چرا شیعیان بر مهر یا سنگ سجده مى کنند؟

پرسش:

چرا شیعیان بر مهر یا سنگ سجده مى کنند؟

پاسخ:

از نظر شیعه، سجده باید بر زمین (خاک و سنگ) و چیزهاى غیر خوراکى که از زمین مى روید باشد و سجده بر خاک از همه بهتر است. زیرا که سجده تذلّل و خشوع در برابر پروردگار است و زمانى که نمازگزار، پیشانى را که اشرف اعضاى بدن است بر خاک مى مالد، عبودیت و تذلل خویش را به نهایت مى رساند.از نظر شیعه رسول گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله وسلم) و مسلمانان صدر اسلام نیز بر خاک یا سنگ یا حصیر سجده مى کردند; زیرا در کف مساجد و منازل سنگ ریزه و خاک بود و حداقل مفروش به حصیر بود و گاهى قطعه اى پوست گوسفندى براى نشستن خود یا میهمان پهن مى کردند نیازى به گذاشتن چیزى نبود بلکه بر همان خاک و شن و یا حصیر کف مسجد و اتاق سجده مى کردند. ولى امروزه که تقریباً همه منازل و مساجد مفروش به فرشهاى نخى و پشمى مى باشد و از طرفى همیشه به خاک دسترسى نیست و همراه بودن آن مشکلاتى دارد، شیعیان قطعه اى از خاک پاک را به صورت مهر به همراه برمى دارند تا هم بر خاک سجده کرده باشند و هم از طهارت محل سجده از شرایط صحت نماز است اطمینان داشته باشند. شیعه براى اثبات نظر خود به روایات زیادى از ائمه اهل بیت(علیهم السلام) استدلال کرده است و معتقد است که رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) و صحابه نیز بر ارض «سنگ و خاک» سجده مى کردند و به برخى از روایاتى که در منابع اهل سنت آمده است نیز، به عنوان مؤید همین مطلب، استناد نموده است زیرا در این روایات کیفیّت سجده پیامبر و یاران او بیان شده است و آن حضرت از سجده کردن بر لباس و گوشه عمامه و ... منع کرده است. در این جا به چند روایت اشاره مى شود: 1ـ احمدبن حنبل در مسند خود روایت کند که: "عَنْ جابِربْنِ عَبْدِاللّهِ اْلاَنْصارى قالَ: کُنْتُ اَصَلّى مَعَ النَّبىِّ(صلى الله علیه وآله وسلم) فَاخِذُ قَبْضَةً مِنْ الْحِصى، فَاَجْعَلُها فى کَفّى ثُمَّ اُحَوِّلُها اِلىَ الْکَفِّ اْلاُخْرى حَتّى تَبْرُدَ ثُمَّ اضَعُها لِجِبینى، حَتّى اَسْجُدَ عَلَیْها مِنْ شَدّةِ الْحَرِّ"([1]) «جابربن عبداله انصارى گوید: من با رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) نماز ظهر را مى خواندم از شدت گرما مشتى از سنگ ریزه بر مى داشتم و در مشت خود نگه مى داشتم و سپس آن را به مشت دیگرم منتقل مى کردم تا سنگ ریزه ها سرد شود و سپس آن را در جلو خود قرار مى دادم تا بر آن سجده کنم.» و روشن است که اگر سجده بر غیر زمین جایز بود، صحابه رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم)بر لباسهایشان سجده مى کردند و این زحمات را براى سرد کردن سنگ ریزه ها متحمل نمى شدند. 2ـ "رُوِىَ اَنَّ النَّبىَ(صلى الله علیه وآله وسلم) کانَ اِذا سَجَدَ رَفَعَ العِمامَةَ عَنْ جِبْهَتِهِ"([2]) «روایت شده است که پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) هرگاه سجده مى کرد عمامه را از پیشانیش بالا مى زد.» 3ـ عَنْ اِبْنَ عَبّاس: "کانَ رَسوُلُ اللّهِ(صلى الله علیه وآله وسلم) یُصَلّى عَلَى الْخُمرةِ""([3]) همچنین از انس بن مالک، عایشه، ام سلمه، میمونه، ام سلیم و عبدالله بن عمر نقل شده است که همه آن ها گفته اند رسول خدا بر .... نماز مى خواند. اینک که با نظریه شیعه در این مسأله آشنا شدید مناسب است به دو نکته دیگر نیز توجه داشته باشیم. گرچه مذاهب اهل سنت سجده بر فرش و ... را جایز مى دانند ولى به اتفاق همه مذاهب اسلامى سجده کردن بر خاک و سنگ جایز است و مى توان گفت که اختلاف شیعه و سنى در مورد محل سجده این است که اهل سنت توسعه بیشترى قایل هستند. نکته دوم این که همه مسلمانان معتقد و متفق اند که سجده فقط خضوع و خشوع براى پروردگار جهان است سجده بر مهر و سنگ پرستش مهر و سنگ نیست همچنان که سجده بر فرش و سجاده پرستش فرش و سجاده نیست بلکه نمازگزار براى خدا بر مهر و سنگ یا فرش سجده مى کند و فرق است بین سجده بر خاک و فرش و سجده براى خاک و فرش و ... پاورقی: 1 - مسند احمد، ج 2، ص 327 2 - الطبقات الکبرى، ج 1، ص 151 3 - مسند احمد، ج 1، ص 269 مرکز پاسخگو: موسسه آموزشی پژوهشی مذاهب اسلامی http://www.mazaheb.com