دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

شاذلیه

No image
شاذلیه

نویسنده : علي محمد سرلك

كلمات كليدي : شاذليه، ابوالحسن شاذلي، فرق صوفيه، صوفيان متشرع، جبل زعفران، صحراي عيذاب

بنیانگذار

شاذلیه از فرق صوفیه و پیروان ابوالحسن علی بن عبدالله شاذلی المغربی (656-591 هـ­ق) هستند. نسب شاذلی با 17 واسطه به امام حسن مجتبی(ع) بر می­گردد. وی از صوفیان معروف شمال آفریقا به شمار می­رفت. وی در غماره از بلاد آفریقیه تولد یافت. برخی گفته­اند زادگاه شاذلی در شاذله، نزدیک جبل زعفران در تونس بود و به همین جهت او را شاذلی گفته­اند. او ابتدا در شاذله ساکن و به دنبال کیمیا بود، سپس مسافرتی را به شرق آغاز کرد. بعد از بجا آوردن حج، به عراق رفته و در نزد فقهای آنجا بر معلومات فقهی خود افزود. پس از بازگشت به وطن در مغرب از شاگردان عبدالسلام بن مشیش گردید و مدتی هم در جبل زعفران به خلوت و مراقبه روی آورد و سرانجام در اسکندریه مصر ساکن شده و تشکیل خانواده داد. عاقبت نیز در مسیر پنجمین حج خویش در صحرای عیذاب در گذشت و در نزدیکی همان وادی در حمیتره (صعید مصر) به خاک سپرده شد و مقبره­اش زیارتگاه اهل تصوف است.[1] بعد از شاذلی، ابوالعباس مرسی و سپس ابن عطاالله اسکندرانی بر جای او نشستند.[2] وفائیه، عروسیه، جذولیه و هفونیه برخی از انشعابات شاذلیه­ محسوب می­شوند.[3]

آموزه­ها

شاذلی بر انجام تکالیف شرعی در چهارچوب کتاب و سنت تأکید فراوان داشت و اباحه­گری برخی از صوفیان را نیرنگ شیطان، و هرگونه انحراف از کتاب و سنت را دنبال روی شیطان می­دانست و بر حضور در نماز جماعت تأکید می­ورزید. او با این استدلال که خداوند تنها به کتاب و سنت مصونیت از خطا و اشتباه عطا کرده و نه چیز دیگر، هرگونه کشف و شهودی را که مخالف کتاب و سنت باشد، رد می­کرد و عمل به مکاشفات را تنها پس از عرضه آنها بر کتاب و سنت جایز می­دانست.[4]

شاذلی با رهبانیت و اینکه سالک بخواهد در سیر و سلوک آنچه را خداوند برای او حلال کرده بر خودش حرام کند، مخالفت می­ورزید. او با آراسته­ترین ظاهر برای نماز حاضر می­شد و همیشه لباسهای نیکو می­پوشید. شخصا به باغداری و کشاورزی می­پرداخت و از بیکاری و تکدی­گری نهی می­کرد و گفته­شده در نبرد با صلیبیان نیز شرکت داشته­است. او کتابی ننوشت و می­گفت: «شاگردان من، کتابهای من هستند».[5]

شاذلی طریقه­ای بنیان نهاد که آراء ابن عربی در آن تاثیری نگذاشته و با علم فلسفه نیامیخته است. تأثیر این طریقه از اندلس تا جنوب شرقی آسیا و غرب آفریقا تا ترکیه و بلاد عربی مشهود است.[6] او بیشتر از مکتب ابوحامد غزالی تأثیر پذیرفته. شاذلی کتاب احیاء علوم دین غزالی را تدریس می­کرد و شاگردانش را برای عمل به محتویات آن تشویق می­کرد.[7] خانقاه[8] و سماع در طریقه او جایی ندارد[9] و در مسأله جبر و اختیار، چون امامیه قائل به امر بین الامرین است.[10]

