریم!
گرچه شرمسار وجود نازنینت هستیم آن زمانی که دوشنبه‌ها و پنج شنبه‌ها نامه اعمال ما تقدیم محضر مبارکت می‌شود اما ای امام خوبی‌ها و مهربانی‌ها! دعای فرجت را هر صبح و شام زمزمه می‌کنیم به امید گوشه چشمی و عنایتی... گرچه عنایات حضرتت را در هدایت جامعه اسلامیمان به خوبی می‌بینیم اما امیدواریم به آمدنت تا قدوم مبارکت را گل افشان کنیم و خاک پایت را توتیای چشمان...
یکی از دغدغه‌های جامعه اسلامی ما در عصر حاضر این است که چگونه به سمت جامعه‌ای مهدوی حرکت کنیم و با چه ابزارها و راهکارهایی می‌توانیم زمینه ساز ظهور منجی عالم بشریت باشیم؟
در گزارش پیش رو به نقش مهدویت و نشانه‌های منتظران ظهور در عصر انقلاب اسلامی خواهیم پرداخت.
شناخت مهدی موعود(عج)
یکی از مهم‌ترین راهکارها در حرکت به سمت جامعه‌ای دینی و مورد قبول امام عصر(عج) انجام تکالیف دینی و شرعی و شناخت شخص حضرت مهدی(عج) و آشنایی با حکومت ایشان در آخرالزمان است.
حضرت آیت الله ممدوحی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و نماینده مردم کرمانشاه در مجلس خبرگان رهبری در گفت وگو با سرویس گزارش کیهان به وظیفه منتظران ظهور اشاره می‌کند و می‌گوید: «اولین وظیفه یک منتظر واقعی شناخت و معرفت نسبت به امام زمان(عج) و نوع حکومت داری مدنظر ایشان است.»
آیت الله ممدوحی می‌گوید: «از امام صادق(ع) نقل شده که ایشان درباره منجی آخرالزمان فرموده‌اند عدالت محوری ایشان به گونه‌ای است که مشخص نیست اگر ایشان تشریف بیاورند و آن حکومت عادلانه را تحقق ببخشند آنچه که شما در حال حاضر از مال و ثروت دارید، همین را هم به شما بدهند؟ یعنی در حکومت امام مهدی عدالت به معنای واقعی تحقق پیدا می‌کند و شاید خیلی‌ها که امروز خود را در زمره منتظران ظهور آن حضرت می‌پندارند در حکومت ایشان جایگاهی نداشته باشند و یا شاید در جبهه مقابل هم قرار بگیرند و تاب تحمل عدالت محوری ایشان را نداشته باشند.»
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در ادامه همین بحث به افرادی اشاره می‌کند که خود از انقلابیون بودند اما بعدها در تقابل با انقلاب اسلامی قرار گرفتند، آیت الله ممدوحی می‌گوید: «خیلی‌ها در قبل از انقلاب از مبارزین بودند و منتظر برقراری حکومت اسلامی بودند اما به محض اینکه انقلاب اسلامی به پیروزی رسید در مقابل آن جبهه گرفتند، چرا که استقرار نظام اسلامی را در تضاد با اهداف و خواسته‌های خود می‌دیدند از همین رو به مبارزه با جمهوری اسلامی پرداختند.»
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تصریح می‌کند: «مردم باید با این واقعیت آشنا شوند که اگر ظهور امام عصر(عج) تحقق یابد دیگر نه به دادگستری و کلانتری و قاضی و داروغه نیازی هست و نه ناامنی در جهان وجود خواهد داشت بلکه همه این موارد توسط خود مردم رعایت و اجرا می‌شود و تمام حقایق اسلامی بر ملا می‌شود و هیچ پنهانی باقی نخواهد ماند.»
مدعیان دروغین مهدویت
یکی از مسایلی که در سال‌های اخیر جامعه اسلامی ما با آن دست به گریبان است، مدعیان دروغین مهدویت است.
چندی پیش هم سی دی هایی با عنوان ظهور نزدیک است در جامعه و توسط جریان‌های انحرافی توزیع گردید که بازتاب هایی را در بین مردم و صاحب نظران ایجاد کرد.
