در پرتو قرآن به انتظار مهدی علیه‌السلام

نویسنده: سید علیرضا جعفری

بیش از 120 آیه قرآن[1] براساس روایات معتبر به وجود نازنین حضرت امام مهدی علیه‌السلام و ویژگیهای آن شخصیت با عظمت و همچنین قیام و انقلاب جهانی آن حضرت، اشاره کرده است؛ و ما در این مختصر بر آنیم تا نمونه‌ای از آن آیات نورانی را همراه با دیدگاههای معصومین علیهم ‌السلام به عاشقان حضرتش تقدیم داریم:

حکومت مهدی، خواسته الهی

در قرآن می‌خوانیم: اراده و مشیت ما بر این قرار گرفته که بر مستضعفان زمین ـ که بر اثر ستم ستمکاران به ضعف کشیده شده‌اند ـ منّت نهیم (و ایشان را مشمول مواهب خویش نماییم.) و آنها را پیشوایان و وارثان زمین قرار داده و نیرومند و صاحب قدرت و حکومت گردانیم...

«و نرید ان نمنّ علی الذین استضعفوا فی‌الارض و نجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثین[2] و نمکّن لهم فی الارض...»[3]

آیات فوق بشارتی است در مورد پیروزی حق بر باطل و برچیده شدن بساط ظلم و تباهی. که نمونه‌های آن را می‌توان در پیروزی حضرت موسی علیه‌السلام و بنی‌اسرائیل بر فرعونیان و همچنین پیروزی و حکومت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله جستجو کرد اما نمونه کامل آن با ظهور حضرت امام مهدی علیه‌السلام تحقق می‌یابد.

حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در این زمینه فرموده‌اند:

دنیا پس از سرکشی، به ما (اهل‌بیت علیهم‌السلام ) روی می‌آورد.ـ همچون شتری که از دادن شیر به دوشنده‌اش خودداری می‌کند و برای بچه خود آن را نگه می‌دارد.ـ سپس آیه ونرید ان نمنّ ... را تلاوت فرمود.[4]

در روایت دیگری نیز درباره همین آیه می‌فرماید:

این گروه آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هستند، خداوند مهدی آنها را بعد از زحمتهایی که برایشان تحمیل می‌گردد، مبعوث می‌کند و به ایشان عزت می‌دهد و دشمنان آنها را ذلیل می‌گرداند.[5]

از امام سجاد علیه‌السلام نیز این چنین نقل شده که:

سوگند به کسی که محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را به حق، بشارت دهنده و بیم دهنده قرار داد، نیکان از ما اهل‌بیت و پیروان آنها به منزله موسی علیه‌السلام و پیروان او می‌باشند و دشمنان ما و پیروان آنها به منزله فرعون و پیروان او هستند. (سرانجام، پیروزی از آن ماست.)[6]

امام مهدی علیه‌السلام نیز هنگام تولد، لب به سخن می‌گشاید و پس از شهادت به وحدانیت الهی و نثار درود و سلام بر پیامبر اکرم و پدران پاک و معصوم خویش چنین می‌فرماید:

«بسم اللّه الرحمن الرحیم و نرید ان نمنّ علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثین و...»[7]

در قرآن کریم می‌خوانیم:

«و قل جاء الحق و زهق الباطل ان الباطل کان زهوقاً»[8]

«بگو: حق فرا رسید و باطل نابود گشت، (چرا که) باطل نابود شدنی است.» آرزوی بشر از دیرباز اجرای عدالت و برچیده شدن بساط ظلم و بی‌عدالتی بوده است، قرآن کریم نیز نوید بخش تحقق این آرزوی دیرین بوده و فرا رسیدن روزی را مژده داده است که در سرتاسر جهان حق حکومت کند و باطل نابود گردد.

بر اساس روایات معتبر و فراوان، این پیروزی نهایی و حکمفرمای عدالت در سرتاسر گیتی مربوط به قیام حضرت امام مهدی علیه‌السلام می‌شود.

