ام حبیبه

كلمات كليدي : ام حبيبه، پيامبر (صلي الله عليه وآله) ابوسفيان، حبشه، همسران پيامبر (صلي الله عليه وآله)

نویسنده : نفیسه شکور

"ام حبیبه"، همسر پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و دختر "ابی سفیان بن حرب بن امیه بن عبدشمس بن عبدمناف"، در ابتدا "رمله"و به روایت برخی منابع، "هند" نام داشت. وی 17 سال قبل از بعثت از "صفیه بنت ابی العاص بن عبدشمس بن عبدمناف" متولد شد. "رمله" با "عبیدالله بن جحش اسدی" ازدواج کرد و همراه او به دین اسلام گروید و سپس به حبشه هجرت نمود.

"رمله" از "عبیدالله" صاحب دختری به نام "حبیبه" شد. بنابراین از آن پس "ام حبیبه" لقب گرفت. در حبشه شوهرش مرتد شد و نصرانی گردید.[1] "ام حبیبه" علی‌رغم اصرار شوهر بر اسلام باقی ماند؛ اما چون تنها و بی‌یار و یاور گشته بود، گوشه عزلت برگزید. پس از درگذشت "عبیدالله" در حبشه، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در سال 6 یا 7 (ه.ق) "عمرو بن امیة ضمری" را نزد "نجاشی" فرستاد و به او وکالت داد تا "ام ‌حبیبه" را به همسری آن حضرت درآورد.

سرانجام "ام حبیبه" با انتخاب "خالد بن سعید بن العاص بن امیه بن عبدشمس" – بزرگ مهاجران بنی امیه – به عنوان وکیل خود و با مهریه400 دینار به عقد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) درآمد؛ و هم زمان با فتح خیبر همراه با سایر مهاجرین عازم مدینه شد. بالطبع وصلت با چنین شخصی برای رهبر مسلمانان وسیله مؤثری برای تبلیغ اسلام و آرام‌کردن دشمنان و مخالفین بود و از طرف دیگر راه نجات زنی بود که شوهرش او را تنها گذاشته و توانایی برگشت به خانه پدری را نیز به دلیل عداوت پدر با اسلام و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نداشت. زمانی که "ابوسفیان" برای تجدید صلح حدیبیه به مدینه آمد، چون نزد دخترش "ام حبیبه" رفت، وی او را مشرک و ناپاک خواند و اجازه نداد بر جای رسول خدا بنشیند.

"ام حبیبه"، پس از کشته شدن "عثمان"، پیراهن آغشته به خون وی را همراه "نعمان بن بشیر" نزد برادرش "معاویه"، به دمشق فرستاد. به نقل از ابن "ابی الحدید"، "ام حبیبه" مانند برادرش با علی (علیه‌السّلام) دشمن بوده است.

"ام حبیبه"، احادیثی از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل کرده است. و برادرش "معاویه" و "عنبسه"، و نیز کسانی چون "انس بن مالک"، "ابوبکر بن سعید ثقفی"، "ابوجراح قرشی" و دیگران از او روایت نقل کرده‌اند. طبق روایتی وی به دمشق نیز سفر کرده است؛ حتی برخی وفات او را در هما‌نجا دانسته‌اند و در کنار گورستان باب صغیر مزاری نیز به وی منسوب است. اما چنن که در برخی روایات معتبر آمده، وی در سال 44 ه.ق به سن 74 سالگی در مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع دفن گردید.

منابع :

1- ابن ابی یعقوب، احمد (ابن واضح یعقوبی)؛ محمد ابراهیم آیتی (ترجمه)، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، بی‌تا، ج1، ص 453.

2- ابن عساکر، علی؛ تاریخ مدینه و دمشق، تراجم النساء، سکینه شهابی، دمشق – سوریه، 1402ه.ق.، ص 76-70.

3- بلاذری، احمد؛ انساب الاشراف، محمد حمیدالله، قاهره – مصر، 1959م، ج1، ص 440-438.

4- ابن حجر، عسقلانی، احمد؛ الاصابة، قاهره، 1328ه.ق.، ج4، ص 305.

5- آیینه‌وند، صادق؛ تاریخ زنان صدر اسلام، تهران، جهاد دانشگاهی دانشگاه الزهرا، 1362، ص 47.

6- ابن اسحاق، محمد؛ السیر و المغازی، سهیل زکار، بیروت، 1398ه.ق، ص 259.

7- بنت الشاطی، عایشه؛ زنان پیغمبر، محمدعلی خلیلی (ترجمه)، تهران، دنبای کتاب، 1382، صص 230و226.

8- رسولی محلاتی، سیدهاشم؛ زندگانی حضرت محمد خاتم النبیین، تهران، انشعارلت علمیه اسلامیه، بی‌تا، ج3، صص 482و 483.

9- ابن جریر طبری، محمد؛ تاریخ طبری، ابوالقاسم پاینده (ترجمه)، تهران، اساطیر، 1362، چاپ دوم، ج3، ص 1175.

10- مسعودی، علی؛ مروج الذهب، یوسف اسعد داغر، بیروت – لبنان، 1385ه.ق، ج2، ص 353.

11- حسینی دشتی، سید مصطفی؛ معارف و معاریف، قم، دانش، 1376، چاپ دوم، ج2، ص 422.

12- ...؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج10، صص 200و 201.