دانشنامه پژوهه بزرگترین بانک مقالات علوم انسانی و اسلامی

راههای دستیابی به توبه (بخش اول)

حالت توبه آن است که انسان خود را در مورد انجام گناه واقعاً مقصر بداند و توبة حقیقی و خالصانه باید همراه با اصلاح اعمال و ترک بدون بازگشت گناه و معاصی باشد و این امر بسیار مشکل می‌نماید.
راههای دستیابی به توبه (بخش اول)
راههای دستیابی به توبه (بخش اول)
نویسنده: آیت‌الله‌العظمی حسین مظاهری

حالت توبه آن است که انسان خود را در مورد انجام گناه واقعاً مقصر بداند و توبة حقیقی و خالصانه باید همراه با اصلاح اعمال و ترک بدون بازگشت گناه و معاصی باشد و این امر بسیار مشکل می‌نماید. در این خصوص راهکارهایی وجود دارد که توجه به آن راهکارها می‌تواند موجب تنبه و بیداری آدمی گردد و او را به منزل توبه و رسیدن به حالت ارزشمند و نورانی توبه، رهنمون گردد. در ادامه به برخی از این راهکارها اشاره می‌شود.

حالت توبه آن است که انسان خود را در مورد انجام گناه واقعاً مقصر بداند و علاوه بر‌ اینکه‌ «استغفرالله» می‌گوید و از خداوند عذرخواهی می‌نماید، در دلش هم از خداوند متعال شرمنده باشد. اگر چنین حالتی پدید آید، قطعاً توبة او پذیرفته می‌شود، گناهان او بخشیده می‌شود و پروندة سفید و درخشانی فرا روی او گشوده خواهد شد که می‌تواند سرآغاز ادامة حرکت به سوی خداوند تبارک و تعالی باشد.

توبه بیش و پیش از آنکه یک عمل باشد، یک حالت است. حالت ارزشمندی که به دنیا و آنچه در آن است، ارزندگی دارد. ماهیت این حالت، با ذکر یک مثال روشن‌تر خواهد شد.

استاد بزرگوار ما، مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی نقل می‌کردند: زمانی که من در بروجرد زندگی می‌کردم، با یک ملای مکتبی که در مکتب‌خانه به کودکان درس می‌داد، کاری داشتم و نزدش رفتم. حین صحبت، یکی از شاگردان او وارد مکتب شد، وقتی ملای مکتب او را دید، به من گفت: «آقا این نوجوان، مجسمة شرم و حیاست و من با حیاتر از او ندیده‌ام.» وقتی علت را جویا شدم، گفت: چند روز پیش مادر این نوجوان نزد من آمد و از او شکایتی داشت و قرار شد او را تنبیه کنم. این پسر از اینکه نزد من رسوا شده است، خیلی خجالت کشید و شرمنده شد، به قدری که وقتی می‌خواستم به دست او چوب بزنم، با حالت سرافکندگی در مقابل من ایستاده بود و از شدت شرمندگی یارای بلند کردن دست خویش را نداشت. سر او به پائین افتاده بود و دست‌هایش رها بود و خجالت‌زدگی که سراسر وجودش را فراگرفته بود، به او اجازه نمی‌داد دست خود را بالا بیاورد که من به او چوب بزنم.

انسان باید در مقابل پروردگار خویش به چنین حالتی برسد تا بتواند منزل توبه را با موفقیت پشت سر بگذارد؛ اما نکتة مهم و قابل توجه اینکه رسیدن به چنین حالتی مشکل است و در بسیاری از موارد، علی‌رغم اینکه انسان می‌داند باید توبه کند و از نتایج و فوائد رسیدن به حالت توبه نیز اطلاع دارد، ولی نمی‌تواند دست از گناهان خود بشوید و حقیقتاً توبه نماید.

افزون بر این، توبة حقیقی آن است که خالصانه باشد و از عمق جان آدمی سرچشمه گرفته باشد. قرآن کریم انسان را به چنین توبه‌ای ترغیب می‌فرماید: «یا أیها الذین آمنوا توبوا إلى الله توبه نصوحا: اى کسانى که ایمان آورده‌اید، به‌سوى خدا توبه کنید، توبه‌اى خالص.» از امام صادق علیه‌السلام سوال شد: «توبه نصوح چیست؟» فرمودند: «یتوب العبد من الذنب ثم لا یعود فیه: بنده از گناه توبه کند و دیگر به آن بازنگردد.» بنابراین توبه حقیقی و خالصانه باید همراه با اصلاح اعمال و ترک بدون بازگشت گناه و معاصی باشد و این امر بسیار مشکل می‌نماید.