حضرت امام باقر علیه‌السلام در توضیح و تفسیر «جاء الحق و زهق الباطل» فرمودند: این سخن الهی مربوط به قیام قائم (آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ) می‌شود که دولت باطل برچیده خواهد شد.[9]

و بی جهت نیست که هنگام تولد حضرت مهدی علیه‌السلام بر بازوی نازنینش این آیه نقش بسته بود که «جاء الحق و زهق الباطل ان الباطل کان زهوقاً»[10]

این وعده‌الهی که پیروزی نهایی حق در زمان حضرت مهدی علیه‌السلام به طور کامل محقق خواهد شد، بدان معنا نیست که در زمانهای قبل از حضرت مهدی علیه‌السلام هیچ نوع پیروزی نصیب حق نمی‌گردد؛ به عنوان نمونه حضرت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در هنگام فتح مکه پس از ورود به مسجدالحرام در حالی‌که بتها را یکی پس از دیگری سرنگون می‌ساخت، آیه «جاء الحق و زهق الباطل ان الباطل کان زهوقاً» را تلاوت می‌فرمود.

آری این یک سنت الهی است که اگر اهل‌حق بر خدا توکل کنند و در برابر باطل و ظلم ایستادگی نمایند خداوند آنها را پشتیبانی می‌کند و به پیروزی و رستگاری نایل می‌گرداند. همچنان که ملت شهید پرور ایران توانستند با رهبری حضرت امام خمینی قدس‌سره حکومت ستمشاهی را سرنگون و حکومت اللّه را برپا نمایند.

ذخیره خدا

در قران کریم می‌خوانیم:

«بقیة‌اللّه خیرلکم ان کنتم مؤمنین...»[11] ذخیره الهی برای شما بهتر است اگر مؤمن باشید...

چون آیه فوق اطلاق دارد، چنین معنایی از آن بدون اشکال است که بگوییم: بقیة‌اللّه از همه چیزهایی که شما حساب کنید، برایتان بهتر است و هیچ نعمتی به پای آن نمی‌رسد. هرچند که این آیه مربوط به داستان حضرت شعیب ‌نبی علیه‌السلام می‌باشد،  

قائم (آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ) نخستین سخنی که پس از قیام خویش بر زبان می‌آورد همین آیه است. «بقیة‌اللّه خیرلکم ان کنتم مؤمنین»

اما بر اساس روایات معتبر، این آیه با وجود نازنین حضرت ولی عصر علیه‌السلام تطبیق گشته است. امام باقر علیه‌السلام فرمودند:

«قائم (آل محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ) نخستین سخنی که پس از قیام خویش بر زبان می‌آورند همین آیه است. «بقیة‌اللّه خیرلکم ان کنتم مؤمنین» سپس می‌فرماید: من «بقیة‌اللّه» هستم و حجت خدا و خلیفه او بر شما می‌باشم. آنگاه هیچ کس بر او سلام نمی‌کند مگر اینکه می‌گوید: «السلام علیک یا بقیة‌اللّه فی ارضه.»[12]

درباره تعبیر «بقیة‌اللّه» (ذخیره خدا) باید گفت: این عنوان به شخصی اطلاق می‌گردد که خدا به منظور خاصّی او را نگهداری کرده است.

احمد بن اسحاق قمی (که از اصحاب و یاران امام عسکری علیه‌السلام بود.) به حضور حضرت امام عسکری علیه‌السلام می‌رسد، حضرت امام مهدی علیه‌السلام که حدود یکسال دارد، وارد می‌شود و با زبان عربی فصیح می‌گوید: «انا بقیة‌اللّه فی ارضه و المنتقم من اعدائه.»[13] من ذخیره الهی در سرزمین او و انتقام گیرنده از دشمنان اویم.

