پايبندي معاد باوران به مکارم اخلاقي

از نظر قرآن، مردم به طور فطري اهل عدالت هستند؛ زيرا انسان‌ها بخشي از هستي هستند و از آنجا که همه هستي و آسمان‌ها و زمين بر اساس عدالت استوار شده است، چنانکه پيامبر(ص) فرموده است: بِالْعَدْلِ قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْض‌؛ آسمان‌ها و زمين، با عدالت، پا برجا مى‌مانند. (عوالى اللآلى، ج 4، ص 103.) پس به طور طبيعي انسان‌ها خودشان بر عدالت استوار شده‌اند و خروجي طبيعي آنان نيز رفتاري عادلانه است. از اين رو حتي کافران نيز اهل عدالت هستند و در نظام زندگي خود عدالت را مراعات مي‌کنند؛ بر همين اساس قوانين عادلانه، اصل حاکم بر همه بشريت است و انسان‌ها به طوري فطري و عقلايي اين گونه زندگي و عمل مي‌کنند.

اما مراعات مراعات اصولي فراتر از اصل عدالت، مانند اصول اخلاقي در دو سطح احسان و اکرام تنها از کساني صادر مي‌شود که افزون بر اصل عقلايي فطري به ربوبيت خدا و به ويژه معاد و حسابرسي آن اعتقاد داشته باشند. خداوند در آياتي به اين مسئله توجه مي‌دهد؛ از جمله مي‌فرمايد: وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَإِنَّ السَّاعَهَ لَآتِيَه فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ؛ و ما آسمان‌ها و زمين و آنچه را که ميان آن دو است جز به حق نيافريده‌ ايم و يقيناً قيامت فرا خواهد رسيد، پس به خوبى و زيبايي از خطاي ديگران صرف نظر کن! و صفحه را ورق بزن تا صفحه ديگري سپيد از خطا براي ديگران باز کني!(حجر، آيه 85)

پس کساني به اصول اخلاقي از جمله عفو و گذشت از خطاي ديگران مي‌پردازند که به قيامت و حسابرسي آن باور دارند. اين افراد افزون بر تعليمات الهامي فطري (شمس، آيه 8؛ روم، آيه 30) به سبب همان عدالت گرايي فطري و عمل به اصول عدالت فطري و کسب تقواي فطري، شايسته بهره‌مندي از تعليمات خاص وحياني تشريعي(بقره، آيات 2 و 3) به ويژه وحي قرآني شده‌اند؛ از همين رو، نه تنها اهل احسان عفوي هستند، بلکه به احسان اکرامي عمل مي‌کنند و مانند مرغ مادر بال‌هايشان را به مهرباني بر سر مومنان مي‌گسترانند: وَاخْفِضْ جَنَاحَکَ لِلْمُؤْمِنِينَ. (حجر، آيات 87 و 88)

بنابراين از نظر قرآن، اصل مقابله به مثل و اصول مبتني بر آن، که اصل عدالت فطري و عقلايي است، اصل حاکم بر طبيعت بشر است؛ اما خوشخويي در سطح احسان و اکرام و پايبندي به اصول اخلاقي در سطح محاسن و مکارم اخلاقي ويژه معادباوران و حساب‌باوران رستاخيز است.

روزنامه کيهان

تاريخ انتشار: چهارشنبه 29 آذر ماه