خانواده و امر به معروف و نهی از منکر

خانواده و امر به معروف و نهی از منکر

قال الله تعالی: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ»(تحریم/6)

خداوند در این آیه به مؤمنان دستور می‌دهد که خود و خانواده خود را از آتشی که هیزم آن انسانها و سنگها هستند نگهدارند؛ نگهداری خانواده، به تعلیم و تربیت و امر به معروف و نهی از منکر و فراهم ساختن محیطی پاک و خالی از هر گونه آلودگی، است. این برنامه‌ای است که باید از نخستین سنگ بنای خانواده، یعنی از مقدّمات ازدواج، و سپس نخستین لحظه تولد فرزند آغاز گردد.[1] دستور امر به معروف و نهی از منکر، یک دستور عام است، که همه مسلمین نسبت به یکدیگر دارند، ولی از آیه، و روایاتی که در باره حقوق فرزند و مانند آن در منابع اسلامی وارد شده، به خوبی استفاده می‌شود که انسان در مقابل همسر و فرزند خویش، مسئولیت سنگین‌تری دارد، و موظف است تا آنجا که می‌تواند در تعلیم و تربیت آنها بکوشد، آنها را از گناه باز دارد و به نیکی‌ها دعوت نماید، نه اینکه تنها به تغذیه جسم آنها قناعت کند. حق زن و فرزند تنها با تامین هزینه زندگی و مسکن و تغذیه آنها حاصل نمی‌شود، مهمتر از آن، تغذیه روح و جان آنها و به کار گرفتن اصول تعلیم و تربیت صحیح است در حقیقت یک اجتماع بزرگ از واحدهای کوچکی تشکیل می‌شود که خانواده نام دارد، و هر گاه این واحدهای کوچک که رسیدگی به آن آسانتر است اصلاح گردد کل جامعه اصلاح می‌شود، و این مسئولیت در درجه اول بر دوش پدران و مادران است. روایت شده که هنگامی که آیه فوق نازل شد، یکی از یاران پیامبر اکرم(ص) سؤال کرد: چگونه خانواده خود را از آتش دوزخ حفظ کنم؟ حضرت(ص) فرمودند:

«تامرهم بما امر اللَّه، و تنهاهم عما نهاهم اللَّه، ان اطاعوک کنت قد وقیتهم، و ان عصوک کنت قد قضیت ما علیک»[2]

آنها را امر به معروف و نهی از منکر می‌کنی، اگر از تو پذیرفتند آنها را از آتش دوزخ حفظ کرده‌ای، و اگر نپذیرفتند وظیفه خود را انجام داده‌ای.[3]

در جامعه اسلامی هر کسی نسبت به دیگری مسئول است و نمی‌تواند بی‌تفاوت باشد. در یک خانواده اسلامی نیز افراد خانواده در برابر یکدیگر مسئول می‌باشند و باید یکدیگر را به خوبی‌ها راهنمایی کنند و از بدیها باز دارند. در روایتی از پیامبر عظیم الشأن اسلام(ص) نقل شده که:

«ألا کلُّکم راع، و کلُّکم مسئول عن رعیتِهِ، ... و الرّجل راع علی اهلِ بیتِهِ، و هو مسئولٌ عنهم، فالمرأة راعیة علی اهلِ بیتِ بعلها و ولده، و هی مسئولة عنهم»[4]

به درستی که همه شما مراقب و نگهبان هستید و همه شما مسئول افراد تحت تکفل خود هستید ... و مرد مراقب و نگهبان خانواده خود است و در برابر آنها مسئول است. زن نیز  مراقب و نگهبان خانواده، شوهر و فرزندش است و او در برابر آنها مسئول است.

بنابر این هر کسی در برابر خانواده خود مسئول است و باید خانواده خود را از خطرات دنیوی و اخروی که ممکن است او را تهدید کند، حفظ کند و با توجه و مراقبت و امر به معروف و نهی از منکر خانواده خود را از آتش دوزخ حفظ کند.