حضرت آیت الله ممدوحی در این باره می‌گوید: «افرادی که مدعی مهدویت هستند و ادعای تشرف به محضر مبارک آن حضرت را بازگو می‌کنند یا خود را نشناخته‌اند، یا حضرت مهدی(عج) را درک نکرده اند و یا هنوز مردم و جامعه اسلامی را نشناخته اند و حتی می‌توان گفت بعضاً حضرت مهدی از دست همین جماعت بی بصیرت غایب هستند.»
نشانه‌های ظهور در عصر حاضر
عضو خبرگان رهبری درباره نشانه‌ها و علایم ظهور در دوران کنونی نیز می‌گوید: «تحولات اخیر منطقه و جهان موید این نکته است که برخی علایم ظهور در حال تحقق است و مثلامی بینیم آن سیاه پوست آفریقایی که تا دیروز به جز بردگی اشراف زادگان چیزی نمی فهمید اما الان ندای حق طلبی و آزادی خواهی و عدالت محوری سر می‌دهد و جرئت پیدا کرده تا به خیابان بیاید و علیه حاکمان شعار بدهد، از طرفی هم بسیاری از ترفندهای استکبار جهانی و کشورهای غربی که علیه کشورهای اسلامی تدارک دیده بودند سبب ارتقاء علمی و بصیرت افزایی ممالک اسلامی شده به گونه ای که مثلادر فضای سایبری موفقیت‌های ما اگر بیشتر از غربی‌ها نباشد تقریباً کمتر از آنها نیست و در تسخیر این فضای مجازی ما نیز تسلط کافی و بهره لازم را می‌بریم، که این موارد را می‌توان جرقه هایی از علایم ظهور به حساب آورد.»
آیت الله ممدوحی می‌گوید: «افرادی که دل در گرو غرب دارند و یا آنها را به عنوان جریان‌های انحرافی می‌شناسیم نمی‌توانند در جرگه منتظران ظهور امام عصر(عج) قرار بگیرند.»
شرایط یک جامعه مهدوی
یکی از آرزوهای امت اسلامی در طول تاریخ ظهور امام مهدی(عج) و تحقق جامعه مهدوی و پیدایش حکومت عدل الهی است.
حجت الاسلام والمسلمین محمدمهدی مرادی، کارشناس امور دینی و مدرس حوزه علمیه قزوین در گفت وگو با سرویس گزارش کیهان به شرایط تحقق جامعه مهدوی اشاره می‌کند و می‌گوید: «اگر بخواهیم برای عینیت بخشیدن در تحقق جامعه ای مهدوی و عدالت محور بکوشیم باید در وهله اول معرفت و در وهله دوم عمل خود را اصلاح کنیم.»
وی در توضیح بیشتر این بحث می‌گوید: «در بعد معرفت یعنی شناخت ما نسبت به امام زمان(عج) باید افزایش یابد و بدانیم آن امام بزرگوار چه چیزی از ما می‌خواهد و چگونه می‌توانیم در دسته یاران ایشان قرار بگیریم، که خداوند متعال در قرآن کریم سوره حج آیه 41 می‌فرمایند: اصحاب امام زمان کسانی هستند که اگر در زمین توانایی پیدا کنند 1- نماز را به پا می‌دارند 2- زکات می‌دهند 3- امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند، پس از این مراحل، مرحله دوم که عمل به این دستورات است باید رعایت شود.»
مرادی در تشریح وظایف منتظران ظهور می‌گوید: «فردی که تارک الصلات است و یا در انجام تکالیف دینی کوتاهی می‌کند قطعاً هنوز امام زمان(عج) را نشناخته و به درک درستی از ایشان و راه و روش او نرسیده است و نمی‌تواند در ردیف منتظران آن حضرت قرار بگیرد.»
این مدرس حوزه علمیه قزوین تصریح می‌کند: «اگر فردی که خود را منتظر ظهور می‌داند نماز و روزه و واجبات دینی خود را به درستی انجام دهد بدون شک یک گام به امام زمانش نزدیک شده است اما در مراحل بعد، یک منتظر واقعی باید بداند که امام زمانی بودن و در انتظار فرج ماندن به خودی خود مسئولیت ساز است، یعنی فرد منتظر نمی‌تواند نسبت به ناملایمت‌ها و ظلم و ستم در جامعه بی‌تفاوت باشد و به هر شکلی که لازم باشد وسط میدان مبارزه قرار دارد.»