آنچه طریقه شاذلی بر آن استوار شده از این قرار است:

1- اخلاص،

2- توبه (که با آن حرکت بسوی خداوند آغاز می­شود)،

3- نیت (هر عملی که انسان انجام می­دهد باید با نیت همراه بوده و خالصانه باشد)،

4- حرکت بسوی خداوند (اینکه از کتاب و سنت تبعیت کند)،

5- خلوت (اینکه انسان با پرورگار خود مدتی، هرچند کوتاه، خلوت کند)،

6- جهاد با دشمنان،

7- نفس (اهتمام ویژه به تربیت نفس)،

8- دنیا (دل نبستن به دنیا)،

9- عبودیت (بندگی برای خداوند)،

10- طاعات (اینکه عبادات ترک نشود)،

11- علم الیقین (شناخت خداوند از روی یقین)،

12- ذکر (ذکر خداوند که اشکال مختلف دارد، ازجمله، ذکر با قلب و زبان)،

13- ورع (اینکه تنها با اتکاء بر خداوند از روی شناخت و بصیرت کامل برای خداوند کار کند)،

14- زهد (خالی کردن قلب از غیر خداوند)،

15- توکل (روی گرداندن قلب از همه جز خداوند)،

16- رضا (از خداوند راضی بودن)،

17- محبت (محبت الهی مانع از دوست داشتن دیگران نشود).[11]

پایان

اگرچه شاذلیه طریقه­ای است که بر پایبندی به احکام شریعت تأکید می­ورزد و از این جهت بر طریقه­های اباحه­گر صوفیه برتری دارد، اما این طریقه نیز همانند سایر فرق صوفیه، بر آراء و اندیشه­های شخصی غیرمعصوم بنا شده و همین امر، بزرگترین دلیل بر وجود نقصان و کمبودهای موجود در آن است و به این دلیل نمی­تواند راه صحیح زندگی را برای آنان که طالب آن هستند، ترسیم کند. گذشته از آنکه سنت مورد تأکید شاذلی چیزی جز سنت مورد اعتماد اهل­سنت نیست و این در نزد پیروان سایر مذاهب نمی­تواند راهگشا باشد.

مقاله

جایگاه در درختواره تاریخچه فرق

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

مشعشعیان

مشعشعیان

سیدمحمد بن فلاح، از نوادگان  امام کاظم (ع)، در واسط عراق زاده شد.
فرقه نعمانیه

فرقه نعمانیه

تفرق و انشعاب در تمام مذاهب رویدادی انکار نشدنی است اما برخی اوقات حقایق این انشعاب در اثر تعصبات مخفی می‌شود بلکه افتراء و دروغ دشمنان یک مذهب، انشعابات کاذبی را به صحنه مذهب مورد نظر می‌رساند.
فرقه رافضه Rafzh

فرقه رافضه Rafzh

اسامی مختلفی می‌تواند به هر فرقه یا مذهبی اطلاق شود.اما در برخی موارد اطلاق و نامگذاری اسامی، بر اساس دشمنی مخالفین صورت می‌گیرد. انگیزه دشمنان، تحقیر و توهین به فرقه یا مذهب مذکور می‌باشد. این شیوه توسط عموم اهل سنت در مورد شیعه بکار رفته و امروزه نیز بکار می‌رود.
فرقه فطحیه Fthyh

فرقه فطحیه Fthyh

نیمه اول قرن دوم از نظر ظهور فرق و مذاهب گوناگون در دامن امت اسلامی بسیار گسترده می‌نماید.
فرقه شمطیه Shmtyh

فرقه شمطیه Shmtyh

اعتقاد به مهدویت از ارکان عقائد شیعی است و در ادیان و مذاهب دیگر وجود منجی آخرالزمان به اشاره بیان شده است. این عامل امید دهنده اگر به طور صحیح تبیین نشود مشکلاتی را به دنبال خواهد داشت.

پر بازدیدترین ها

Powered by TayaCMS