شماتت کردن

شماتت کردن

قال الصادق(ع): «مَنْ شَمِتَ‌ بِمُصِیبَةٍ نَزَلَتْ بِأَخِیهِ لَمْ یَخْرُجْ مِنَ الدُّنْیَا حَتَّی یُفْتَتَن»

شماتت عبارت است از اینکه کسی بگوید فلان بلا یا مصیبت که به فلان فرد رسیده است از بدی اوست و در این حین اظهار شادمانی نیز نماید. منشأ این امر غالباً عدوات و حسادت است و چه بسا ناشی از جهل به مواقع قضا و قدر الهی باشد. به تجربه ثابت شده است که هر کس دیگری را به‌سبب بلیه‌ای که به وی دست داده، شماتت کند، از دنیا نرود مگر اینکه خویش به آن گرفتار آید.[1] امام صادق(ع) فرمود: در گرفتارى برادر (دینى) خود اظهار شادى و شماتت مکن تا (در نتیجه) خداوند به او ترحم کند و آن گرفتارى را به‌سوى تو بگرداند.[2]

لا تخافو از خدا نشنیده‌ای            پس چه خود را ایمن و خوش دیده‌ای

تا نروید ریش تو ای جان من       بر دگر ساده زنخ[3] طعنه مزن

در این مواقع که کسی دچار مصیبتی می‌شود بهتر است که به‌جای شماتت، آن را از الطاف الهی در حق وی بدانیم،  مگر مصیبت‌های وارده بر صلحا و ائمه اطهار علیهم‌السلام از بدی ایشان بود، پس نباید با زخم زبان خویش دردی بر دردها و مصیبتی بر مصیبت‌های فرد گرفتار بیافزاییم. پس از بهبودى ایّوب، از او سؤال کردند چه مصیبتى براى تو از همه این بلایا سخت‌تر و دشوارتر بود؟ فرمود: شماتت‌ دشمنان.[4] مگر نداریم که:

هر که در این بزم مقرب‌تر است     جام بلا بیشترش می‌دهند

از سوی دیگر این صفت ناپسند از یک خلق ناپسندتر یعنی حسادت نشأت می‌گیرد، لذا امام صادق(ع) می‌فرماید: حسود سه علامت دارد: وقتى کسى غایب است غیبت او را مى‌کند و چون حاضر باشد به او تملّق مى‌کند و مصیبت زده را شماتت‌ مى‌کند.[5]

در قسمتی از دعای حضرت زهرا(س) در تعقیبات نماز ظهر آمده است:

«یَا ذَا الْفَضْلِ وَ الْکَمَالِ وَ الْعِزَّةِ وَ الْجَلَالِ وَ لَا تُشْمِتْ بِی عَدُوّاً وَ لَا حَاسِداً؛

اى آنکه فضیلت و کمال و عزّت و جلال و بزرگى از آن توست، با من چنان مکن که مورد شماتت‌ و سرزنش دشمنان و حسودان قرار گیرم.»‌[6]