در‌ این خصوص راهکارهایی وجود دارد که توجه به‌ آنها می‌تواند موجب تنبه و بیداری آدمی گردد و او را به منزل توبه و رسیدن به حالت ارزشمند و نورانی توبه، رهنمون گردد که به برخی از اینها اشاره می‌شود.

یکی از الطاف بسیار بزرگی که خداوند نسبت به بندگان خویش دارد و نزد آنان مغفول است، اینکه حضرت پروردگار، بسیار بیشتر از آدمیان مشتاق کمال آنان می‌باشد و در این راستا به یاری بندگان مؤمن خود می‌شتابد. سالک در مسیر حرکت به سوی خدای رحمان همواره کمک‌رسانی و مددکاری حق‌تعالی را به وضوح می‌بیند و از آن در جهت ادامة مسیر، بهره می‌برد. در واقع اگر پویندة راه کمال، حرکت را شروع کند و همت داشته باشد، خداوند در بن بست‌ها به فریاد او می‌رسد و در گرفتاری‌ها دست وی را خواهد گرفت.

یکی از موانع مهم و اساسی سیر و سلوک، گناه و نافرمانی خداوند است و سالک برای رهایی از این مانع، باید از خود خداوند طلب کمک و یاری کند و توفیق توبه را از او بخواهد. اگر توفیق از جانب پروردگار متعال نصیب انسان نشود، محال است بتواند در سیر و سلوک خود پیشرفت نماید: «و لو لا فضل الله علیکم و رحمته ما زکی‌ منکم من أحدٍ أبداً» بنابراین سالک باید به درگاه حضرت رب‌العالمین برود و با تضرع و زاری و التماس، توفیق دست کشیدن از گناهان و بازگشت به سوی خداوند تبارک و تعالی را بگیرد.

پویندة راه حقیقت باید با خدای خویش رابطة عاطفی برقرار کند و در دل شب با او درد و دل کند، تضرع و زاری داشته باشد، با خدای مهربان اظهار قصور و تقصیر داشته باشد و بالأخره نظیر عبد کوچکی که در مقابل مولای بزرگ خویش قرار دارد، همیشه یک ذلتی در مقابل خداوند تعالی داشته باشد. و به واسطة این رابطة عاطفی، توبه کند.

اساساً رسیدن به مقامات والای عرفانی و نیل به درجات معنوی، بدون ارتباط محبت‌آمیز و عاطفی با خداوند آن هم در دل شب، امکان پذیر نیست. امام حسن عسکری علیه‌السلام می‌فرمایند: «إن الوصول إلی الله عز و جل سفر لا یدرک إلا بامتطاء اللیل: رسیدن به خداوند عزوجل، سفری است که به جز با شب زنده‌داری درک نمی‌شود.»

برترین عمل در شب زنده‌داری که اوج ارتباط عاطفی بنده با خداوند را نیز در بر دارد، نماز شب است: «تتجافى‌ جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفاً و طمعاً و مما رزقناهم ینفقون، فلا تعلم نفس ما أخفی لهم من قره أعینٍ جزاءً بما کانوا یعملون: پهلوهایشان از بسترهاى خواب تهى مى‌شود، پروردگارشان را در حال بیم و طمع مى‌خوانند، و از آنچه روزى آنها کرده‌ایم انفاق مى‌کنند، پس هیچ کس نمى‌داند چه چیزهایى از مایه‌هاى روشنى‌بخش دیدگان، به پاداش کارهایى که مى‌کرده‌اند براى آنها پنهان داشته شده است.»

این رابطة عاطفی، اهل معرفت را مدهوش می‌کند. بعضی اوقات حالت خشیت برای آنان پدید می‌آورد و در برخی موارد حالت رحمت. و در هر دو صورت آنان را در دل شب مدهوش می‌کند. وقتی چنین شد، هیچ توجهی به هیچ‌جا و هیچ‌کسی ندارند به جز معاشقه و مکالمه با خداوند منان، یعنی همان رابطة عاطفی، یعنی همان که قرآن کریم می‌فرماید: «تتجافى‌ جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفاً و طمعاً»؛ گاهی ظهور حقیقت در دل این افراد باخشیت است و گاهی با طمع، امیدواری و رحمت می‌باشد و در هر دو صورت، نماز شب آنان را مدهوش می‌کند. هر دو حالت خشیت و رحمت را دارند و هیچ کدام این حالات نیز بر دیگری غلبه پیدا نمی‌کند: «یدعون ربهم خوفاً و طمعاً». اگر این‌گونه رابطه‌ها و معاشقه‌ها بین بنده و خدا نباشد، زندگی تکرار مکررات است و این زندگی خیلی خسارت دارد.