پیروزی نهایی

در قرآن کریم می‌خوانیم:

آنها (مخالفان اسلام) می‌خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش نمایند اما خداوند اراده کرده که این نور الهی را همچنان برگستره و کمالش بیفزاید (تا تمامی جهان را در برگیرد.) هرچند کافران را خوش نیاید.[14]

و سپس چنین ادامه می‌دهد:

خدا کسی است که رسول خویش را با هدایت و دین حق فرستاد تا وی را بر تمامی ادیان پیروز گرداند، هرچند مشرکان را خوش نیاید.[15]

آیا این پیروزی اسلام که در آیه فوق بدان اشاره شده منطقه‌ای و محدود است یاخیر؟ از آن جایی که هیچ قیدی در آیه وجود ندارد تا دلیل برمحدودیت این پیروزی باشد پس بدون شک روزی فرا خواهد رسید که این وعده الهی محقق گردد و در روی زمین دین اسلام، تنها دین پیروز باشد. براساس روایات متعدد با ظهور حضرت امام مهدی علیه‌السلام اسلام فراگیر و جهانی خواهد شد، در تفسیر مجمع البیان از پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله چنین نقل شده است که:

(در زمان ظهور حضرت امام مهدی علیه‌السلام ) بر روی زمین هیچ خانه‌ای باقی نمی‌ماند ـ نه خانه‌هایی که از سنگ و گِل ساخته شده و نه خیمه‌هایی که از کرک و مو بافته شده ـ مگر آنکه خداوند نام اسلام را در آن وارد می‌کند.

در «کمال الدین»، تألیف شیخ صدوق نیز روایتی از امام صادق علیه‌السلام در مورد تفسیر آیه فوق، می‌خوانیم که ایشان فرمودند: به خدا سوگند این آیه تحقق نیافته است و تنها زمانی محقق می‌گردد که «قائم» خروج کند و در آن هنگام است که کافری پیدا نخواهد شد.

در تفسیر مجمع البیان، همچنین از امام باقر علیه‌السلام چنین آورده است که: وعده‌ای که در این آیه است به هنگام ظهور مهدی علیه‌السلام محقق می‌گردد، پس در آن روز هیچ کس روی زمین باقی نخواهد ماند مگر آنکه به (حقانیت) محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اقرار می‌کند.

استاد شهید آیة‌اللّه مطهری می‌نویسد: «از مجموع آیات و روایات استنباط می‌شود که قیام مهدی موعود علیه‌السلام آخرین حلقه از مجموع حلقات مبارزات حق و باطل است که از آغاز جهان بر پا بوده است. مهدی موعود تحقق بخش ایده‌آل همه انبیا و اولیا و مردان مبارز راه حق است.»[16]

پی نوشت:
• [1]. عالم جلیل القدر مرحوم سیدهاشم بحرانی در کتاب «المحجة»آن‌آیات‌راباروایات مربوطه جمع‌آوری کرده است.
• [2]. قصص، 5 و 6.
• [3]. قصص، 5 و 6.
• [4]. نهج البلاغه، کلمات قصار: 209.
• [5]. تفسیر نورالثقلین، 4، 110.
• [6]. تفسیر مجمع البیان، ذیل آیه 5 سوره قصص.
• [7]. ر.ک. کمال الدین، تألیف شیخ صدوق، ص 425.
• [8]. سوره اسراء، آیه 81.
• [9]. نورالثقلین، ج 3، ص 212 و 213.
• [10].  نورالثقلین، ج 3، ص 212 و 213.
• [11]. سوره هود، آیه 86.
• [12]. تفسیر صافی، ذیل آیه 86 سوره هود.
• [13]. الانوارالبهیه، تألیف شیخ عباس قمی، ص 355.
• [14]. سوره توبه، آیه 32؛ سوره صف، آیه 8. (با مختصر تفاوت).
• [15]. سوره توبه، آیه 33؛ سوره صف، آیه 9؛ سوره فتح، آیه 28. (با مختصر تفاوت).
• [16]. قیام و انقلاب مهدی(عج)، ص 20.