مرادی به وجود مظاهر بی بندوباری در جامعه اشاره می‌کند و می‌گوید: «متاسفانه امروز مسایلی در جامعه رخ می‌دهد که نشان می‌دهد با معیارهای حکومت عدل امام زمان فرسنگ‌ها فاصله داریم، نمونه بارز آن را در قضیه بدحجابی به خوبی شاهدیم. فردی که حجاب مناسبی ندارد باید بداند که این حرکت او نه تنها دل امام زمان(عج) را به درد می‌آورد بلکه جامعه را در رسیدن به آرمان‌های مهدوی دور می‌کند و قطعاً یک فرد بی حجاب به هیچ عنوان نمی‌تواند در ردیف منتظران قرار بگیرد، چرا که حجاب به عنوان یک تکلیف دینی و شرعی را زیر پا گذاشته است.»
وی در ادامه می‌گوید: «فرد منتظر باید فهم درستی از دین داشته باشد و به بصیرت دینی رسیده باشد، حال فرد بدحجاب هنوز به این آگاهی نرسیده که بفهمد رعایت حجاب به عنوان یک معیار شرعی و دینی مورد تاکید اسلام بوده و باید طبق تکالیف اسلامی عمل کرد. لذا افرادی که به بصیرت دینی نرسیده‌اند و تکالیف شرعی خود را به درستی انجام نمی دهند از دایره مهدویت و منتظران ظهور خارج‌اند، از طرفی هم همچنان که اشاره کردم فرد منتظر نمی‌تواند ببیند که در جامعه او افرادی هستند که مثلاً حجاب را رعایت نمی‌کنند بلکه به امر به معروف می‌پردازد و بی تفاوت نسبت به مسایل و مشکلات جامعه اسلامی نیست و هر کاری که از دستش بربیاید برای رفع معضلات موجود انجام می‌دهد و برای تحقق جامعه عدالت محور تلاش و کوشش می‌کند.»
فرهنگ مهدویت در طول تاریخ
فرهنگ انتظار و مهدویت محدود به جغرافیای خاص، فرقه، مذهب و یا زمان خاصی نیست. بلکه مهدویت دارای طرح جهانی و در بستر تاریخ و همیشه زمان است.
بر همین اساس باید زمان و اقتضائات آن را به طور جامع شناخت و با درک هویت مخاطب و جغرافیای فرهنگی آن آیات قرآن و روایات را مورد بازخوانی و بر حسب نیازهای جدید قرار داد.
فرهنگ مهدویت شیعی و اسلامی اندیشه ای است ارزشمند ، تحرک آفرین، الهام بخش و امیددهنده و پیوسته تعهدآور برای همه منتظران جاری در زمان.
فیلسوف فرانسوی «هنری کربن» اعتقاد شیعه به مهدویت و تفاوت آن با دیگر موعودگری‌ها در مکاتب دیگر را چنین بیان می‌کند: «به عقیده من، مذهب تشیع تنها مذهبی است که رابطه هدایت الهی را میان خدا و خلق همیشه زنده نگه داشته و به طور مستمر و پیوسته ولایت را زنده و پابرجا می‌گذارد. مذهب یهود نبوت را که رابطه ای است واقعی میان خدا و عالم انسان در حضرت کلیم ختم کرده و پس از آن به نبوت حضرت مسیح و حضرت محمد(ص) اذعان نموده و رابطه مزبور را قطع می‌کند و نیز مسیحیان هم در حضرت عیسی متوقف شدند و اهل سنت از مسلمانان نیز در حضرت محمد(ص) توقف نموده و با ختم نبوت در ایشان، دیگر رابطه‌ای میان خالق و خلق موجود نمی‌دانند. فقط مذهب تشیع است که نبوت را با حضرت محمد(ص) ختم شده می‌داند ولی ولایت را که همان رابطه هدایت و تکمیل می‌باشد بعد از آن حضرت و برای همیشه زنده می‌داند؛ رابطه‌ای که از اتصال عالم انسانی به عالم الوهی حکایت می‌کند.»