لذت افرادی که با خداوند رابطة عاطفی دارند، منحصر به آخرت نیست؛ بلکه در همین دنیا و در دل شب نیز لذات معنوی را درک می‌کنند. چنان‌که قرآن کریم می‌فرماید: «فلا تعلم نفس ما أخفی لهم من قره أعین»، آن افراد در دل شب لذتی دارند که هیچ کس نمی‌تواند درک کند مگر خود، اهل آن باشد؛ لذا پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم فرمودند: «دو رکعت نماز نزد من از دنیا و آنچه در دنیا است، محبوب‌تر است: الرکعتان فی جوف اللیل أحب إلیّ من الدنیا و ما فیها»

خوشا به حال افرادی که از این لذتها بهره‌مند می‌شوند و می‌توانند در دل شب مسیر پر فراز و نشیب سیر و سلوک را برای خویش هموار سازند و با معاشقه و مکالمه با خداوند، راه را بپیمایند.

ادامه دارد

مقاله

نویسنده آیت‌الله‌العظمی حسین مظاهری

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

سوآپ Swap

سوآپ Swap

سوآپ در لغت به‌معنای معامله پایاپاى (ارز)، معاوضه، عوض کردن، مبادله کردن، بیرون کردن، جانشین کردن و اخراج کردن آمده و در اصطلاح، توافقی بین دو شرکت برای معاوضه جریان نقدی در آینده (با دو نوع پرداخت متفاوت از بدهی یا دارایی) است. قرارداد فوق تاریخ پرداخت و چگونگی محاسبه جریانات نقدی را که باید پرداخت شود مشخص می‌کند. معمولا محاسبه جریانات نقدی شامل ارزش‌های آتی یک یا چند متغیر بازار است. اولین قراردادهای سوآپ در اوایل دهه 1980 منعقد شدند. از آن زمان تاکنون بازار سوآپ رشد چشم‌گیری داشته است. در حال حاضر اکثر قراردادهای مشتقّات خارج از بورس به‌صورت سوآپ انجام می‌شود.
ابزار مشتقه Derivative Tool

ابزار مشتقه Derivative Tool

در برخی از قرارداها دارنده قرارداد، مجبور است یا این حق را دارد که یک دارایی مالی را در زمانی در آینده بخرد یا بفروشد. به‌جهت اینکه قیمت این‌گونه قرارداها از قیمت آن دارایی مالی مشتق می‌شود. از این‌رو این قرارداها را اوراق مشتقه می‌نامند.
بیمه Insurance

بیمه Insurance

یمه در زبان فرانسه Assurance، در انگلیسی Insurance و در زبان هندی و اردو "بیما" نامیده می‌شود. بنا به‌اعتقاد برخی، واژه بیمه از کلمه هندی بیما گرفته شده و به‌اعتقاد برخی دیگر، ریشه در زبان فارسی دارد و اصل آن همان "بیم" است؛ زیرا عامل اساسی انعقاد عقد بیمه، ترس و گریز از خطر است و به‌سبب همین ترس و به‌منظور حصول تامین، عقد بیمه وقوع می‌یابد
ریسک Risk

ریسک Risk

ریسک، نوعی عدم اطمینان به آینده است که قابلیت محاسبه را داشته باشد. اگر نتوان میزان عدم اطمینان به آینده را محاسبه کرد، ریسک نیست؛ بلکه فقط عدم اطمینان است؛ به‌همین جهت به‌دلیل محاسبه مقداری عدم اطمینان در قالب ریسک می‌توان آن‌را مدیریت و کنترل کرد. ریسک در زبان چینیان نیز با دو علامت تعریف می‌شود که اولی به‌معنی خطر و دومی به مفهوم فرصت است
مهندسی مالی Financial Engineering

مهندسی مالی Financial Engineering

مهندسی مالی شامل طراحی، توسعه، استقرار ابزارها و فرایند مالی و همچنین طراحی مجدد راه‌حل‌های خلاقانه برای مسائل موجود در مالی است. به‌عبارت دیگر مهندسی مالی عبارت از به‌کارگیری ابزارهای مالی برای‌ ساختاربندی مجدد پرتفوی (سبد سهام) مالی و تبدیل‌ آن به پرتفویی با خصوصیات مطلوب‌تر است. عجین شدن زندگی انسان با مسائل و پیچیدگی بازار و نهادهای پولی و مالی، نیاز جدی و مبرمی به دانشی خاص برای رفع‌ این نیازها به‌وجود آورده است.
Powered by TayaCMS