پيش‌نيازهای اخلاص

هر چيزی اسباب و علل و ريشه‌ها و زمينه‌های خاص خودش را دارد. اخلاص نيز از اين امر مستثنا نيست؛ از اين رو لازم است برای دستيابی به اخلاص، به اسباب و عوامل آن دست يافت و ريشه‌های آن را تقويت كرد. اهمّ اسباب و علل اخلاص، امور ذيل می‌تواند باشد.

باور راستين

خداباوری و يقين به وجود آخرت، از عوامل است كه در تقويت اخلاص نقش سازنده دارد. حضرت علی(ع) فرمود: «سببُ الْاِخْلاصِ الْيقينُ؛ سبب اخلاص [ورزی] يقين است.» آری، كسی كه باور دارد همه قدرت‌ها به دست خداست و آگاه به تمام رازها اوست و حساب و كتاب و بهشت و جهنم فردای قيامت در دست اوست، چگونه می‌تواند اعمال را خالص برای او انجام ندهد و ديگران را در آن شركت دهد!

علم و دانش

علم و دانش، مخصوصاً علوم دينی، اگر در دل و جان انسان جا گرفت و مصداق اين روايت شد كه: «الْعِلْمُ نُورٌ يقْذِفُهُ ا... فِي قلْبِ منْ يشاءُ؛ علم نوری است كه خداوند در قلب هر كسی بخواهد، قرار می‌دهد.» ثمره و نتيجه آن اخلاص خواهد بود. امام علی(ع) فرمود: «ثمرهُ الْعِلْمِ اِخْلاصُ الْعملِ؛ ميوه علم و دانش، اخلاص [ورزی در] عمل است.»

كم كردن آرزوها

آرزو برای انسان، مفيد و ضروری است و اگر آرزو نباشد، خيلی از كارها انجام نخواهد شد و بسياری از تلاش‌ها و پيشرفت‌ها تحقق نخواهد يافت؛ ولی آنچه مذموم و مردود است و انسان را از پيشرفت‌ها بازمی‌دارد و اخلاص و قصد قربت را از انسان می‌گيرد، آرزوی بيهوده و باطل، طولانی و دور و دراز است. امام علی(ع) فرمود: «قلِّلِ الْآمال تخْلُصْ لك الْاعْمالُ؛ آرزوها را كم كن، اعمالت خالص خواهد شد.»

نااميدی از ديگران

مخلص كسی است كه دست طلب به پيش ديگران دراز نمی‌كند و چشم اميد به دست و جيب ديگران ندارد. در نتيجه، می‌توان گفت: يكی از حساس‌ترين عوامل اخلاص، نااميدی از ديگران و اميد مطلق داشتن به خداوند است. امام علی (ع) می‌فرمايد: «اصْلُ الْاِخْلاصِ الْياْسُ مِمّا فِي ايدِي النّاسِ؛ ريشه اخلاص نااميدی از آن چيزی است كه در دست مردم است [مثل مال و ثروت و...].»

نكته درخور دقت

اخلاص در كارها در واقع انتخاب نقطه صد و برگزيدن مرحله بالاتر است. توجه داشته باشيم كار برای خدا اين نيست كه انسان از هر تلاشی جز عبادت خداوند دست بردارد؛ بلكه تلاش برای رفع نيازهای زندگی خود، كار برای خانواده و... هيچ منافاتی با اخلاص ندارد. خوب است اين معنی را از زبان پيامبر اكرم (ص) بشنويم: روزی رسول اكرم (ص) با اصحاب خود نشسته بود. جوان توانا و نيرومندی را ديدند كه اول صبح به كار و كوشش مشغول شده است. اصحاب گفتند: اين جوان شايسته مدح و تمجيد بود، اگر جوانی و نيرومندی خود را در راه خدا به كار می‌انداخت. رسول اكرم (ص) فرمود: «اين سخن را نگوييد؛ اگر اين جوان برای معاش خود كار می‌كند كه در زندگی محتاج ديگران نباشد و از مردم مستغنی شود، او با اين عمل در راه خدا قدم بر می‌دارد. همچنين اگر كار می‌كند به نفع والدين ضعيف يا كودكان ناتوان كه زندگی آنان را تأمين كند و از مردم بي نيازشان سازد، باز هم به راه خدا می‌رود؛ ولی اگر كار می‌كند تا با درآمد خود به تهيدستان مباهات كند و بر ثروت و دارايی خود بيفزايد، به راه شيطان رفته و از صراط حق منحرف شده است.»

اسرار خانواده

در رابطه با اهمیت رازداری و پنهان کردن عیوب افراد مطالب زیاد و گفته‌ها فراوان است. شاید کمتر کسی باشد که در مذمت رازدار نبودن و مسائلی از این قبیل نکاتی را نشنیده باشد و مطالبی نخوانده باشد. اما در همین رابطه نکته‌ای که به نظر مغفول مانده و یا کمتر به آن توجه شده افشای اسرار یا مشکلات خانواده، توسط خود اعضای خانواده است. معمولاً این اتفاق در چند صورت رخ می‌دهد.

کم تجربه بودن افراد

زوج‌های جوان در اوایل زندگی خانوادگی خود، ناخواسته و از روی غفلت یا ناپختگی مسائلی که مربوط به زندگی زناشویی، خلقیات و روحیات یکدیگر است را برای اقوام و دوستان نزدیک بازگو می‌کنند. این کار در وهله اول شاید مشکلی ایجاد نکند؛ اما با گذشت زمان و تغییر رابطه‌ها و دوستی‌های بیرونی ممکن است مشکل ساز شود و در آینده مورد طعنه و سرزنش قرار گیرند. به طور مثال دختر یا پسری که تازه زندگی خانوادگی خود را در زیر یک سقف شروع کرده اند؛ ممکن است برخی کارها و رفتارهایشان برای هم جالب یا تعجب‌برانگیز باشد و فکر کنند خوب است تجربیات خود را در اختیار دوستان دیگرشان قرار دهند. غافل از اینکه دوستی‌های بیرونی ممکن است مانند خیلی از رابطه‌ها، ابدی و همیشگی نباشد و مشکلاتی سبب جدایی دوستان از یکدیگر شود. لذا همین جدایی‌ها خصوصاً اگر خصومت هم ایجاد شده باشد می‌تواند زمینه ساز افشای اسرار خانوادگی برای گرفتن انتقام از فرد مقابل باشد و چه زندگی‌هایی که به خاطر رعایت نکردن همین مسأله ساده دچار اختلال و طلاق نشده است!

اختلافات خانوادگی

زن و شوهری که در یک خانه با یکدیگر زندگی می‌کنند، به طور طبیعی ممکن است دچار اختلاف و عدم تفاهم در موضوع یا موضوعاتی گردند. تا اینجا مشکلی نیست و با کمی ‌تدبیر و از خود گذشتگی طرفین موضوع قابل حل است. اما گاهی زوجین برای درد دل، اختلافات خود را برای دیگران بازگو می‌کنند. این امر اگر بی جهت و بدون هدف و فقط به دلیل درد دل باشد نه گرفتن راهکار از یک مشاور، می‌تواند خطرناک و سبب افشای اسرار و مشکلات خانواده گردد.