این فیلسوف فرانسوی در ادامه می‌افزاید: «به عقیده من همه ادیان برحق بوده و یک حقیقت زنده را دنبال می‌کنند و همه ادیان در اثبات وجود این حقیقت زنده مشترکند اما فقط مذهب تشیع است که به زندگی این حقیقت لباس دوام و استمرار پوشانده است.»
ولایت مداری تجلی معنای انتظار
حضرت امام مهدی(عج) در توقیعی به محمد بن نعمان این گونه مرقوم فرموده اند: «ما اگرچه بر حسب صلاحی که خداوند در نظر دارد دور از چشم و دسترس شما هستیم ولی هیچ چیزی از شما بر ما مخفی نیست و کاملاً بر اوضاع و احوال شما مسلط هستیم و... مواظبت می‌کنیم ... شما نیز (با به کار بردن عقل و انجام اعمال صالح) ما را در نجات دادنتان از بلاها و فتنه‌ها یاری کنید.»
حجت الاسلام والمسلمین سیدمسعود پورسیدآقایی، رئیس پژوهشکده مهدویت در ارتباط با مسئله مهدویت دو رویکرد اعتقادی و راهبردی را مطرح می‌کند و ضمن تاکید بر اینکه به رویکرد راهبری نیاز جدی داریم، می‌گوید: «رویکرد راهبری نسبت به مسئله مهدویت این است که ما سمت و سوی تلاش را مشخص کرده و برای رسیدن به مقاصد در مسیر درست حرکت کنیم.»
وی می‌گوید: «وقتی که راهبرد ما مشخص شود آن وقت می‌توان با توجه به شاخصه‌ها میزان نزدیکی و یا دور بودن نسبت به هدف را سنجید.»
وی با اشاره به غیبت، انتظار و ظهور از جمله نکات کلیدی در نگاه اعتقادی نسبت به مسئله مهدویت، تصریح می‌کند: «در شرایط کنونی ما باید نسبت به انتظارو وظایف منتظران توجه داشته باشیم و آنچه که امروز ضروری است مطرح شود شرایط و زمینه سازی برای ظهور است.»
پورسید آقایی با تاکید بر اینکه باید شرایط ظهور، وظایف منتظران و حقیقت انتظار مشخص شود، می‌گوید: «متاسفانه شاهد هستیم که برخی افراد کم مایه در این عرصه بر روی علائم ظهور تاکید کرده و مطالبی را بدون سند و مدرک مطرح می‌کنند و در چنین شرایطی ضروری است که فضلای حوزه در این عرصه وارد شوند.»
وی با اشاره به اینکه باید نسبت به مسئله مهدویت در حوزه‌ها توجه بیشتری صورت گیرد، می‌گوید: «یکی از مباحث مهم در زمینه مهدویت انتظار است؛ برخی آن را به حالتی درونی تعبیر کرده اند و این در حالی است که حقیقت انتظار از معرفت برخاسته و صرف یک حالت نیست.
پورسید آقایی با اشاره به اینکه انتظار فرج باید در عمل افراد نمود داشته باشد، یادآور می‌شود انتظار بالاتر از رجاء و امید بوده و به معنای یقین نسبت به آمدن منجی است که قرآن و انبیا الهی نیز آن را بشارت داده اند.»
وی با اشاره به اینکه انتظار باید در تمام ابعاد زندگی ما تجلی یابد، تصریح می‌کند: «مسائلی نظیر تجمل گرایی و... با انتظار هماهنگ نیست. امام باقر(ع) فرمود هر کسی دوست دارد از یاران حضرت باشد اولاباید منتظر باشد و ثانیا ورع (اجتناب از محرمات) داشته و به زیبایی‌های اخلاقی و رفتاری توجه کند.» وی با اشاره به اینکه باید تلاش کنیم همه رفتارهای ما در زندگی مورد پسند امام عصر(عج) باشد، خاطرنشان می‌کند: «اطاعت از ولایت فقیه تجلی انتظار در جامعه اسلامی است.»