مخیلات

كلمات كليدي : مخيلات، شعر، وزن، قافيه، تخيل

نویسنده : مهدي افضلي

از جمله قضایایی که در زمره مبادی‌ قیاس‌ها می‌گنجد مخیلات است. در تعریف مخیلات گفته‌اند:

"مخیلات قضایایی هستند که در نفس تخیلاتی را به وجود می‌آورند که موجب پیدایش انفعالات نفسانی می‌گردند، ولی صلاحیت آ‌ن‌که تصدیقی را در پی داشته باشند ندارند".

انفعالات نفسانی مانند شادی و غم برای نفس، کوچک شمردن یک کار بزرک و خطیر، ترسیدن از امور عادی و کوچک، شجاعت یا ترس و مانند آن‌ همگی اموری هستند که در پی قضایای مخیلات می‌آیند.

این‌گونه قضایا در صنعت شعر به کار می‌روند. راز تاثیر گذاری این نوع قضایا این است که معانی در قالب الفاظ دل‌انگیز و شعف افزا انداخته می‌شود و قوای ادراکی انسان را در تسخیر خویش می‌گیرد و او را به چیزی وادار می‌کند یا از چیزی باز می‌دارد. به هر میزان که مجاز، تشبیه، استعاره و دیگر آرایه‌های ادبی در یک کلام استفاده شود، میزان اثر گذاری نیز بالا می‌رود. اگر در کنار این امور از وزن و قافیه نیز در کلام بهره جسته شود کلام موثرتر خواهد شد. اگر این کلام موزون یا مسجع همراه با صدای دل‌انگیز خوانده شود تاثیر‌های بیان ناپذیر بر مخاطبان می‌نهند.

ماجرای شعر رودکی و امیر سامانی در ادب دلنشین فارسی معروف است. وقتی سربازان از ماندن در سرزمین هرات دلگیر شدند، دست به دامان رودکی شاعر دربار شدند، او در وصف بخارا شعری سرود و آمد که آنرا بخواند، اندکی از آن نگذشته بود که شاه با پای برهنه از قصر خارج و سوار بر مرکب خویش هرات را به مقصد بخارا ترک کرد، به گونه‌ای که کفش‌هایش را در اواسط راه به دنبالش بردند.

منابع :

1) ابن سینا،‌ حسین بن عبدالله،‌ الاشارات و التنبیهات، مع الشرح للمحقق الطوسی،‌ قم، نشر البلاغه، 1375، ج1، ص289.

2) طوسی،‌ نصیر الدین،‌ اساس الاقتباس, به تصحیح مدرس رضوی, (انتشارات دانشگاه تهران, 1326) ص348.

3) علامه حلی، جمال الدین حسن بن یوسف، الجوهر النضید، فی‌شرح منطق التجرید، چاپ سنگی، ص264.

4) مظفر، محمد رضا، المنطق، (نجف اشرف، مطبعه النعمان، ط3). ص343.

5) حسن ملکشاهی، ترجمه و تفسیر تهذیب المنطق تفتازانی، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1367، ص277.

6) خوانساری،‌ محمد، منطق صوری، (تهران، آگاه، 1373،‌ چاپ7)، ص210.


مقاله
نویسنده	مهدي افضلي

مقاله

نویسنده

مهدي افضلي

جدیدترین ها در این موضوع

آدابی از عبودیت

از آداب عبودیت این است که جز قدرت حق، قدرتی را نپذیرند و جز ثنای حق و آنکه از اولیاء حق است، ثنای کسی را نگویند. 1 مهر 1397, 14:8

فهم و دریافت زبان قرآن

من امیدوارم که ما این حجاب جحود را از قلب‌هایمان برداریم و از خدای تبارک و تعالی بخواهیم که ما را آشنا کند به لسان قزآن. 1 شهریور 1397, 14:8

علت بعثت انبیاء

اگر برای هر علمی موضوعی است... علم همه انبیاء هم موضوعش انسان است ... 1 شهریور 1397, 14:8

ترک علاقه به دنیا

علائق را باید کم بکنید، علاقه‌ها باید کم بشود، طبیعتاً ماها از اینجا می‌رویم، علی ایّ حال چه علاقه قلبی به چیزی داشته باشیم یا نداشته باشیم فرقی به حال ما نمی‌کند. 29 مرداد 1397, 14:8

دعا روح عبودیت

اینهایی که از کتب ادعیه انتقاد می‌کنند برای این است که نمی‌دانند، جاهل‌انند، بیچاره‌اند که این کتب ادعیه چطور انسان را می‌سازد، این دعاهایی که از ائمه ما وارد شده است مثل کمیل، مناجات شعبانیه، دعای حضرت سیدالشهداء(ع) و دعای«سمات» اینها چه جور انسان را درست می‌کنند... 29 مرداد 1397, 14:8

پر بازدیدترین ها

اهمیت اخلاق

اقوام روزگار به اخلاق زنده‌اند قومى که گشت فاقد اخلاق مردنى است! 19 آذر 1396, 10:26

اخلاص ورزیدن

و ای مدعی زهد و اخلاص ! اگر تو مخلص هستی و برای خدا و دار کرامت او، زهد از مشتهیات دنیا می کنی ، چه شده است که از مدح و ثنای مردم که فلان اهل صلاح و سداد است 26 مهر 1396, 17:39

برکت غذاى جابر

24 آبان 1393, 14:8

بدی ثناگویی

برای ماها که از قافله ابرار عقب هستیم یک نکته دلپذیر است و آن چیزی است که به نظر من شاید در ساختن انسان ، که در صدد خود ساختن است دخیل است باید توجه کنیم که منشاء خوش آمد ما از مدح و ثناها و بدآمدنمان از انتقادها و شایعه افکنی ها حب نفس است که بزرگترین دام ابلیس لعین است . 21 آبان 1396, 17:31

باطن اعمال

شما با دست خویش آتش روشن نکنید، آتش جهنم را شعله ور نسازید، جهنم با اعمال و کردار زشت انسان روشن می گردد. این اعمال بشر چموش ‍ است که آتش افروزی می کند. 20 آبان 1396, 15:39