قسيم النار و الجنة

پرسش:

چرا به امام علي(ع) «قسيم النار و الجنه» گفته مي شود، در حالي که اين ويژگي براي ساير امامان گفته نشده است؟

پاسخ:

امام علي(ع) بعد از ارتحال پيامبر اکرم(ص) به عنوان شاخص جريان حق مطرح شد و پيامبر گرامي(ص) در روز عيد غدير خم آن حضرت را به عنوان خليفه و جانشين بلافصل خود منصوب نمود. بنابراين در اين مقطع زماني علي(ع) به عنوان شاخص دو جريان حق و باطل قرار گرفت. پيروان آن حضرت که مطيع دستور خدا و پيامبر اکرم(ص) بودند به عنوان شيعيان در جبهه حق و مخالفين آن حضرت که در واقع مخالف دستور پيامبر گرامي(ص) و نصب الهي امامت آن حضرت بودند در جبهه باطل قرار گرفتند. از طرفي اين تعبير «قسيم النار والجنه» در احاديث زيادي از وجود مقدس پيامبر اسلام(ص) در شأن امام علي(ع) نقل شده است که هم در منابع شيعه و هم در منابع اهل تسنن آمده است.

«قسيم النار والجنه» در منابع شيعه

از عبدالله بن عباس نقل شده است که رسول خدا(ص) فرمودند: ... اي گروه مردم! همانا علي(ع) تقسيم کننده جهنم(النار) است. کسي که ياور و دوست او باشد، وارد آتش نخواهد شد و کسي که دشمن او باشد، از آن نجات نخواهد يافت. همانا او تقسيم کننده بهشت است، کسي که دشمن او باشد، وارد آن نخواهد شد و کسي که دوست او باشد، از آن محروم نخواهد شد. (امالي شيخ صدوق، ص 83)

همچنين از امام رضا(ع) نقل شده که آن حضرت فرمودند: «اي علي! همانا تو تقسيم کننده بهشت و جهنم هستي.» (عيون اخبارالرضا، ج1، ص30)

«قسيم النار و الجنه» در منابع اهل تسنن

اين روايت در بسياري از منابع اهل سنت نقل شده است. اگرچه برخي از متعصبين آنها سعي در تضعيف اين روايت کرده اند. در اينجا فقط به يک روايت از منابع اهل تسنن بسنده مي‌کنيم. زمخشري از قول علي(ع) نقل مي کند که آن حضرت فرمودند: من تقسيم کننده دوزخ (النار) هستم. «انا قسيم النار» (الفايق في غريب الحديث، زمخشري، ج3، ص97)

علت نامگذاري در روايات

برخي از روايات دليل اين نامگذاري را بيان کرده اند که در اينجا ما به دو روايت بسنده مي‌کنيم:

1- از مفضل بن عمر نقل شده است که گفت: به امام صادق(ع) عرض کردم به چه علت به اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب(ع) «قسيم النار و الجنه» گفته شده است؟ حضرت فرمودند: به خاطر اين است که دوست داشتن او ايمان و دشمن داشتن او کفر است. و همانا بهشت براي اهل ايمان آفريده شده است و نار براي اهل کفر خلق شده است. بنابراين حضرت علي(ع) به اين علت قسيم الجنه و النار است. پس در بهشت وارد نمي شود مگر اهل محبت و دوستي با او، و وارد آتش نمي شود مگر اهل دشمني با او. (علل الشرايع، ج1، ص 162)

2- در روايت ديگري اباصلت هروي نقل کرده است که روزي مأمون به امام رضا(ع) گفت: يا اباالحسن! ما را از پدرت اميرالمؤمنين(ع) آگاه ساز که به چه علت «قسيم الجنه و النار» خوانده شده است و اين به چه معنا است که اين مطلب فکر مرا مشغول ساخته است؟ امام رضا(ع) به او فرمودند: ... آيا تو از پدرت و او از پدرانش، از ابن عباس، از رسول خدا(ص) نقل نکرديد که گفت: از رسول خدا(ص) شنيدم که مي فرمايند: حب علي ايمان و دشمني با علي کفر است؟ مأمون پاسخ داد: آري.

حضرت فرمودند: پس او تقسيم مي کند بهشت و دوزخ را، زماني که ايمان و کفر بر اساس حب و بغض او باشد. پس بنابراين امام علي(ع) «قسيم الجنه و النار» است. (عيون الاخبار الرضا، ج1، ص92)

روزنامه كيهان، شماره 21594 به تاريخ 20/1/96، صفحه 8 (معارف)